سەرەتا: لەسۆنگەی ئەوەوە كە هەمیشە زۆر تانەوتاوان لەلایەن لادەرەكانی جیهان و كورد دەخرێنە پال خەلافەتی عوسمانی، لەبەرئەوەی كەئیسلامی بووە، بەلێ كەموكوڕی ئیداری یان هەبووە، بەلام بەو ئەندازە نا كەدوژمنانی ئیسلام تاوانباری دەكەن، بەتایبەت ناسیۆنالیستانی كورد، بۆیە لێرەدا لەوەلامی چەند پرسیارێكی ئاراستە كراودا كە پەیوەستن بەخەلافەتی عوسمانی و دۆزی كورد، تاڕادەیەك ڕاستی یەكان ڕوون دەكەینەوە بۆئەوەی خەلكی بزانێ‌ كەئەوسا و ئێستاش دۆزی كورد و پیلانە بكوژەكانی بێگانە چۆن بوینە .
1/ دۆزی كورد لەپێش و پاش هەلوەشاندنەوەی خەلافەت : بێ‌ گومان زۆر لەمێژە كورد بێ‌ كیان و شوانەو، هەمیشە مافخوراوو چەوساوە یە لەلایەن نەیارانیەوە، هەرچەندە بەدرێژایی مێژوو كورد چەندان جار خاوەنی (خاك و حكومەت و میرنشین...)ە كانی خۆی بووە، وەلێ زوو ڕوخاوەو، تا ئەمڕۆ نەبۆتە دەولەتێكی سەربەخۆ، ئەوەش لەبەر خەلافەتی عوسمانی نەبوە، بەلكو زۆری بۆچەند فاكتەرو هۆكارێك دەگەڕێتەوە كەپەیوەندە بەخودی خۆیەو، بۆ وێنە وەك: (یەك نەبوون، دژایەتی یەكتركردن و یەكتر كوشن، پەلكێشكردنی بێگانە بۆناوەوە، پارچە پارچەبوون، پاشكۆی بێگانە بوون، بڕوا بەخۆ نەبوون و.....هتد) چەندان سیفەتی تری نێگەتیڤ هەن كە ئەمڕۆش كورد دوپاتیان دەكاتەوە، بۆیە كورد هەمیشە بۆتە قۆچی قوربانی و كوردستان بۆتە شەڕگەو كوشتارگەو دابەشكراوە، دەنا كورد (700) سال بەر لەزایین دەولەتی (ماد)ی لەشاری (ئەكباتان) لەهەمەدان بەسەركردەیی كەی قوباد دامەزراندوە بۆماوەی (150) سال حوكمڕانی كرد، بەلام دواتر لەگەل كۆڕشی فارسەكان تێشكان، چونكە خەیانەتیان لەناوەخۆ كرد، وە حكومەتی (شوانكارەو حكومەتی زەند لە 1753 – 1794 و دۆستەكی ولوری)ی هەبوەو، بەر لەشەڕی سەفەوی و ئەمەویش (46) میرنشینی كورد هەبووە، دواتر لەسەدەكانی خەلافەتی عوسمانی چەندان میرنشینی وەك ئەمانەی هەبووە) 1- میرنشنی بابان لە 1650 – 1851 لەموكری و سلێمانی(200) سال نەوەی بابا لەسلێمان حوكمڕانی كردوە، 2- میری سۆران كەلە 1824 پاشای كۆرە بۆتە میرو لە 1847 لەناو چوە خاوەنی (50) هەزار كەس بوون، 3- میرنشینی بۆتان لەناوچەی جەزیرە بو، لەسالی 1812 بەدرخان بوبە میرو لە (1879- 1889) چەندان شۆڕشیان دژی توركیا كردوە، (عبدالعزیز سلێمان) دامەزرێنەریتی، 4- میرنشینی بادینان كەلە 1262 – 1862 حوكمی كردوەو