زۆرن ئه وانه ی تاكو ئیستــــا هیچ له بــــاره ی نه خشه ی (بیری ره یس)ی جیهانییه وه  وه نـــازانن،ئه و نه خشه یه ی له لایه ن یه كیك له لایــــه ن ده ریاوانیـــــكی موسلمانه وه له سه ده ی 16 ی زاینی كیشاویه تی ،نه خشه كه زۆر وورد ونزیك بوو له واقیعه وه به جۆریك زۆریك له و بروایه دا بوون كه ئه و نه خشه یه هه رگیز له لایه ن مرۆڤـــه وه دروست نه كراوه به لكو بونه ری ئاسمانی دروستی كردووه ،زۆرترین كتیب له باره ی ئه و نه خشه یه نوسراوه ته وه ،كه به ناوازه ترین نه خشه دا ده نریت .ئه ویش ئه و نه خشه یه یه كه له باره ی كه ناره كانی نۆكه ندی ئه تله سی به تایبه تی كه سالی 1929 دۆزرایــــــــــه وه ،له لایه ن (خلیل ادهــــــم)ی به ریــــوه به ری مۆزه خانه  كان له ئه سته مبول ،رۆژهه لاتناس  P.Kahle  و زانای جوگرافی E.Oerhumer پیشكه شی نیوه نده زانستییه كانیان كرد له جیهان دا ،نه خشه كه ش ده ست ره نگینی و به شیوه ی ره نگ نه خشینراوه  له سه ر پیستی ئاســـــــك له لایه ن (بیری ره یس)ه وه له غالیبۆلی سالی 1513 ی زایـــــــــــنی  و وه كو دیاری پیشكه شی سولتانـــــــــتتی عوسمانی(یاوز سلیم)ی  كرد له میســـر له سالــــــی 1517 ی زاینی و به پانتایی 67×61 ســــــم و پیوه ری نزیكه ی  1:11600000. و نه خشه یه كی دیكه شی هه یه به پانتایی 69×68 ســـــم ده رباره ی كه ناره كانی نۆكه ندی ئه تله سی و كه نداوی ئازور و كه ناره كانی ئه مریكای ناوه راست،كه واته ده بیت ئه م (بیری ره یس ) ه كی بیت؟؟ و باس و خواسی ئه م نه خشه یه چییه ؟؟

ناوی راسته قینه ی (بیری محی الدین )ه،ده ریاوان  و جوگرافیناس و ئه میرالیكی دیاری توركی یــــــــه له سالی 1465_1554 ی زاینی دا ژیـــــــاوه،له سایه ی چاودیری و په روه رده ی (كمال ره یس )دا  كه مامی محی الدین الره یس ه و سه رۆكی ده ریاوانی عوسمانی بووه .له سه رده می لاویتی دا به شدار بووه له گه ل مامی دا له به هاناوه چوون و فریاكه وتنی موسلمانانی ئه نده لوس،و سه دان هه زارموسلمان و هه روه ها جوله كه شیان  رزگار كرد  له په لامار و كوشتن،و راگویزرانه وه بۆ وولاتـــــانی باكووری ئه فریقیا.له ساله كانی 1491 _1493 ز دا به شدار بووه له په لامار و شالاوه ده ریا ییه كانی بۆ سه ر سه قلیه و ساردینیا و كورسیكا،له هه مان كات دا سه ركردایه تی جه نگه ده ریاییه كانی ده كرد بۆ سه ر بنادقه سالی(1499_1502)ی زاینی وه له سالـــــی 1513 ی زاینی دا ده ستی به دروستكردنی نه خشه كه ی كردووه به سوود وه رگرتن له و گه شته ده ریاییانه كه ئه نجامی ده دا ،و پیشكه شی (یاوز سلیم)ی  سولتانی عوسمانی كرد وه له سالی 1512 كۆتایی هینا به نوسینه وه ی كتیبی به ناو بانگی(كتاب البحریه‌)مم تتكون الخريطة ؟


نه خشه كه له چی پیكدیـــــت؟؟؟
ئه و نه خشه یه كه به نه خشه ی (بیری ره یس) ناو ده بریت له چه ند نه خشه یه ك كه هه موو به شه كانی جیهان له خۆ ده گریت،هاوشیوه ی ئه تله سی جیهان وایه ،به لام گرنگتریــــن نه خشه یان ئه وه یه كه تایبه ته به نه خشـــــه ی كه ناره كانی رۆژهه لاتی  كیشوه ری ئه مریكا ،چونكه هاوشیوه ییه كی به رچاو به دی ده كریت له نیوان ئه و نه خشه و ئه و نه خشانه ی كه له ریگه ی مانگی ده ستكرده وه گیراوه ،كه ئه مه ش بووه مایه ی ئه وه ی زانایـــــانی رۆژئاوا دوو چاری  بارودۆخیكی شه رمه زاری و نا ئاسایی كرد ،چونكه له سه رده میـــــكدا ئه و نه خشه یه دروستكراوه و كیشراوه كه هیشتا دۆزینـــــه وه ی كۆلۆمبۆس هه ر له ئارادا نه بووه به چه ندین ســــــال!!!!
بۆیه ده بینین زۆر جار خۆیان به دوور ده گرن  له وه ی دان به وه دا بنین كه ئه و نه خشه یه له لایــــــه ن (بیری ره یس) ه وه كیشرابیت !چونكه ئه گه ر دان به وه دا بنین واتا دانانیان به وه ی كه توركه كان گوزه ریان ده كرد به كه ناره كانی ئه مریكا دا پیش له دایكبوونی كۆلـــــۆمبۆس،و له هه موو ده ریا و و زه ریاكان دا له نیوانی جه مسه ری باكوور و باشور دا ده سورانه وه ،ئه وه ش رۆژئــــــاوا له زۆریك له و دۆزینه وه جوگرافییانه بی به ش ده كات كه شانازی پیوه ده كه ن ،
ئایا (بیری ره یس) له ئاسمانه وه هاتووه ؟؟؟!!
