23/07/2013
•
نوسەر: bzavpress
•
بۆ ههموو کۆمهڵێکی ههڵگهڕاوه کۆمهڵێك ههیه که بهرامبهریان بوهستێتهوه . ١٢
و/لقمان امین
له لوتف وکهرهمی خوای گهوره بۆ ئهم ئوممهته پیرۆزه که ههرکاتێك که کۆمهڵێك یان دوژمنێك یان پێڕێك دروست بێت بۆ دژ بهم ئوممهته کۆمهڵ وقهومێكی بۆ دروست دهکات که دژیان بوهستێتهوه و بهرامبهریان بگرێت ، ئهگهرچی دوژمنهکان کافربن یان مونافیق یان مورتهد خوای گهوره فهرمویهتی { یاأیها الذین آمنوا من یرتد منکم عن دینه فسوف یأتي الله بقوم یحبهم ویحبونه أذلة علی المؤمینین أعزة علی الکافرین یجاهیدون في سبیڵ الله ولایخافون لومة لائم }واتا : ئهی ئهوکهسانهی ئیمانتان هێناوه ههرکهسێك لهئێوه پاشگهزبێتهوه ومورتهد بێتهوه لهدینهکهی ،یهکسهر لهجێگای ئهوه خوایگهوره خهڵکێك دههێنێته جێگای کهخوا ئهوانی خۆش بوێت وئهوانیش خوایان خۆش بوێت زهلیل وبه بهزهیین بهرامبهر بهئیمانداران وبهعیزهت وسهرفرازن بهرامبهر بهکافران جیهاد دهکهن وتێدهکۆشن لهپێناو خوادا وله لۆمهی لۆمهکهران ناترسن وباکیان نی یهو ،والله أعلم .
النسفي لهتهفسیرهکهیدا دهڵێت {ئهمه بهڵگهیهکه لهسهر پێغهمبهرایهتی (صلی الله علیه وسلم )که خهبهری پێیانداوه بهوشتهی که ڕووی نهداوه وڕوویشیدا وئیسپات کردنی حهقی خهلافهتی أبوبکرالصدیق چونکه جیهادی کردبهرامبهر به مورتهدهکان و ڕاستی خهلافهتی عمری کوڕی خطاب لهپاش ئهو ڕهزاو ڕهحمهتی خوایان لهسهر بێت } .
حسن دهڵێت {خوای گهوره ڕایی گهیاندوه که قهومێك ئههێنێت دینی خوا سهردهخهن بهگهیاندنی ههموو ڕوهکانی و لهههموو ڕوویهکهوه }،ههروهها دهڵێت{خوای گهوره زانیویهتی وڕای گهیاندوه که کۆمهڵێك لهپاش مردنی پێغهمبهر صلی اللهعلیه وسلم پاشگهزدهبنهوه خهبهری داوهپێیان که کۆمهڵێکیتر ئههێنێت خوا ئهوانی خۆش دهوێ وئهوانیش خوایان خۆشدهوێ ،کهفهرمویهتی{ فسوف یأتي الله بقوم یحبهم ویحبونه }ئهم ئایهتهش خهبهردانێکی غهیبه که شتێك ئهوکاته ڕووی نهداوه پاشتر ڕوودهدات ودێتهدی بهڕاستی هاتیشهدی بوهبه موعجزهیهکی خوای لهسهر ئهوهی که پێغهمبهر صلی اللهعلیه وسلم فهرمویهتی .
ابن الجوزي له[الزاد]دا ووتویهتی 2/380 {مهبهست لهوانه ئهو شهش کۆمهڵهن }:
1-أبوبکرالصدیق وهاوهڵهکانی کهشهڕیان کرد دژبه ئههلی ردهیان مورتهدهکان ،ئهمهش لهسهر ووتهی ئیمام علي وحسن سهلام وستایشی خوایان لهسهربێت، وه قتادة ،الضحاك ،ابن الجریر .
