دیباجۆچکە..
هیوادارم بە دڵسۆزی وەریگرن، من لەبەر خوا نوسیومەو خوا شاهیدە بەسەرمانەوە، توخوا  ئەگەر باش بوو کاری پێبکەن، نامەوێت بزانم کێ وەریگرت بەدوای دەست خۆشی ئێوەشەوە نیم، ئەگەر خراپ بوو ئێوە من ڕاست بکەنەوە، هەموو جارێك دەمەوێت  وەك ئاوێنە بم بۆتان، بەڵام خاڵەکانتان ئەوەندە گەورەیە وەك دومەڵ وایە هەرچی بۆتان دەشارمەوە  هەر گەورە دیارە، ئەم جارەش لەبەر خوا بیخوێنەوە، سوێند بەخوا لە دڵسۆزیمە  وئەشزانم ئەو رەوشە چەندە  ترسناکە لەسەر ئیسلامیەکان، لە چاکسازی نێوان ئێوە هیچم ناوێت.. تەنها چاکسازی ناو ماڵی ئیسلامیەکانم دەوێت.
يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنتُ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَرَزَقَنِي مِنْهُ رِزْقًا حَسَنًا وَمَا أُرِيدُ أَنْ أُخَالِفَكُمْ إِلَى مَا أَنْهَاكُمْ عَنْهُ إِنْ أُرِيدُ إِلَّا الإِصْلاحَ مَا اسْتَطَعْتُ وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ..
" ئه‌ی گەل و هۆزەکەم و خزمه‌کانم ئه‌گه‌ر منتان بینی و بۆتان ده‌رکه‌وت که‌ له‌سه‌ر به‌رنامه‌یه‌کی ڕێك و ڕۆشنم له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارمه‌وه‌، هه‌ر له‌لایه‌ن ئه‌ویشه‌وه‌ ڕزق و ڕۆزیی باش و ماڵ و سامانی زۆرم هه‌یه‌، من نامه‌وێ قه‌ده‌غه‌ی شتێکتان لێ بکه‌م که‌چی خۆم وه‌ك ئێوه‌ نه‌که‌م (چی به‌ ئێوه‌ بگه‌یه‌نم خۆم له‌ پێشا ئه‌نجامی ده‌ده‌م) من ته‌نها چاکه‌خوازیم ده‌وێت، به‌گوێره‌ی توانام، من به‌رده‌وام ته‌وفیق و یارمه‌تی و سه‌رکه‌وتوییم ته‌نها له‌لایه‌ن خواوه‌یه‌، پشت و په‌نام ته‌نها ئه‌وه‌و ته‌نها بۆلای ئه‌و ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌."

ئەی ئیسلامیە بەرێزەکان، لای هەمووتان ئاشکرایە ئەوەی دەیەوێت لە نیشتیمانی خۆیدا چاکسازی بکات، پێویستی بە لایەنی پەروەردەی و ڕەوشتی لەسەر ئاکارێکی رەسەن هەیە، ئینجا چاکسازی ئەنجام ئەدرێێت.

ئەگەر تەماشا بکەن ئێوە لەو ڕێژەیی کە هەتانە زیاد ناکە و هەر لەو خەڵکەی کە لە دەورتاندایە ماونەتەوە، ئەمە یاسایەکی نەگۆڕی خوای بەرزو پیرۆزمانە هەتا ئێوە بەوشێوە بن دڵنیابە هەر وا دەمێنەوە، بەڵکو بچوکتریش دەبنەوە لەوانەیە سونەتی "ئیستبدالتان" بەسەردابێت، پێش هەموو شتێك پێویستان بەوەیە کە لەگەڵ یەك ڕێك بکەون  من دڵنیام نابنە یەك بەس بەرەیەکی ئیسلامی پێك بێنن، بۆ ئەوەی ڕچاوی ئاکارو ئەدەبیات و شێوەکاری ئیسلامی بکەن دووربن لە بیرو بۆچوونی تر کە نامۆ نا شیاوە بە بەرنامەی ئێوە کە ئیسلامەکەیە، هۆکاری فەشەلیشتان دەگرێتەوە بۆ ئەو پارچەپارچیەتان((ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم)).

کەواتە خاڵی یەکەمتان یەک بوونتانە .. بە لیستە یان بە بەرەیە یاخود بە هەر ناوێکە گرنگە ئەوە ڕچاو بکرێت ئەمە  هەنگاوی یەکەمە بۆ سەرکەوتنتان، ئەگەر ئەمە نەکەن دڵنیابن  زۆر لەوە بچوکتر دەبەنەوە کە ئێستا هەن.

