مۆدیلی سیاسیی كەنداو

دكتۆر عادل باخەوان یەكێكە لەو قەڵەمە ئەكادیمیانەی لەم ساڵانەی دوایدا بەشداری لەبەئەكادیمیكردنو زانستی كردنی قسەكردنی ناوەندە فیكری و رۆشنبیریەكەی كوردستاندا كردووە، یەكێ لەو بوارانەش بە نیمچە بەردەوامی و بە شێوازی جۆراوجۆرو قسەی لەسەر كردووە و، رای لە هەمبەر دەربڕیوە، تەوژمی ئیسلامی و هێزە ئیسلامیەكان بووە.

دوایەمین قسەكردنیشی لەم روەو ئەوەی من بینیبێتم بریتی یە ل لە چاوپێكەوتنێكی لەسەر ئیسلامیەكان و ناوەڕۆكی پۆست ئیسلامیزمو هەندێ پرسی پەیوەندیدار بەم كایەوە كە لە ژمارە(404)ی بەرواری 26/1/2013 ی رۆژنامەی ئاوێنەدا بڵاو بۆتەوە. وە دەینوسێت و دەریدەبڕێتو، لە رووێكی تریشەوە بە پێوەركردنی هەمان میتۆدی زانستی یە لە نوسیندا، كە خۆی بە نیمچە بەردەوامی لە نوسینەكانیدا جەختی لێدەكاتەوە و، بەشێ لە ناوەندە فكری و رۆشنبیریەكەش بە فەرامۆشكردنی ئەم میتۆدە و، قسەكردنی رۆژنامەوانانە و وەسفی و نامەنهەجی لەسەر پرسە فكریو ئەكادیمیەكان تۆمەتبار دەكات. كە من لەمەدا لەگەڵیدامو پێموایە قسەكردنی نازانستی لەسەر هێز و دیاردە و دەركەوتو كێشەكان لە ساڵانی رابردوودا، لەگەڵا چەندین شەڕی فكری و سیاسی نەزۆكو وزە بە فیڕۆدەردا دەستەویەخەی كردوینەوە و، دەرفەتی زۆریشی لەدەستداوین. كە پێم وایە (د.عادل باخەوان) لەم چاوپێكەوتنەی خۆشیدا كەوتۆتە هەمان هەڵەوە و، بەهەر هۆكارێك بێت نەیتوانیوە هەندێ چەمكە بەكارهێنراوەكان بە شێوەیەكی چوارچێوەدارو ورد بەوجۆرەی گیانی قسەكردنی زانستی دەیخوازێت بەكار بێنێت.

هەڵبەت لەسەرەتاوە دەبێ بڵێین: ( دكتۆر عادل باخەوان) چاوپێكەوتنێكی رۆژنامەوانی ئەنجام داوە و توێژینەوەی زانستی نەنوسیوە. بەڵام لەگەڵا ئەوەشدا ئەو وەك پسپۆڕێكی بواری سیسیۆلۆژیا و ئەكادیمستێك، چاوپێكەوتنەكەی كردووە، نەك رۆژنامەنووسو میدیاكارێك،كەمیش نین ئەو بیرمەند و ئەكادیمستانەی، بەشێ لە بیروڕا فكری و زانستیەكانی خۆیان ، لە رێی چاوپێكەوتنی رۆژنامە و گۆڤارەكانەوە دەردەبڕن. واتە ئەگەر ئێمە داوای مەرجەكانی توێژینەوەی زانستیش لە كاك (عادل) نەكەین، (كە نابێت داوای لێ بكرێت)، مافی خۆمانە داوای بەكارهێنانی زانستیانەی چەمك و دەستەواژە بەكارهێنراوەكان و، بەرەنجامگیرییەكانی لێ بكەین. چونكە ئەوەی لێرەدا گرنگە ، تەكنیكی نوسین نیە، بەڵكو میتۆدی تێگەیشتن و وەسفكردنو ناوەڕۆك پێدان و، بەرەنجامگیریەكانە. هەر لەم سۆنگەشەوە پێم وایە كاك(عادل)لەم چاوپێكەوتنەدا لە وەسفو ناوەڕۆكپێدانی هەندێ چەمكو دۆخو دیاردەدا، بە گوێرەی پێویست مەنهەجی نی یە. گەر بە وردیش چاوپێكەوتنەكە بخوێنینەوە هەست بە جۆرێ لە هەناسەی داوەری رەهاگەرایانە و دژ بە یەكی دەكەین. كە هەوڵا دەدەین زۆر بە كورتی لە خوارەوە سەرنجی خوێنەریان بۆلا رابكێشین.