أنس ابن المالك دهڵێت:{ صحابهکان پێیان ناخۆش بوو کهشهڕیان بهرامبهربکهن ووتیان ئهوانه ئههلی قیبلهن[واتا نوێژئهکهن وموسڵمانن] أبوبکر شمشێرهکهی ههڵکێشاو کهوتهڕێ بهرامبهریان دهرچو پاشان صحابهکان چاریان نهماو ئهوانیش بهدوایدادهرچون} پاشان ههموو باسهکهی بهوشێوهیهباسکردوه .
بهڕاستی صحابهکان دژ بهمورتهدهکان شتی وایان لێدهرکهوتوه ڕووی زهمانهیان پێ سپی کردوه لهفهن وهونهری شهڕکردن وئازایهتی خۆبهخت کردن لهپێناوی سهرخستن وبهرزکردنهوهی دین تاوهکو مورتهدهکان نهتوانن ههرهسی پێبهێنن خالیدی کوڕی ولید ووتویهتی{سبهینێ دهههزار شمشێر لێت دهدهن وشهڕدهکهن تا ئهوهی پهلهیهتی بمرێت، یان کێ زووتر ئهکوژرێت} پاشان وتویهتی{ئهگهر خوابمانکات بهکیفایهتان ودینهکهی بهرزبکاتهوه ئهوائێوه دژبهخواودینهکهی شهڕدهکهن وههڵگهڕاونهتهوه لهدینهکهی}ههموئهوشهڕانهش لهژێرسهرکردهیی خالیدا کرا12000 موجاهید بهرامبهر مسیلمة 40000 کهسی لهگهڵدابو، بهڕاستی سهرکهوتنێکی زۆربهرزوپیرۆزیان بهدهست هێنا سهلماندیشیان کهوا باشترین کهسانێك لهسهردهستی پێغهمبهرصلی اللهعلیه وسلم پهروهردهکراون ههرئهوهش نا ! بهڵکو ههڵگرانی قورئانی پیرۆزههمویان دهرچوبون بۆشهڕموسڵمانان ترسی ئهوهشیان هاتبوه سهرکه ئهگهر ئهوانه بکوژرێن قورئان نامێنێت زۆر بهپهله قورئانیان نوسی یهوه بهشێوهی دێڕ نوسینهوه ، یهکێك لهوانهی که قورئانی لهبهربوههڵگری ئاڵای کۆچهرهکان بو سالم مولی حذیفة کاتێك که ئهو له گهرمهی شهڕکردندابو له تێکڕژانێکدا پێیان ووت ئهگهر لهخۆت ئهترسی ئاڵاکه ئهدهینه کهسێکی که؟ وتی حهیف قسهی خراپ ئهکهن ، جا ئهگهرمن خۆڕاگرنهبم ههڵگری قورئان دهبم ؟ یان من ههڵگری قورئانم چۆن خۆڕاگر نابم ؟ پاشان بهشمشێر دهستی ڕاستیان لێکردهوه ئاڵاکهی بهدهستی چهپی گرد!پاشان دهستی چهپیشیان لێکردهوه ئاڵاکهی به ملی گردو ئهوئایهتهی ئهخوێندهوه{ وما محمد إلا رسوڵ قد خلت } وئایهتی { وکأین من نبیي قاتل معه ربیون کثیر فماوهنوا}لهههمولایهکهوه ههڵگرانی قورئان هاواریان ئهکردو ئهیان ووت ئهی ئهوهنهی که هاوهڵی سورهی البقرهن ، قارهمانی ههموو سوحهرێك خۆرههڵهاتنێك بون ، ههڵگرانی قورئان دهبێ بهوشێوهیهبن ولهههموسهردهم وزهمانێکداههروابونه وههرواشدهبن ههرچهنده لهم سهردهمهدا زۆربهی زۆری ئهوانهی که خۆیان بهههڵگری قورئان دهزانن وانین وئهوهی که دهیزانن تهنها بۆ ناودهرکردن وبۆ جێی خۆش وپلهوپایهی لای سوڵتان وحاکمه زاڵمهکانه ولهگهڵ ئهوهشدا دژی موسڵمانان قسهو کردهوهیان دهخهنهکار بۆ نههێشتنی ههڵگرانی قورئانن ، بهههوس و ویستی حیزب وپاشاو طاغوتهکان فهتوادهردهکهن چۆنیان بوێت بهوشێوهیه دهیسوڕێنن و ڕووی دهکهنه ههرکهسێك که ئهڵقه له گوێی ئهوان نهبێت ، خوا پهناماندات لهو جۆره کهسانه ،والله المستعان .