لەلایەن (شێخ بەهاْ الدین) دامەزرا، وەچەندان میرۆكەی تر هەبوونە وچەندان شۆڕشی كوردی لەدژی بێگانە بەرپابوون، وەك :(شۆڕشی عوبیدواللەی نهری لە 1880 لەشەمزین بەرپا كرا، شۆڕشی عبد السلام بارزانی لە 1907، شۆڕشی بەدلیس كە لەلایەن سەلیم بەدلیسی بەرپاكرا پێش جەنگی جیهانی یەكەم، وەچەندان شەڕوشۆڕی تر ڕویان داوە، تا گەیشتە جەنگی جیهانی یەكەمەوە، دیارە مەبەستی سەرەكێش لەو جەنگانە (وەك ئیستا) كۆنتڕۆل و كۆلۆنیاكردن و دابەشكردنی جیهان و خێرو بێرەكەی بوو، بەتایبەت لەناوبردنی خەلافەتی ئیسلامی‌ودامەزراندنی دەولەتی عەلمانی ، بۆیە دەولەتی عوسمانی بەكوردەوە لەتەك ئەلمانیا لەبەرانبەر هاوپەیمانەكان لەدژی داگیر كاری و خاچپەرستەكان چونە نێو ئەوجەنگە گەرمەی كە لە 1914 – 11/11/1918 هەلگیرسا، توركیا دەمێك بوو ئەوسالەگەل ئەلمانیا هاوپەیمان بو، هەروەك لەسالی 1900 خەتی ئاسنی ئەنازۆلی دابوو بەئەلمانیا، بۆیە پێكەوە لەدژی شالاوی سەلیبیەت چونكە ناو جەنگەكە، بەلام بەداخەوە لەو شەڕەدا هاوپەیمانەكان سەركەوتن، میراتی دەولەتی عوسمانی و گەلانی ژێر دەستەیان وەك گۆشتی خێر دابەش كرد، بەپێ‌ ی ڕێككەوتننامەی (سایكس پیكو)ی نهێنی سالی 1916 ی نَوان خۆیان، كوردستانیان كردە پێنج پارچە، كەچی بەناو لە 1919 لە پاریس هاوپەیمانەكان كۆبونەوە بۆدیاریكردنی چارەنوسی (كوردو ئەرەب و ئەرمەن)، وەلێ تانوێنە ریان چوو، دابەشكران، چونكە سالی 1916 بڕیاریان لەسەر دابوو، بۆیە ئەو گەلانە بونەقوربانی خواست و بەرداشی دیموكراتیخوازەكانی ئەمڕۆ، بۆیە هەر دوای وەستانی شەڕ، چەندان شۆڕش لەدژی داگیر كەران لەلایەن كوردەكان بەرپاكران، وەك شۆڕشەكانی شێخ مەحمودوشۆرشی گۆیان لەدژی ئینگلیز لەسالی 1919 لەناوچەی سۆران، و شۆڕشی تەلەعفەرلە 6/6/1920و، شۆڕشی ناوچەی ئامێدی لە 15/8/1919و، شۆڕشی ڕەواندوزو باتاس لە 10/8/1919و، چەندان شەڕوشۆرشی ترو شۆڕشی ئیبراهیم خانی دەلۆ لەكفری لەسالی 1920...، دیارە لەهەموو ئەو شەڕو شۆڕو ئێش و ئازارانەی كەباسكران دەردەكەوێ‌ كەدۆزی كورد لەماوەی خەلافەتی عوسمانی و هەر لەدێرینەوە چلۆن بووە، بەلكو بەر لەزایین كوردستان شەڕگەی زلهێزەكانی قەیسەرو ڕۆم و فارس و كلدان و ئاشورو دواتر ساسانی و بێزەنتیەكان بوەو، لەسالانی (628 و 640 و 643) دا شەڕگەی نێوان عەرەب و فارسەكان بوە، كورد هەمیشە قوربانی لەوپێناوە