پێم وایە لە ئاماژەكردن بە سێ كوچكەی شەریعەتو شورا و ئەمریكا لە ئیسلامیزمدا وردەكاری پێویستی بە خەرجنەداوە، چونكە كلتور( ئەمیر) بە شێوەیەكی گشتی تایبەتە بە بزوتنەوە سەلەفیەكانەوە، كە رەوایەتی خۆیان لەسەر ئیسلامیزمی هاوچەشنی (اخوان) بیناكردبوو . بۆ نمونە كاتێ ئیسلامیزم لە سۆدان و (ئێران) دەگاتە دەسەڵات، لە هیچیاندا میرنشینی دروست نابێت، لە سۆدان وڵاتەكە بەرەو سەرۆكایەتی و لە ئێرانیشدا لە پادشایەتی یەوە بەرە و كۆماری دەڕوات، لەگەڵا ئەو تایبەتمەندییەشدا كە بونی رابەر بە نیزامەكەی دەبەخشێت، تەنانەت (شورا)ش دەكرێت بە كەرەسەی(تأصیل)كردنی میكانیزمە نوێكانی دیموكراسی و لە هەمان كاتدا سنورداركردنی كارایی بەشێك لەوان، بەمەش جەوهەری دەوڵەتەكە گۆڕانی زۆری بەسەردا نایەتو ناكامڵی ئەزموونە دیموكمراسیەكەش لە سایەی دەوڵەتی ئیسلامی (ئیسلامیزمدا) رەگەكانی وا لە دەوڵەتی پاش كۆلۆنیالیزمو، بە گشتی قەیرانی دەوڵەتو نەتەوەی نوێو كلتوری سیاسی زاڵی ناوچەكەدا ، چونكە وەنەبێت ئەزموونە عەلمانیەكانی ناوچەكە لە پەیوەندی بە دیموكراسی یەوە حاڵیان لە نموونە ئیسلامی یەكە باشتر بووبێت. بەڵام نامەوێت زۆر لەسەر ئەمە بووەستمو ئەوەی زیاتر جێی بایەخمە، تێگەیشتنی كاك (عادل باخەوان)ە بۆ پۆست ئیسلامیزم، و مۆدێلەكەی لە سەر ئاستی دەوڵەتو سیستمدا.

كاك عادل باس لەوە دەكات كە پۆست ئیسلامیستەكان لە ئێستادا كار بۆ دروست كردنی دەوڵەتی ئیسلامی ناكەن، كە جاران بانگەشەیان بۆ دەكرد و، دەستبەرداری ئەم ئامانجەیان بوون، لەجیاتی ئەوە كار دەكەن بۆ دروستكردنی دەوڵەتێكی ئیسلامی بەو شێوەیەی كە ئێستا لە عەرەبستانی سعودیە و قەتەر و كوەێت و ئیماراتو لەم جۆرە وڵاتانە هەیە؟!

ئەم بۆچوونە بەش بەحاڵی خۆم مایەی سەرسوڕمانێكی گەورەم بوو، چونكە بۆ یەكەم جارە گوێبیستی بۆچونێكی لەو جۆرە دەبمو ، زۆریشم حەز دەكرد بە بەڵگەوە و لە رێی بەڵگە هێنانەوە لە ئەدەبیاتی هێزە پۆست ئیسلامیستەكانەوە ، لەوە تێبگەیشتمایە كە كام لەو هێزانە و لە كوێ و چۆنا داوایەكی لەم جۆرەی هەیە و ، كەسانێكی وەك ئێمە كە بەدواداچوون بۆ فكر و گۆڕانكاریەكانی ئەم هێزانە و بوارەكە دەكەین، ئاگامان لێ ی نیە ؟

من لێرەدا بۆ بەرچاو روونی زیاتری خوێنەری كورد سەبارەت بە دیاریكردنی ناوەڕۆكی پۆست ئیسلامیزم و جیاكردنەوەی لە ئیسلامیزم یاخود ئەوەی ناو دەبرێت بە ئیسلامی سیاسیو بۆ ئەوەی زۆریش ئەم خوێنەرە دور نەخەینەوە ، دووسی پەرەگراف لە د.مەریوان وریا قانع لەم بارەیەوە لە كتێبی (دین و دنیا) وەردەگرم:

مەریوان لە پەیوەندی دەستنیشانكردنی ناسنامەی فكری و رێبازی سیاسی پۆست ئیسلامیزم دەنوسێت:( پۆست ئیسلامیزم ئەو قۆناغەیە كە تیایدا ئیسلام لە باتی ئەوەی لە شەڕدا بێت لەگەڵا عەلمانیەت و مۆدێرنە و دیموكراسیەتو لێبوردنو قبوڵكردنی ئەوی دی جیاوازدا، بەرەو ئەوە دەڕوات ببێتە هاوڕێگا و هاوماڵا و گونجاو لەگەڵا ئەو پێدراوە گرنگەی دونیای هاوچەرخدا) .. لا/96 .

(ئەم ئیسلامە ئامادەیە لەگەڵا دیموكراسیەتو دابەشكردنی حەقیقەتەكانی بژی، ... دەكرێت پۆست ئیسلامیزم بە ئیسلامێكی رۆشنگەر ناوببەین، ئیسلامێك لەگەڵا عەقڵانیەتو، جیاوازیو، ناكۆكیو، یەكسانیو، هاوڵاتی بوونی جیاوازدا بژین) .. لا/97 .

بەڵكو ئەگەر سەرنج لە بەشی كۆتایی چاوپێكەوتنەكەی (د. عادل باخەوان) خۆشی بدەین كە قسە لەسەر ( یەكگرتوو) و (كۆمەڵا) دەكاتو، بە پۆست ئیسلامیزم دەیانناسێنێ و وەسفیان دەكات، هەستدەكەین ناسنامە و ناوەڕۆكێ بە پۆست ئیسلامیزم دەدات، تەواو جیاواز لەو بەرەنجامگیرییەی پێی گەیشتووەو ئەو مۆدێلە لە حوكومڕانی، كە لە وڵاتانی ئێستای كەنداودا باڵادەستە و، بەڕێزیان بە ئامانجی كۆتایی پۆست ئیسلامی یەكانی لەقەڵەم دەدات..

ئەو لەم بارەوە دەربارەی هەردوو هێزەكە دەڵێت :( چەند لەسەر ئاست سیاسی بیانەوێت كۆمەڵگا دیموكراتیزە بكەن ، ئەوەندە دەیانەوێت لە رووی كۆمەڵایەتی یەوە كۆمەڵگا داخراو بێت بەسەر بەها موحافیزەكارەكاندا) .

هەروەها باس لەوە دەكات كە ئەوان ئێستا لەناو كێڵگەی دیموكراسیدان، ئەوەش گوزارشتە لەو وەرچەرخانە فكرییە سیاسیەی ئیسلامیەكان بە خۆیانەوە بینیوە، ئەگەر لە سەرەتای نەوەدەكاندا پەرلەمان و دیموكراسی و هەڵبژاردن (شرك) و (كوفر) و تاغوت بوبێت، لە دوای (2005)ەوە بریتیە لە مینبەرێكی ئازاد بۆ گوزارشت كردن لە فكر و بەرژەوەندییەكانی خەڵكی).

(ئێمە ئەگەر بڵێین كۆمەڵا بزوتنەوەیەكی ئیسلامیە هەڵەین، چونكە لەناو ئیسلامیزمدا دیموكراسی و هەڵبژاردنو نوێنەرایەتی كردنی بەرژەوەندی خەڵك جێگای نابێتەوە ( ئیسلامیەكان لێرە نین بۆ ئەوەی ئاین فەرز بكەن بەسەر دەسەڵاتدا، ئەوان لێرەن بۆ ئەوەی بەشداری پرۆسەیەكی سیاسی بكەن).

ئایا ئەم وەسف كردنە بۆ رۆڵی ئیسلامی یەكان و، ئەو گۆڕانكاری یەی بەسەریاندا هاتووە، ئەو بەرەنجامگیرییە هەڵناوەشێنێتەوە؟ ، كە پێی وایە عەوداڵی دوای مۆدێلی خەلیجی دەسەڵات و دەوڵەتن و، تێگەیشتنیان بۆ ئیسلامی بوونی دەوڵەت لە قۆناغی پۆست ئیسلامیزمدا بە سعودی كردنو خەلیجی كردنی سیستمی سیاسی یە؟