+ لهجیاتی ئهوهی که ههڵگرانی قورئان بهناوهی زاناو ههریهکهو بهرزیهك بگرێت ودهنگی ههڵبڕێت وبهرامبهر به طاغوت وزاڵمان دهنگیان بهرزبکهنهوه، بهثێچهوانهوه ڕووی دهمیان کردۆته موسڵمانان لهههر شوێنێکهوه سهربهرزبکهنهوه ئهوان دهبن به یهکهم دهستهی هێرش بردن بۆ سهریان وئاڵای طاغوتهکان بهرزدهکهنهوه لهجیاتی ئاڵای [أنصار وموهاجرین] حاکم وطاغوتهکانیان لێبوه به[ أبوبکری الصدیق ] ئهوهشی لهگهڵ ئهواندانهبێت به مورتهدو خوارجیان دهدهن لهقهڵهم ئهگهر حوکمێکی باش بدهن بهسهریاندا به باغي یان دهزانن دهڵێن نابێت له ژێر حوکمی حاکمی عادل دهربچیت ، بهڵام الحمد لله کهوا خوای گهوره خۆی وهعدی داوه که ئهم دینه بپارێزێت وهکوفهرمویهتی{إنا نحن نزلنا الذکر وإنا نحن له لحافظون}. ئهگینا بهدهست ئهوانهوهبوایه دهمێك بو که دینهکهمان دهگۆڕا وتێك دهچوو .
چینهکانی بهکۆمهڵ مورتهد بونهوه.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ئهوانهی که پاش وهفاتی پێغهمبهر صلی اللهعلیه وسلم مورتهد بونهوه بهچین نهبون بهڵکو جیاوازیان ههبوو بهڵام پاش ئهوهی که أبو بکر الصدیق بۆیانی ڕوونکردهوه که ههمویان شایستهی کوشنن ئهوهبو بهرامبهر ههمویان شهڕیان کرد .
قرطبي له[أحکام القرآن] 6/219 دهڵێت{ههروهکو ابن إسحاق ووتویهتی مورتهدهکان پاش وهفاتی پێغهمبهر صلی اللهعلیه وسلم {عهرهب پاشگهزدهبنهوه تهنها سێ مزگهوت نهبێت، مزگهوتی ممهدینه و مزگهوتی مهککه و مزگهوتی جواثي } وه مورتهدیش دهکرێت به دووبهشهوه:
1-بهشێك که شهریعهت بهگشتی ڕهد دهکهنهوه وڕازی نابێت به شهرعی خوا .
2-بهشێکیشیان کهتهنها فهرزێك ڕهد دهکهنهوه وهکو زهکات، بهڵام دان به فهرزهکانی تردا دهنێن وهکو نوێژ وڕۆژوو ، ئهوانه تهنها ئهیان ووت زهکات نادهین ، بهڵام أبوبکر الصدیق دژی ههمویان بوهوه و شهڕی بهرامبهریان کرد .