داوەو نەبۆتە هیچ، بەلام وەك باسكرا زۆربەی خەتای خۆی بووە نەك بێگانەو خەلافەتی عوسمانی، چونكە هەر پارچەو میرنشینێك سەر بەولاتێك بوەو، بۆخۆیان ئێران و توركیاو عەرەب و بێگانەیان هێناوەتە ناوكوردستان ، شەڕیان بۆخەلك كردوە، هەروەك جارێك (16) سەرەك هۆزی كورد چونەلای (شا ئیسماعیل) سەفەوی ئێران و ملیان بۆكەچ كرد، جارێكی تر (40) سەرەك تیرەو هۆز چونەلای سولتان عوسمانی توركیابۆئەوەی سەر بەوان بن‌وپەلكێشی ناوكوردستانیان بكەن ، هەروەك ئەوانیش دانیان بەمافی میرنشینە كوردیەكان دانابو، كەچی لەلایەكی ترەوە سەفەویەكان هەولی لەناوبردنی كوردیەكان دا، بۆیە چەندان ڕووبەڕو بونەوە ڕویدا، هەروەك بۆجاری یەكەم لەشەڕی چالدێرانی 23/8/1514 لەشەڕێكی نێوان (سولتان سەلیم) ی تورك و (شا ئیسماعل سەفەوی) ئێران كوردستان دابەشی دووكەرت كرا، وەكاتێ‌ (رەشید پاشا) لەهاوینی/1834 هێرشیان كردە سەر ناوچەی سۆران، ئەوساو پێشتریش كورد لەبەر یەكنەبوون و پارچە پارچەیی یان شكان و بونە ژێر دەستەو ئاردی ناو دڕك ، ئەوەش چونكە بەگوێ‌ ی بێگانەو ولاتانی دژ بەخەلافەتیان دەكرد، هەروەك ئینگلیز دەستێكی بالای شەڕانگێزی و ئاشوبگەڕی تێكدەرانەی هەبوو، تۆوی دوبەرەكی و دژەكاریان دەوەشاند، بە تایبەت دوای ڕیككەوتننامەی ئەرزوڕۆمی 1823 ئەوڕوپا زیاتر هاتە ناو كوردستان و، لەدژی توركیاو ئێران هانیان دەدان و، شەڕو ئاگریان پێ‌ هەلدەگیراساندن و، عوسمانیەكانیش ناچاربوون پارێزگاری و بەرگری لەخاك و گەل و بوون خۆیان بكەن، زۆرجار پڕوشكەكانیش بەركورد دەكەوتن، دەنا كورد لەسەردەمی خەلافەت لەبارترو خۆشگوزەر تربوو نەك دواتر. دەنا بۆ؟. پێش لەباربردنی خەلافەت لە 1916 كوردستانیان دابەش كرد، بۆ؟ دوای ئەوەی لەجەنگی جیهانی یەكەمیش هاوپەیمانەكان سەركەوتن كەچی هیچ یان بۆ كورد نەكرد، خۆ لەپەیمانی سیڤەری 10/8/1920 بەناو لەبەندی (62و 63و 64) دا مافی ئۆتۆنۆمی بۆكورد لەلایەن (3) وولات بڕیاردرا، كەچی لەپەیماننامەی لۆزانی دوای ئەو كەلە 24/6/23 19لەنێوان (عصت پاشا) ی تورك و (لۆرد كرزن) ی بەریتانیا واژۆ كرا دەربارەی كێشەی (موسل) ئەوسا كێشەی كوردیان فەرامۆش كردو هەموو بەلێنەكانی خۆیان لەگۆڕنان، خۆ خەلافەت دەسەلات دار نەبوو، خۆ دەیان توانی هەمووشتێك بكەن، كەچی تەنها كوردستانیان داگیركردو ئەتاتۆرك یان هێنایە سەركارو ولاتانی دراوسێ‌ یان