ئایە بە گوێرەی ئەو پەرەگرافانەی لە د. مەریوانو خودی كاك عادل وەرمانگرتن، جەوهەری پۆست ئیسلامیزم یەكسان نابێت بە گواستنەوەی ئیسلامی یەكان لە فۆرمی كۆمەڵەیەكی دینی سیاسیەوە بۆ پارتێكی سیاسی هاوچەرخ،بە پاشخان و هەناسەیەكی ئیسلامییەوە؟ پارتێك بەهاكانی دیموكراسی و، سەرەتای هاوڵاتێتی یەكسانو، جیاوازییەكانو، مۆدێرنەی قبوڵا كردووە؟ .ئەگەر نوێبوونەوەی سیاسی و وەلانانی سەپاندنی شەریعەتو، حوكمی ئایدۆلۆژیا و، قبوڵكردنی دەوڵەت وەك چوارچێوەیەك بۆ بەیەكەوە ژیانی ئاشتیخوازانە و ، بە دیموكراتیزەبوونو، تەرحكردنی بەرنامەی سیاسی بۆ بەدەست هێنانی متمانەی هاوڵاتیان و ، دەسەڵات بەدەستەوەگرتن و ، چونە كێبڕكێوە لەگەڵا هێزەكانی ترو، رێكەوتن لەسەر دەستورێكی مەدەنی سازان لەسەركراوی هاوچەرخو، بەكارهێنانی تەكتیكە نوێیەكانی كاری سیاسی، لە گرنگترین سیما و ناسێنەرەوەكانی مۆدێلی پۆست ئیسلامیزم بن، ئایە دەكرێت ئامانجی كۆتایی ئەم هێزانە بە هەوڵدان بۆ دروستكردنی دەوڵەتێكی ئیسلامی هاوشێوەی ئەوەی ئێستا لە خەلیجدا لە ئارادایە لە قەڵەم بدەین؟

لە روویەكی ترەوە ئێمە هەموو دەزانین كە(سعودیە) وەك هێزی گەورە و نوێنەری مۆدێلی سەلەفیەتخوازی خەلیج، مۆدیلێكی ئیسلامی تایبەت بە خۆی هەیە ، كە ئەویش بە وەهابیەت یاخود سەلەفیەت ناسراوە و ، كاك عادل خۆشی ئەمە باش دەزانێت. ئەم مۆدیلە لە ئیسلامی كە خولگەی كاركردنی لە روی سیاسیەوە دەستەبەر كردنی گوێڕایەڵی هاوڵاتیانە بۆ دەسەڵاتی میر و پاشاكان و بە حەرامدانانی هەموو جۆرەكانی ناڕەزایەتی و شۆڕشە دژیان، بە نیمچە بەردەوامی لە سەنگەری دژایەتی( ئسلامیزم)و (پۆست ئیسلامیزمدا)بووە.

بە سەرنجدان لە واقیعی سیاسەتە مەیدانیەكانوـ هەڵوێستی فەرمی سعودیە و، زۆربەی دەوڵەتەكانی كەنداویش ئەگەر(پۆست ئیسلامیزم) بانگەشە بۆ نمونەكەی ئەوان بكاتو، ئامانجی كۆتایی دامەزراندنی دەوڵەتێكی هاوشێوەی ئەوان بێت، ئەی دەبێت لەبەرچی لە سعودیە و زۆر بەی ئەو وڵاتانەدا، چالاكی ئەو هێزانە قەدەغە بكرێتو ، لە رێی دامەزراوەی ئاینی رەسمیشەوە هەندێ جار بە (خوارج)ی سەردەم و دەرچوو لە رێگای راست ئیسلامی تۆمەتبار بكرێن؟.

بۆ دەبێت لە هەر شوێنێك ، بەتایبەتیش لە وڵاتانی عەرەبیدا،هێزێكی پۆست ئیسلامیزم بە دەسەڵات بگات، سعودیە و ئیمارات و كوێت و بەحرەین، نەك هەر دژایەتی بكەن، بەڵكو هەوڵی روخاندنی بدەنو، پشتیوانی لە كودەتا دژی بكەنو، ئامادە بن ملیارەها دۆلار لەم پێناوەدا خەرج بكەن هەروەك لە میسردا بینیمان؟ ئەگەر سعودیە بزانێت(اخوان)ەكان لە میسر نمونەكەی ئەوان دووبارە دەكەنەوە ، چی پاڵی پێوە دەنێت بەو شێوە توندە دژایەتیان بكاتو پشتیوانی بێ درێغ لە نەیارەكانیان بكات ؟

ئایە ئەگەر هێزە پۆست ئیسلامیەكانو لەوانەش(اخوان)، كە دكتۆر عادل بە هێزێكی پۆست ئیسلامیزم وەسفی دەكات ، بتوانن و بۆیان بكرێت هەوڵی گۆڕینی ئەو سیستمانە نادەن.

