به كارهینانی مادده كیمیاوییه كان بووه به هاوبه شی هه موو چالاكییه كی رۆژانه ی مرۆیی و له هه موو بواره كانی ژیاند دا،ئه م ماددانه ش كاریگه ری خراپیان هه یه له سه ر جه سته ی مرۆڤ به شیوه ی راسته وخۆ یان    نا راسته وخۆ،به تایبه ت كه ده بینین رۆژانه ژماره ی ئه و ماددانه له زیادبووندایـــــــه.ئه وه ی كه سه لمینراوه به شیوه یه كی زانستی ئه وه یه كه هیچ مادده یه كی كیمیاوی نییه به گشتی سه لامه ت بیت  له هه مان كات دا هیچ مادده یه كیش نییه كه به گشتی زیانبه خش بیت،وه ك ده بینین له سه ده كانی ناوه راست دا زانایانی كیمیا دووچاری نه خۆشی الوهن  بوونه وه كه نه خۆشییه كه دووچاری مامسولكه كان ده بيت و لاوازى و بى هيزييه كى به رده وامه،به هۆی زیانه كانی مادده ژه هراوی و ته قینه ره كانه وه ،كه كاریان تیدا ده كردو سه رپه رشتیان ده كرد. ،
له گه ل ئه وه ش دا گرفته ژینگه ییه كان سه ری هه لدا له ئه وروپا له گه ل ده ستپیكردنی سه ده ی 17 ه وه به هۆی ئه و ته م خۆل و دوكه له ی كه له كانه كانه وه   ده هاته ده ره وه ،هه روه ها به رهه مهینانی بۆیه و مادده ی كیمیاوی دیكه له قه ترانی خه لوزی به ردیـــــــــــــــن له ئه لمانیا له ماوه ی سه ده ی 18 دا.كه ئه مانه ش بووه هۆی سه رهه لدانی پیكهاته ی لاوه كی ژه هراوی و پر مه ترســــــی بۆ سه ر ژینگـــه،هه روه ها زۆر بوون و زیاد بوونی ریژه و ژماره ی پیكهاته  و تیكه له به رهه مییه كیمیاوییه كان كه دینه به رهه م و دروست ده كرین له سه ده ی 19  دا به شیوه یه كی به رفراوان وه كو پاشماوه ی پۆلا و ئاسن و پاشماوه ی پاتری و پالاوگه نه وتییه كان له گه ل هه موو ئه مانه ش زیاد بوونی مادده زیان به خشه كان و ئه و مادده پیسانه ی ده بنه هۆی پیس كردنی ژینگــــــه،،له سه ره تاكانی  سه ده ی 20 دا مرۆڤ له بری گرنگیدان به خۆی له مه ترسییه كانی ژینگه بایه خ و گرنگی دا به ژینـــــگه له مه ترسییه كانی خۆی !وله پیش جه نگی جیهانـــــــــــی  دووه مه وه  ريژه ی به رهه مهینانی مادده زیانبه خشه كان په ره سه ندنی  به رچاوی به خۆوه بینی له سه رچاوه  جۆر به جۆره كانییه وه وه كو به رهه مهینانی مادده ی كلۆری و مادده ژه هراوییه كانی دژ به زینده وه ره زیان به خشه كشتوكالییه كان ،ومادده پلاستیكییه كان و هتد و خه رجكردنی بری زۆری داهات له پیناو پاككردنه وه ی شوینه كان له مادده ی پیس و مادده ی كیماوی زیانبه خش ،به مه به ستی ریگری كردن له گواستنه وه ی ئه و مادده زیان به خشانه بۆ زینده وه ره كان،و مرۆڤ به تایبه تی. له ریگه ی  گرد بوونه وه  و پیس بوونی یه كیك له پیكهاته كانی ژینگه كه مرۆڤ تیایدا نیشته .