لەكورد كێل كردنەوە، بەجۆرێ‌ كەبیری نەتەوە پەرستیان زۆر توندترو باری كوردیان زۆر ئالۆزتر كردو، هەموو ماف و خواستەكانی كوردیان زیندە بەخاككردن، هەروەك چەندان شەڕی تری بكوژو وێراكار لەدوای 1924سالی هەلوە شاندنەوەی خەلافەت ڕویاندا لەدژی كەمالیستەكان، وەك شۆڕشەكانی (شێخ سەعیدی پیران لە 2/1925و، شۆڕشی دەرسیم و ئاراراتی ئیحسان نوری پاشالە 1927 و شۆڕشەكانی ناوچەی بارزان لە 1932و 1935 كە بەریتانیا سەركوتی كردن و، كۆماری مهابادی 1946 كەڕوسیا تواندیەوەو، چەندان بەرەنگاربوونەوەی تر تا ئەمڕۆ كەباری كوردیان كوشتوەو كورد كۆرپەلەیەو نەبۆتە هیچ و، هەمیشە پیلان گێری لەسەر دەكرێ‌ بۆ لەباربردنی، كەواتە لەدوای خەلافەت كورد زۆر زەرەری كردوە ، بەسەدان هەزار كەس و بەهەزاران گوندو بەملیاران ئابوری كوردستان وێران بوە، لەپای بروباوەڕو بیردۆزە مرۆڤكردە سیكولاریزم و خوانەناسەكان، لەپای تاكجە مەسەری و جیهانگەرایی سەردەم بەناوی لیبڕلیەت و ئازادی و دیموكراتی و ولاتپارێزی، گەلانی گێتی داگیرو تەڕاتێن و خڕنۆش و خاپورو پەرتەوازە دەكەن، كورد زیانێكی بێ‌ وێنەی لێ‌ كەوت، چونكە ئەتاتوركەكان هەرلە 9/1924ەوە هجویان كردە سەر هەموو كوردستان و، لە 1925 (5) سەرۆك كوردو (50) كەسیان لەسێدارەداو كوردستانیان وێرانكردو شۆرش و مافە كوردیەكانیان كوژاندەوە.
2/ بیری نەتەوایەتی لەسەردەمی خەلافەت و كەلكی بۆ كورد: بێ‌ گومان هەمووكات هەمووپاشاو ئیمپراۆرەكانی دونیا ڕەمەك و مۆرك و تەماهی دسەلاتداری و دونیا گەریان هەبوە، بەلام بەوشێوەنا، كەلەدوای شۆرشی فەرەنسا زیاتر بیری گەندەلی ناسیۆنالیزمی و نەتەوەو ڕەگەزپەرستی سەری هەلدا، بەتایەت لەسەدەی بیستەم دا، ئەو بیرە ژەهراوی یە بەنێوگەلانی دونیادا بلاوبۆوەو، بوەمایەی ئەوەی هەرگەلەو تەنها نەتەوەی خۆی بپەرستێ‌ و بڕوای بەبونی خۆی بێ‌ و هەموو شتێكی لەپێناودا بكەن، بۆیە گەلانی دونیا دڕندانە بەربوونە وێزەوگیانی یەكترو خوێنی یەكتریان فڕكرد، ئەگینا تائیسلام سەرداروحاكم بوو هەموو ڕەگەزو گەلانی دونیا پێكەوە لەژێر ئەو چەترو بەیداخ و دەوارەدا دەخولانەوەو دەحەسانەوە، هەر وەك تورك و فارس و كوردو ئەجەم لەژێر سەركردایەتی (صلاح الدین)ی شاسواری كورددا لەژێر دروشم و ئالای ئیسلامدا پێكەوە، بەیەك جەستە خەباتیان كردو بەخوێن قودسی پیرۆزی ڕوگەی موسلمانانیان لەخاچپەرستە