بۆیە مۆدیلی سعودی و خەلیجی نەك هەر مۆدیلی دڵخوازی هێزە پۆست ئیسلامیستەكان نیە، بەڵكو دوو مۆدیلی دژ بەیەكن و ، دوژمنایەتی سەرسەختانەی سعودیە و ئیمارات و زۆربەی خەلیجیش لە دەرك كردن بەم راستیەوە سەرچاوە دەگرێت. وڵاتانی كەنداو بەڕاشكاوانەش بە ئەمریكایان وتووە (ئەو دیموكراسیەمان ناوێتكە ئیسلامیەكانمان بۆ بێنێتە پێشەوە . ( هاوڵاتی ژمارە/1206 لە 19/12/2013)

ئەوان دەزانن گەورەترین هەڕەشە بۆ سەر دواڕۆژی سیستمەكانیان ، لەم قۆناغەدا پۆست ئیسلامی یەكان پێكی دەهێنن، چونكە بە خستنە رووی مۆدیلێكی جیاواز لە ئیسلامی، كە لە سەر بناغەی (گوێ رایەڵی) بەو جۆرەی وەهابیەتو سەلەفیەتگەرایی تەقلیدی بانگەشەی بۆ دەكات ، دانەمەزراوەو باوەڕی بە ریفۆرمو شۆڕشو بەشداری هاوڵاتی هەیە. پرسیار دەخەنە سەر مۆدێلە ئیسلامیەكەی ئەوان ، كە بەشی لە رەوایەتی سیاسیان لەوێوە وەردەگرن، قبوڵا كردنی ئەم هێزە بۆ دیموكراسی و بە تەبا نیشاندانی لەكەڵا ئیسلامیشدا، رەهەندێكی تری هەڕەشە بۆ سەر مۆدیلەكەی ئەوان بەرجەستە دەكات چونكە بڕوایان بە ژیانی پەرلەمانی و، هەڵبژاردنو، بەشداری هاوڵاتیانو، ئازادی سیاسی و حزبیو، ئاڵوگۆڕی دەسەڵات نیە.

بە كورتی جەوهەری(پۆست ئیسلامیزم) هەوڵدانە بۆ رێكەوتن لەگەڵا هێزەكانی تری كۆمەڵگا (عەلمانیەكان) لەسەر سیستمی سیاسی، كە تیایدا شەریعەتی ئیسلام مامەڵەی (قانون)ی لەگەڵا نەكرێت، بەڵكو ببێتە سەرچاوەی یاسا و ، پارێزگاری لە ناسنامەی ئیسلامی و ، مافو ئازادی یە گشتی یەكانو، دیموكراسی بوونی میكانیزمەكانو فەزای كاركردنی سیستم و كۆمەڵگای سیاسی بكرێتو، بەمەش هیچ ئایدۆلۆژیایەك دەوڵەت داگیر نەكات.وە دیموكراسی ئامانجی سیاسی هاوبەشی سەرجەم تەوژمەكان بێتوـ ئەخلاقی دینی نەسەپێنرێو ، لە هەمان كاتدا دژایەتی نەكرێت، بەمەش بەیەكەوە ژیانی ئاشتیخوازانەی نێوان تەوژمو هێزە سیاسیە جیوازەكانی كۆمەڵگا بێتە دیو، كۆمەڵگا ئیسلامیەكان لە بازنەی داخراوی ئەو ململانێ و دوالیزمە خنكێنەرانە بێنە دەرێ، كە دەیان ساڵە بەدەستیەوە دەناڵێننو، لە قۆناغی ئاڵەگۆڕی سیستمەوە بگوازنەوە بۆ دیموكراسی و ئاڵوگۆڕی ئاشتیانەی دەسەڵات ، لە چوارچێوەی رێكەوتن لەسەر ناسنامەی دەوڵەتو پایەكانی سیستمی سیاسی، كە لە دەستورێكی مەدەنی(توافق)یدا خۆی دەبینێتەوە. بەمەش هێزە ئیسلامی یەكان ، دەبنە بەشێكی گرنگی كێڵگەی دیموكراسی و ، ژیانی سیاسی و، لە رێی دەستكەوتە سیاسی و ئابوری و مادیەكانیشەوە هەوڵی بەهێزكردنی رەوایەتی و پێگە و ئایندەی سیاسی خۆیان دەدەن . پێشم وایە بەم بیركردنەوەیەیان دەتوانن رۆڵێكی گرنگ لە ئێستا و دواڕۆژی ناوچەكەدا بگێڕن، بە حوكمی ئەوەی دەتوانن لەگەڵا لەخۆگرتنی بەهاكانی دیموكراسی فۆرمێكی چارەسەریش بۆ قەیرانی ناسنامە پێشكەش بكەن.