تاكه ریگه چاره یه ك كه دۆزیویانه وه ئه وه بوو كه هه ستان به دروستی كردنی چیرۆكیــــكی خه یالی  كه په یوه سته به وه ی كۆمه لیك بونه وه ر له ئاسمانه وه هاتوون و نه خشه ی سه ر روی زه وییان كیشاوه له كاتیك دا ئه وان له ئاسمان بوون و به شیوه یه ك له شیوه كان (بیری ره یس )ئه و نه خشانه ی ده ستكه وتووه ،هه ر كه چاوی پیكه وت هاوار كرد :ئه وه ئه مریكایه و پاشان له سه ر ئه و نه خشه یه كۆپی كرد و ینه ی دروستكرد ناوی توركی له سه ر نووسی به بیانۆی ئه وه ی كه خۆی رۆشتووه و شته كانی بینیوه ووینه ی كیشاوه .
به لا م بۆ پشتگیری ئه م هه لبه ستراوه خورافییه و وه كو پشتگیرییه ك بۆ كتیبی (عربه‌ الالهه‌)كه هه موو مه ته ل و باسی بی سه ر و به ره  هه ندیك به رد كه چه ند نه خشیكی له سه ر بوو له پیشه نگاكان دا ،به لام هه ر كه ته له فزیۆنی BBC ئاماژه ی به وه دا كه ئه و نه خشانه له لایه ن مرۆڤی ده ست ره نگین و لیهاتووه وه دروستكراوه  یه كسه ر هه موو ئه و به ردانه و به پیشنیاری چه ند لایه نیك له گه ل به لگه بی سه ر و به ره كانی داروین دا فریدرانه نیو زبلدانه وه !!
ئه مریكا به شیـــــكه مولك و میراتی عوسمانییه كان:
ئه و نه خشانه ی كه له سه ر پیستی ئاسك كیشراون به نۆ ره نگی جیاواز چه ندین تیبینی و نوسراوی میژووی گرنگ له خۆ ده گریت ئه وه ی كه ده یزانین ئه وه یه كه كه ناره كانی رۆژهه لاتی كیشــــوه ری ئه مریكا تۆمار كرابوو له ریزی پیكهاته ی ده وله تی عوسمانی له ژیر ناوی (انتیلیا)هه ر له سالی 1465 ی زاینییه وه  واتا پیش كۆلۆمبۆس به 27 سال،و ئه و هاوشیوه ییه ی نیوان ناوی كه نداوه كانی ئه نتیل له گه ل ناوی انتیلیا ئاماژه یه كه بۆ ئه وه ی كه ئه م ناوه وه رگیراوه له زمانیكی نیو خۆیی خه لكی ئه و ناچه یه ی ئه و كات،ئه وه ی ئاشكرایه كه عوسمانییه كان هه ر گیز ناوی ئه و شار و وولاتانه یان نه ده گۆری كه رزگاریان ده كرد به لكو وه ك خۆیان ده هیشته وه ،چونكه هیچ كات وا را نه هاتبوون كه ناوی كه س و تاك بنین له و شارانه  وه ك چۆن داگیر كه رانی رۆژئاوایی ئه نجامیان ده دا،كاتیك ناوی كه سایه تییه كانیان له وولاتان ده نا وه ك :كۆلۆمبیا ....فكتۆریا....فلپین....هتد .......
چه ند به لگه یه كی دیكه له سه ر دۆزینه وه ی موسلمانان بۆ ئه مریكا :
له ئه نجام تویژینه وه دیراسه كردنی ئه و تیبسنی و ئاماژانه ی سه ر نه خشه كه له سالی 1928 دیارده و راستییه كی میژوویی ده ركه وت كه پشتر راست كرایـــه وه له لایه ن سه رچاوه یه كی رۆژئاواییه وه ،ئه وه ش ئه وه یه كه كۆلۆمبۆس په نای بۆ قوبتـــانیـــكی تركی هیناوه  وه كو ری نیشانده ریك كاتیك  چووه بۆ دۆزینه وه ی ئه مریكا،پسپۆریكی هیله كانی كه شتیوانی ئه مریكی  ئه وه ی دۆزییه وه كه ئه و ناوه خوازراوه ی ئه و قوبتانه توركییه بریتی بووه له (رۆدریگۆ) 
ئه و سالانه ش سه خترین ساله كانی كوشتاری به كۆمه ل بوو له ئه نده لوس ،و به جۆریك ئه وه ی توانای ئه وه ی نه بایه ئیسلامبوونی خۆی بشاریــــــــته وه سه ر ده بررا،هه ر بۆیه (بیری ره یس)یش هاوشیوه ی كۆلۆمبس نهینی ئه و قوبتانه توركییه ی نه دركاند  و له سه ر ناوی خوازراوی خۆی مایه وه ،ئه م زانیارییانه ش له و تیبینییانه وه وه ر گیراوه كه (بیری ره یس)له باره ی نه خشه كه وه ئاماژه ی پیداوه  سالی 1492 ی زاینـــی.هه ر وه ها حكومه تی توركیا له ئه رشیفی راپۆرته كان دا ئه و 3 راپۆرته ی پاراستــــووه كه رۆدریگۆ له باره ی گه شته كانی بۆ كۆلۆمبس نوسیویه تی  كه خۆی تییدا به شدار بووه .