داگیركەرەكانیان ڕزگار كردو، كەس باسی ڕەش و سپی و ڕەگەزو چینایەتی و كوردو ئەموئەویان نەدەكرد، هەروا لەسەردەمی خەلافەتی عوسمانیش ئەو بیرە بەبرەو نەبو، بۆیە (مەلا ئیدریسی بەدلیسی) ڕاوێژكاری سوڵتان (سلیم) بو، چەندانی وەك (ئەمین زەكی بەگ و موستەفا بایامولكی ..) لەو حوكمەتانەدا جەنەڕال و وەزیرو بالادەست بوون، هەروەك (ئەمین زەكی) كەلە مێژوونوسی كورد دەلێ‌ تا(عەرەب و فارس و تورك..) نەتەوەگەریان نەكرد بیرم لەوە نەكردەوە مێژوو بۆ كورد بنوسم، چجای ئاسیاو ئەوڕوپیەكانی تر كەبیری بكوژیان ڕژاندە ناودەریای ژیان ومیلەتی كورد، بۆ ئەوەی ڕیزەكانی تێك دەن، بۆ ئەوەی دژایەتی ولاتانی دراوسێ‌ و دوژمنانی خۆیانیان پێ‌ بكەن، چونكە كورد گەلێكی موسمان بوە، بۆئەوەی بكوژرێ‌ و لەناوبچێ‌، بۆئەوەی دژایەتی خەلافەتی ئیسلامی پێ‌ بكەن، بۆیە كورد بەلەناوچوونی پالپشتی ئیسلامی لاوازتردەبێ‌ و دەكەوێتە دەست خوانەناسان و گۆڕانكاری لە (ئاین و ئایدیۆلۆژیاو یاساو بەرنامە..) ی ئیسلامی دا دەكرێ‌ و، لەبیری ڕەگەزو نەژادپەرستیش هەمیشە زەرەرمەند دەبێ‌، -چونكە لەخالە خراپ و نێگەتیفەكان بەشدارو ژێرباربوە، بەلام لەخالە پۆزەتیفەكاندا ڕیزپەرو بێ‌ بەش كراوە، كەدان پێهێنانی ئالاو قەوارەو نەخشەو جوگرافیای سیاسی كوردی یە، چونكە هەرلەناوبردنی خەلافەت بۆئەو مەرامە گلاوانە بوە كەباسكران، بۆیە (مستەفا كمال)ی مەغۆلی یان لە 11/1992 هێنایە سەركار، لەبری خەلافەت دەولەتی عەلمانی دامەزراندو هەموو یاساو ڕێساودامو دەزگاكانی ئیسلامی و كوردی لە 3/3/1924 هەلوەشاندنەوەو خەلیفە (عبدالمجید) ی بۆ (نیس)ی فەرەنسا دورخستەوەو كەسایەتیە ئیسلامی و كوردیە كانیان لادان تائەمڕۆ كەزۆربەی ئەفسەرە توركەكان ئارەقخۆرو بێ‌ باوەڕن ، بەهەزاران ئەفسەری ئیسلامی یان دەركردوەوكوشتوە، ڕەمزی ڕەگەزوەرستی‌و نەتەوەپەرستی و لادینی و دكتاتۆریەت هەلگرد، كوردستانبان كردە كوفرگەو كوشتگە‌و كرێگرتەی خۆیان، بۆیە هەردوای نەمانی خەلافەتی ئوسمانی لەسایەی هاتنە كایەی دەوڵەتێكی عەلمانی و دیموكراتیخواز وبەناو مافپەروەر هەرلەسالی (1924) تائەمڕۆ كوردەكانی توركیا تارو مارو تەخت و وێران دەكرێن و, هەموو مافێكی(زمان, فەرهەنگ, كولتور, سیاسی) یان لێ‌ یاساغەو، بەهەموو شێوازێك ژێرپێ‌ دەخرێن و كوشتارگشت و كۆمەلكوژو وێران و تالان دەكرێن و ئابڕو دەبرێن و زمان و خوێندن