جگە لەم بەشەی چاوپێكەوتنەی (د. عادل) هەندێ داوەریكردنو حوكومدانی تریشی بەسەر هێزە پۆست ئیسلامیەكاندا لە ناوچەكە و هەرێمیشدا جێگای دووبارە هەڵسەنگاندنەوە و پرسیار لێكردنە . چونكە وەك لەسەرەتاشەوە وتمان تا رادەیەك رەهایگەری پێوە دیارە و ئەوەش لە رۆحی قسەكردنێكی زانستی دووری دەخاتەوە، لەم روەشەوە حەز دەكەم لەسەر ئەم خاڵانەی خوارەوە كەمێك هەڵوێستە بكەین:

یەكەم : لە وەڵامی پرسارێكدا كە دەڵێت لە كاتێكدا ئەوان بە دوای حاكمیەتی شەریعەتەوە نین ئەی بۆچی شكست دەخۆن؟ (د.عادل) لە وەڵامدا دەڵێت: (شكستەكەیان خواردووە و دەمێكە ، ئەوە مورسی لەسەر دەسەڵات لابرا و ، غەنوشی سبەی لادەبرێتو، دوو سبەی(احتمالە) عەدالەو تەنمیەش لە توركیا لا ببرێت، سێ سبەی عەدالەو تەنمیە لە مەغریب كە ئێستا حكومەتیان دروست كردووە . دواتر بە هێنانەوەی نمونە لەسەر پۆست ئیسلامی یەكانی كوردستان كوردستان باس لەوە دەكات، كە ئەمان لەسەر ئاستی سیاسی دەكرێت شكست بهێنن، بەڵام لەسەر ئاستی كۆمەڵایەتی گەورەترین سەركەوتنیان بەدەست هێناوە) .

با سەرەتا شكستە گریمانكراوەكەی پۆست ئیسلامیەكان لە كایەی سیاسیدا وەربگرینو، ئەم پرسیارانە بكەین: ئایە ئێمە لێرەدا لە چوارچێوەی دۆخێكی دیموكراسیدا قسە دەكەینو شكستو، سەركەوتنەكان دەبەستینەوە بە میكانیزم و بەهاكانی دیموكراسی یەوە، یاخود باس لە دۆخێكی تر دەكەین؟ ئەگەر باس لە دیموكراسی ومیكانیزمو بەهاكانی بێت ئەوا مەسەلەكە ئاسایی دەبێتو هێزی لەم هەڵبژاردنەدا دەدۆڕێتو لە یەكێكی دیدا دەیباتەوە. هەروەها ئەو پرسیارەش رەوایە كە دەڵێت : داخۆ لە میسر شكستیان پێهێنرا یاخود شكستیان خوارد؟ دیارە كاك عادل هەر خۆشی (لابران) بەكار دێنێ ، كە بۆن و بەرامەكەی سەر بە فەزایەكی نادیموكراسی یە و لابردنیش لە رێی كۆدەتای سەربازی بە هاوپەیمانی پاشماوەكانی رژێمی پێشو و چەندین هێزی دەرەكی و كەمینەیەكی سیاسی، كە لە سێ هەڵبژاردندا دۆڕاندبوی، پێم وایە بە واتا دیموكراسیەكەی نابێتە شكست، بەڵكو شكستی ئەخلاقی راستەقینە ئەو هێزانە خواردوویانە كە پەلكێشی سوپایان بۆ ناو كایەی سیاسی كردۆتەوە و ، پشتیوانی لە كودەتای سەربازی دەكەنو لە بەرامبەر زیاتر لە (3000)سێهەزار كوژراو و دەیان هەزار زیندانی سیاسی دا بێدەنگن. ئەمە بێ ئەوەی مانای ئەوە بێت (اخوان)ەكان هەڵە و كێشەی كەم ئەزموونی سیاسیان نەبووە؟