ئه مه ش ده بیته هۆی ژه هراوی بوونی دریژ خایه ن كه مرۆڤ هه ستی پی ناكات تا به شیوه یه كی به رچاو له جه سته یدا زۆر نابیت  و گه شه ده كات و زۆر ده بیت به شیوه یه ك ده بیته هۆی ژه هراوی بوونیكی توند و به رچاو له ئه نجامی كارلیكردنیكی ریكخراو له ناو جه سته دابه هۆی كاریگه ری نیوان ئه و مادده كیمیاوییه كه له جه سته دا یه  له گه ل لاشه ی زیندووه كه دا ،هه روه ها پیس بوون به نه وت گرنگترین سه رچاوه ی پیس بوونه له ئاوی ده ریا دا له گه ل سه رچاوه و ته نه قورسه كان دا وه ك :نیكل و قورقوشم وجیوه دا.به لام ئه مۆنیا كه ئه ویش مادده یه كه و دیاترین ئه و سه رچاوانه یه كه ده بیته هۆی پیس بوونی روباره كان كه  له به رهه م و پیكهاته ی كارگه كانه وه دروست ده بیت و دیته به رهه م.یان له ریی زیرابی ئاوی مالانه وه دروست ده بیت كه تيكه ل ده بيت به ئاوى روباره كان ،له گه ل  ئه و دژه گیانه وه ره زیانبه خشه كشتوكالیانه (مبیدات)یه كیكه له سه رچاوه دیاره كانی پیس بوونــــی زه وی كشتوكالی و ئاوی ژیـــــر زه وی به مادده ی ناوكی له گه ل فریدان و بلاو بوونه وه ی گازی ئۆزۆت له كه رو كردنی ( الأسمدة الآزوتية)له خاك دا له ئه نجامی كاریگه ری به كتریـــــا  كه ئه وه ش ده بیته هۆی كون بوونی به رگی ئۆزۆن كه پاریزگار و به رگی زه وییه له كاریگه رییه كانی تیشكی سه رو  وه نه شه یی .كاریگه رییه كانی مادده كیمیاوییه كانیش ده گۆریت به جیاوازی. .جۆره كانی ،كاریگه ری و زیانه كانیش له دوو ته وه ر دا خۆیان ده بیننه وه كه بریتین له تونای ئه و مادده كیمیاوییه بۆ دروست بوون و گه شه كردنی شیر په نجه و ژه هراوی ئه و مادده یه .ساده ترین نموونه بۆ شیوه كانی ژه هراوی بوون به مادده كیمیاوییه كان بریتییه له ژه هراوی بوون به گازی یه كه ئۆكسیدی كاربۆن كه له دوكه لی ئۆتۆمبیله كان دروست ده بیت كه تیكه ل به سووری خوین ده بیت و له گه ل سوری خوین دا له لاشه دا بلاو ده بیته وه كه ئه مه ش ده بیته هۆی بی به ش بوونی خانه كانی له ش له ئۆكجیــــــــــنی پیویست بۆ له ناو سوتاندنی سكریات و دروست بوونی ووزه ی پیویست بۆ فرمانه كانی جه سته ی مرۆیی و دواجار ژه هراوی بوون و دواتریش ره نگه ببیته هۆی مردن.مادده ی په ینی كیمیاوی و وتیكه له خۆراكییه كان و داو ده رمانه كان و مادده پاكژ كه ره وه كان و وقود كه خۆی له دوكه لی هۆیه كانی گواستنه وه دا ده بینیته وه و هه موو ئه و مادده كیمیاوییه كانی دیكه مه ترسی به رچاو  و دیاریان هه یه بۆ ته ندروستی و ژینگه  ئه گه ر به شیوه ی ته ندروست به كار نه هینران .مادده كیمیاوییه كان بوون به به شیكی دیار له ژیانمان دا ،یارمه تیده ره له زۆر بوار و چالاكی دا ،پیویسته بۆ خۆراكمان (په ین....تیكه له خۆراكییه كان)و بۆ ته ندروستیمان واته (ده رمان و مادده پاكژ كه ره وه كان) به لام  ئه م ماددانه ره نگه ژیانمان دووچاری مه ترسی بكه نه وه و ژینگه پیس ده كه ن ئه گه ر وه ك پیویست به كار نه هینران و زیاده ره وی تیدا كرا ،له كاتیك دا به رهه مهینانی مادده ی كیمیاوی بۆته هۆیه كی سه ره كی له گه شه ی ئابووری بۆ هه موو وولاته  هه ژاره كان  و پیشكه وتووه كان.