و ڕاگەیاندن و گەشتیان ڵی حەڕامە و بە هەزاران جار ئەوكردارە دزێوە بەدانە دوبارە بونەتەوە، بۆوێنە تەنها لەسالی 1925- 1926 بەبۆنەی هاتنە سەر كاری كەمالیستەكان (206) گوند واتە (8758) مال وێرانكران ، (15) هەزار زارۆك و پیرو پەككەوتەو ژنك كوژران، لە (3) مانگی سالی 1994 دا توركیای كەمالی (3955) كەسی گرتن و (73) گوندی خاپوركردن و (97) كەسی بەپۆلیس كوشتن و (2850) مالی ئاوارەو پەڕاگەندەكردن و (2810) كارمەندی لەسەر كاردەركردن و(64) گۆڤارو ڕۆژنامەنووسی یاساغ كردن، لە سالی 1996 لەدیاربەكر (18407) كێشە دراونە تەدادگا، لەوانە (16415) بڕیاری سزادانیان دراوە بەگیران و (2261) كەس لەسێدارەدران بەپێ‌ ی ئامارێكی مافی مرۆڤ. وەزیری ناوخۆی توركیا دەلێ‌ لە 1996 (1037) پێشمەرگەی pkk كوژراوەو (1976) یان گیراوەو (88) یان تەسلیم بونەتەوە. هەر لەسالی 1996 (1194) ڕوداوو (15) تاوان لەلایەن ژەندرمە و قۆشەنی توركیا دەرهەق بەگەلی كوردی ستەمدیدە كراون، بەپێ‌ ی ئامارێك لە سالی1976 - 96 19(20) هەزار كورد زیاتر كوژراوەو، هەندێ‌ ژێدەر دەلێن: لەسالی 1984- 1995 (13) هەزار كورد بونەتە قوربانی و (1400) ئاوایی وێرانكراون، لەسالی 1922 (12) ڕۆژنامەنووسی كورد لەتوركیا تیرۆركراون ، لەسالی 1993 (510) كەسی تر تیرۆركراون، لە 12/78 19لەقەساپخانەی شاری (وعش) (2) هەزار عەلەوی و توركی سوننی قەتلوعام كران ، تائێستا چەندان سەركردەو كەسایەتی وەك: (شێخ سەعیدی پیران لەسالی 1925 و شێخ عبدالقادر شەمزینی لە 1925 و شێخ تەها شەمزینی و محمد دەرموسی و مەزلوم دۆغان و عیدات عیدن و موساعەنتەرو كامیل فەوزی بەگ لە1925 و دكتۆر فوادلە 1925و سەید ڕەزا لە 1937 و علی شێری سەركردەی شۆڕشی دەرسیم لە 1937 و ... هتد) چەندانی تر تیرۆركران و لە سێدارەدراون لەلایەن توركیا دوای ئەوەی كە ئەتاتۆركەكان هاتنە سەر حوكم، ئەو هەموو زولم و زۆرداری و وێرانكاری یەیان بەدیاری بۆ گەلی كورد هێنا لەبری ئاشتی و ئازادی و خۆشگوزاری و دەستەبەركردنی مافەكانی مرۆڤ بۆ میللەتی كورد، بۆیە دەبێ‌ كێ‌ بێ‌ و لەكوێ‌ بێ‌‌و بلێ‌ كورد دوای خەلافەت باری باشتر بوە، ئەگەرچی هەموو ئەوانەش تەنها مشتێك بون لەخەروارێك. لەپێناو ڕێبازی بەناو (ئەتاتۆرك) واتە باوكی توركان، توركیایان كردە ڕەمزی ڕەگەزپەرستی‌و نەتەوە پەرستی، كردیانە كوفرگەو كرێگرتەی خۆیان.