لهکتابی[أحکام القرآن] ابن دقیق هێناویهتیهوه له خطابي یهوه :{خهڵکی ههڵگهڕاوه دووبهشن بهشێکیان ئهوانهن که وازلهدین دههێنن بهشێوهیهکی گشتی ودهچنه سهردینێکی که ، ئهم جۆرهش دووبهشن :
1-مسیلمة یدرۆزن وشوێنکهوتوهکانی ، بني حنیفة وئهوانهی که باوهڕیان به پءگهمبهرایهتی مسیلمة هێنابوو ،شوێنکهوتوهکانی الأسود العنسي ئهوانهی بهدهنگیهوه چوبون له خهڵکی یهمهن ،ئهم جۆره کهسانه به بنهڕهتی ئینکاری پێغهمبهر محمد (صلی الله علیه وسلم )دهکرد وپڕوپاگهندهی پێگهمبهرایهتیان دهکرد بۆ کهسێکیتر ، أبوبکروهاوهڵهکانی شهڕیان کرد بهرامبهریان تاوهکو عنسي کوژرا له صنعاء و مسیلمة ش ههرله یهمهن کوژرا و زۆربهزۆریان کوژران وفهوتان .
2-جۆرێکیتر که وازیان له نوێژوڕۆژوو زهکات زۆر له هێماکانی دین هێنا تاوهکو وای لێهات گهڕانهوه سهرجاهیلیهتی کۆنی پێش ئیسلام ، خوا نهدهپهرسترا تهنها لهو سێ مزگهوتهدا نهبێت ، مهککه ،ممهدینة ومزگهوتی عبد القیس .
بهشێکیتر که جیاوازیان لهنێوان نوێژو زهکاتدا دهکرد،ئینکاریان دهکرد وئهیان ووت ئێمه زهکات نادهین به ئیمام ، ئهوانه لهڕاستیدا ئههلی باغین بهڵام بهوناوهوه ناونهنران چونکه کهوتنه وهختی مورتهدهکانهوه بهمورتهدین ناسراون ،ههرچهنده که ئهوهش شتێکی زۆرگهورهیه له ئیسلامدا سهرهکین لهدیندا ،وه لهتاریخدا بهوه سهرجهله کراوه که یهکهم [البغاة] دهرچوهکان لهسهردهمی ئیمام علی دا دهستی پێکردوه چونکه لهوکاتهدا تهنها کۆمهڵ بون وتێکهڵ بهکهس نهبون ، ههرچهنده که ئهوانهی سهردهم أبوبکردا که بۆچونی جیاواز پهیدابو ئهوهبو که عمر ابن الخطاب شکی بۆدروست بو باسی کرد لهگهڵ أبوبکردا .
ابن التیمیة 412/28 دهڵێت{بههۆی وهفات کردنی پێغهمبهر صلی اللهعلیه وسلم کۆمهلانێك مورتهد بونهوه بههۆی لاوزبونی چهند کۆمهڵێك لهخهڵکی: ههندێك بهگشتی لهدین پاشگهزبونهوه ،ههندێك له ههندێکی پاشگهزبونهوه ئهیانوت نوێژدهکهین زهکات نادهین ، ههندێکیش لهدڵسۆسزیان بۆدین پاشگهز بونهوه باوهڕیان بهوههێنابو که پێغهمبهر صلی اللهعلیه وسلم هێنابوی[دین]باوهڕیشیان به پێغهمبهرایهتی کهسانێکی کهش هێنابو لهدرۆزنهکان [مسیلمة ،طلیحة الأسدي] ئهوانهشی بهڕاستی لهسهردین بون ههستان بهشهڕکردن دژیان له صحابهکانی پێغهمبهری خوا وتابعین ئهوهی که خوای گهوره فهرمویهتی { فسوف یأتي الله بقوم یحبهم ویحبونه }ئهوانهبون کهدژی ههڵگهڕاوهکان شهڕیان کردو مورتهدهکان نهیانتوانی هیچ زهرهرێك بگهیهنن بهدینی خوا .