بە واتایەكی تر ، ئایە پرۆژەكەیان شكستی خواردووە یاخود(اداو)ی سیاسیان لە رووی شارەزایی و تەكنیكی كاركردنەوە كەم و كورتی هەبووە؟

ئایا شكست خواردن لە هەڵبژاردنێكدا، كە تاكو ئێستا لە هەڵبژاردندا جگە لە كوردستان كە كەمینەن و ئەویش هۆكاری خۆی هەیە) بە پێوەرە دیموكراسی یەكان دەرچوونە لە مێژوو، واتە شكستهێنانێكە هێزەكان فڕێ دەداتە دەرەوەی مێژوەوە، یاخود ئەگەری ئەوە هەیە لە ڕێی بە خۆداچونەوە و دووبارە خۆ ئامادەكردنەوە هێزە شكست خواردووەكە ، هەستێتەوە و سەركەوتن تۆمار بكاتەوە و بگاتەوە بە دەسەڵات بەو جۆرەی لە وڵاتە دیموكراسیەكاندا دەیبینین؟

لەلایەكی ترەوەبەڵگە چی یە ئەم هێزانە بە گوێرەی پشبینی یەكان كات عادل یەك لە دوای یەك شكست دەهێنن؟ وە ئایە ئەگەر شكستیان هێنا لە بەرەنجامی پاشەكشە دیموكراسی و گەلەكۆمەكی دەرەكی و، لە پێشینە دانانی شەڕی عەلمانی لەلایەن هێزە عەلمانیەكان و، هاوپەیمانێتی لەگەڵا لایەنگرانی رژێمی پێشوەوە دەبێت، یان بەپێچەوانەوە لەبەر خراپی (اداویان) یان؟.

ئایە ئەگەر ئەمانە شكستیان خوارد، لە ئێستای دیمەنی سیاسی وڵاتانی ناوچەكەدا، جێگرەوە و هێزە ركابەرەكانیان لەوان دیموكراسی تر و، پاكتر و، دڵسۆزتر و بەتواناتر دەبن؟ . یاخود مەسەلەكە تەنها ئەوەیە گرنگ ئەوەیە پۆست ئیسلامیەكان لە حوكومدا نەمێنن؟ .. ئیتر چی دەبێت گرنگ نیە، هەروەك لە میسر بینیمان؟ .. بەدیلی پارتی دادو گەشەپێدانی توركیا كێنو سیاسەتە ئابوریەكانیان و، سیاسەتی دەرەكیو، هەڵوێستیان بەرامبەر كرانەوەی دیموكراسی و، چارەسەری كێشەكانی وڵاتەكەیانو، لەوانەش كێشەی كورد چی یە؟ .

تەنانەت سەبارەت بە كوردستانیش، پێم وایە رەوایە بپرسین ئەگەر پۆست ئیسلامی یەكانی كوردستان سەركەوتوو بووبن لە بە ئیسلامی كردنو موحافیزەكردنی فەزای گشتی كۆمەڵگا هەروەك كاك عادل دەڵێت ، داخۆ چ رێگری یەك هەیە لە قۆناغی داهاتوودا، ئەم هێزانە بتوانن دەستكاری شێوازی كاری خۆیان بكەنو ، فەزای سیاسی كوردستانیش كراوەتر بێتو، بەشی لەو رێگریانەی ئێستا لەبەر دەمیاندایە نەمێننو، ئەو ژینگە مەحافیزكارە یەم هێزە سیاسیانە لە خۆ بگرێت؟ مەگەر ژینگەیەكی موحافیزكاری كۆمەڵایەتی بنەڕەت تیایدا پشتیوانی لە هێزێكی سیاسی دیموكراسی موحافیزەكار نیە؟

دووەم : پێم وایە پەلەكردنو دژ بە یەكیەكی تری كاك (عادل)، لە باسی كاریگەری پۆست ئیسلامی یەكانی كوردستان بەسەر كۆمەڵگادایە. ئەو جگە لەوەی هەندێ زیادەڕەوی دەكات لە وێناكردنی فەزای كۆمەڵگای كوردیو، كاریگەری ئیسلامی یەكان بەسەریەوە و، مەسەلەكە دەگەیەنێتە نوێژی جەماعەت كردن لە مەكتەبی سیاسی یەكێتیدا ، ئەم رووەی كاریگەری ئیسلامی یەكان بە ترسناك دەبینێتو، پێی وایە كە ئیسلامی یەكان لەم رووەوە كۆنتزەرڤاتیزم و كۆنەپەرستن!! هەروەك دەڵێت: (ئەمان چالاكن لەوەی كە كۆمەڵگای كوردی ئێمە بكەنە لاشەیەكی درێژكراوەی مزگەوتێكی گەورە و تێیدا ئازادی بوونی نابێت) .