3- ئەو مەدرەسانەی بەرپرسیارن لەمەینەتیەكانی كورد: ئەلبەتەلەو سەردەمەدا بەناوی نوێخوازی و پێشكەوتنەوە، چەندان بیردۆز‌وبیرۆكەو مەزەبی ئایدیۆلۆژیای بكوژ‌وبێ‌ باوەڕ سەریان هەڵدا ، كەبوونەتە هۆی تاڵی‌وناسۆری ئێش و ئازارو ژان و دەردو پەتەرو پەتاو مەینەتیەكانی گەلانی دونیا , نە خوازەلا گەلی كوردی چەوساوە و ستەمدیدە ,كە كوردیان پێ‌ ی لەئیسلام دور كەوتەوە و زەرەرمەند بوە , بە كورتی بەر كوڵێك لەوانە دەخەینە ڕوو .
1- هەر خودی بیرۆكە و مەدرەسەی ناسێۆنالیزمی و ڕەگەز و نەتەوە پەرستی , زیانێكی گەورەی لە كورد داوە ,چونكە نەتەوەكانی تر یەكڕیز و یەكدە سەلات و خودان قەوارە شان و شەوكەت بوونەو ,لەو پێناوە كوردیان بێ‌ بەش و دابەشكردوە و , بیر و هزر و ئەقل یان تێك داوە و خواستەكانیان لە گۆڕ ناوە .
2-ڕێبازگەی سۆشیالیزمی : لە بەرئەوی لایەنێكی كورد بەو بیرۆكە بڕوادار و گیرۆ دەبوە و قوربانی بەو داوە ,دووچاری چەندان دەردەسەری و ناسۆری بوەو ,لە زۆر شت مەحڕوم بوە , كەچی لە نێو داعی و داهێنەر و سەرچاوەی ئەو ڕێبازەگەیەش ئەو ڕێبازە پیادە نەكراوە ,بەلكو زۆر بەیان هەر بە كاپیتالیستی و سەرما یەداری و سامانداری ژیاون و ماینەوە .
3-بیردۆزە و ڕێبازگەی ماركسیەت: دیارە ئەو بیرۆكەیەش كەلەنێو كورد لەسی یە كان ئاوێتەی گەلانی ئێراق و كورد بوە و بۆتە ئایین و ئایدیۆلۆژیاو بەرنامەی ژیانی زۆر خەلكی كورد، ئەو خەلكەی لارێ‌ و لادین كردوە، كەچی هەر هەمان ئەو ولاتانەی كەهەلگری ئەو ئالاو ڕێبازەن كوردیان كوشتار گشت و جینۆساید كردوە .
4- لیبڕالیەت و دیموكراتیەت: بەناوی ئازادی بیروڕاو ژیان و ئایدیۆلۆژیا كورد تائێستاش بەناوی بەرنامەو چارەسەری ژیان ئەو ئالایەی هەلكردوەو ئیسلامەتی لەحوكم‌ودەسەلالات وەلاناوە، كەچی ولاتە گەورەكانی ئەو ڕێبازە كوردیان دابەشكردوەو ئێستاش دان بە دەولەتی كوردی نانێن و، ئاژاوە بۆكورد دروست دەكەن و خەلكی لەدژی هاندەدەن.
5- كۆمۆنیستی: بیرۆكەو بەرنامەی كۆمۆنیزمی كەزیتر لەدوای 1917 سەری هەلداو لەڕێگای كۆمتڕۆنەوە نەقلی كوردستان كرا، كورد بەپیلانی ئەو وولاتانە زیانی زۆری لێ‌ كەوتوەو ئێستاش هەندێ‌ كورد لەباوەشی دەگرن، ئەگەرچی لەسەرچاوە كوژراوەتەوە .
6-چەندان بیروباوەر‌و بیردۆزەی ئابوری و سیاسی و كۆمەلایەتی ترهەن كەخەلكێك پێیانەوە سەرسام‌وسەرگەرم بوەو زیانیان لەكورد داوە.