سەبارەت بەم داوەری كردنەشی سەرنجی خوێنەران بۆ چەند خاڵێك رادەكێشم لەوانەش:

1.یەكسان كردنی كۆنتزەر ڤاتیزم بە كۆنەپەرستی لە رووی زانستی یەوە مایەی لەسەر وەستانە و، بەكارهێنانی كۆنترڤاتیزم بەم ناوەڕۆكە هێندەی دەمانگێڕێتەوە بۆ مامەڵەی ماركسیزمی باو لە ناوەندە فكری و سیاسیەكەی رابردووی كوردستاندا، بەو ئەندازە لە كۆنتزەرڤاتیزم وەك قوتابخانەیەكی فكری و سیاسی لە سەدەی بیستەمدا نزیكمان ناكاتەوە ( خوێنەر دەتوانێ لەم روەوە بگەڕێتەوە بۆ كتێبەكەی د. حسن بەشیر لەمەڕ لیبرالیزم و موحافیزەكاری كە لەم دواییانەدا كراویشە بە كوردی ).

2.كاك عادل خۆی هەروك پێشتر ئاماژەمان پێدەكات، وا وەسفی پۆست ئیسلامی یەكانی كوردستان دەكات كە هاتونەتە ناو كێڵگەی دیموكراسی و وازیان لە سەپاندنی ئاین بەسەر دەسەڵاتدا هێناوە، ئەگەر مەسەلەكە بەو جۆرە بێت كە خۆی دەیڵێت ، داخۆ لە رووی لۆژیكی یەوە گونجاوە هێزێك بڕوای بە دیموكراسی هەبێتو وازی لە سەپاندنی ئاین بەسەر دەسەڵاتدا هێنابێت ، كەچی لە هەمان كاتدا هەوڵی ئەوە بدات كۆمەڵگای ئێمە بكاتە لاشەیەكی درێژكراوەی مزگەوتێكی گەورە و تێیدا ئازادی بوونی نەبێت؟ ئەگەر ئازادی لە دیموكراسی جیانەكرێتەوە و ، ئاینیش نەسەپێنرێت ، ئەدی چۆن ئاوا ئازادجی بوونی نامێنێت؟ داخۆ ئەمە دژ بەیەكی یەكی قوڵا و ئاشكرا نی یە ؟

3.پێم وایە كاك (عادل) وەەك كۆمەڵناسێك ، كە پێشتریت لە هەندێ نوسیندا ئاماژەی پێكردووە ، لە بایەخی كۆكردنەوەی دیموكراسی و موحافیزەكاری كۆمەڵایەتی لە جیهانی ئیسلامیدا تێدەگات . هەروەك د. مەریوانیش لە وتارێكیدا نوسیبووی دنیای ئیسلام بۆ دەرچوون لە هەندێ شەڕ و ململانێی نەزۆك و زەمینە ساز كردن بۆ گەشەكردنی كلتوری دیموكراسی، كۆكردنەوەی لیبرالیزمی سیاسی( دیموكراسی)و موحافیزەكاریی كۆمەڵگایە نیە, هێزە پۆست ئیسلامی یەكانیش پاڵێوراون بۆ ئەوەی بەشداری یەكی بنەڕەتی لەم بەیەكەو گرێدانەدا بكەن .

موحافیزەكاریش ، لە سایەی بوونی دیموكراسی و لیبرالیزمی سیاسیدا، روونە كە یەكسان نی یە بە دواكەوتوویی و، نەریت پەرستی بەفاوەرۆكەر و خێڵەكی و كۆمەڵایەتی یە دواكەوتووكەوە .

لەگەڵا رێزم بۆ ( د. عادل)و ئەو رۆڵەی لە ناوەندە فكری و ئەكادیمیەكەی كوردستاندا دەیگێڕێت