بەرێزانی ئیسلامی کوردستان..
من لە ئەنجامی ئەو لێکۆڵینەوە وتوێژینەوەی یەکجار زۆر و خوێندنەوەی مێژوو فیکری ئیسلامی گەیشتمە ئەوڕایەی کە ئەماتان بۆ بنوسم؛  تەنها ئەوەی دیومە لە هەموو مێژوەکانی ئیسلامدا بۆ  پرۆژەی چاکسازی گەلان، دەبێت دیدێکی روون و هەبێت تا خاوەنی ئەم پرۆژە  چاکسازیە گۆمەڵگایە بیت  لە بارو رەوشێکەوە بەرێتە ناو ڕەروشێکی تر، ئەوەی کە تێدایە.. بەرەو باشتری ببەن، ئێوە بۆخۆتان ئەو دید روونیەتان هەیە، بەڵام وەك پێویست کاری لەسەر ناکەن پشتگوێتان خستەوە، بە شتی لاوەکیەوە خەریکن..
چۆن؟..
بە ئامانج گەیاندی گۆمەڵگا و سەرخستنی پرۆژەی چاکسازی بە کۆمەڵە ئاکارێکی دەستوری رەوشتی دەکرێت!.. ئەم چەمکە روون دەکەمەوە زیاتر..
دەستوری رەوشت: واتا ئەو دیدیە روونەو ئاشکرایە کە گۆمەڵگاکەی لەسەر پەروەردە دەکەیت وەك پلان داتناوە ، تا بەرهەمەکەی کۆبکەیتەوە، لە میداندا پێدەوترێت پەروەردەی سلوکی گۆمەڵگا،هەرچی پرۆژەی چاکسازی ماناوەی ئەو پرۆژە چاکسازیە لە ناو گەل و هۆزەکانی تری دونیادا کە ماوەتەوە  بۆتە خاوەنی شارستانیەت تەنها لە ڕێگای ئاکارە رەوشتیەکان بووە، ئەگەر دەوڵەتێك رەوشت و ئاکاری نەمابێت شارستانەیەت و دەسەڵاتەکەیشی لەگەڵ رەوشەتەکەیدا نەماوەو روخاوە.

لەم نوسینەمدا دەمەوێت ئەوە خەمە بەردەم ئێوە کە ناوی لێبنێن پرۆژە  یاخود هەوڵدانە بۆ ئەوەی ئێوە بتوانن پرۆژەیەك بنوسن لە نێوانی ئیسلامیەکانی کوردستاندا تاکو ئێمەش و خۆشتان ڕزگار بکەن لەو هەموو تەنگەژەوە لەمپەرانەی دێتە رێگامان لە لایەنی یەکترو پاشان دووژمانیشمانەوە، تا بتوانین ژیانێکی خۆش و کامەران بۆ ئەو گەلە ستەم دیدەی خۆمان دەستە بەر بکەین وەك پرۆژەیەکی ئیسلامی گەورە لە ناوچەکەدا، کە من دڵنیام دەتوانین و توانمان هەیە بە پشتیوانی خوای موتەعال وهەموومان بەیکەوە ئەم کارە بکەین ئەگەر ئیرادەی دینداریمان هەبێت.
ئەم پرۆژیە کە ئامادەی دەکەم بۆ ئێوە لە گیرفانم دەرمنەهێناوە، بەڵکو لە قورئان و لە سونەتی پێغەمبەرانەوە دەرمهێناوە، هەموومان سودی لێوەربگرین  ئەنجامی خوێندنەوەی ١٠ ساڵەی خۆمە لە مێژوو فیکری ئیسلامی، کە لە کەڵە پیاوانی ئەم ئیسلامەوە فێربووم.

بۆ ئەوەی  هەنگاوهەڵبهێنینەوە بۆ ئەو پرۆژەیە  ئەویش پرۆژە چاکسازیەکەی یوسوفە – سەلامی خوای لێبێی-  بۆ ئەوەی بتوانین لەسەر ئەو بنەما چاکسازییەی یوسوف ئێمەش بینای کاری خۆمان بونیاد بنێین کە دڵنیام  سەرکەوت و دەبین ئەگەر دەستی پێوە بگرن   خوای گەورە هەرلەو سورەتەدا  لەباسی ئەوپرۆژەیەدا دەفەرموێت: هەروا بۆ  ئەوە نەیناردوە کە خەڵك بیکاتە فیلم و زنجیرە دراماو یاخود چیرۆك رۆمان ، نا- بەڵکو بۆ ئەوەیە کە پەندو ئامۆژگاری لێوەربگرن و لاسی بکەنەوە چونکە قورئان دەستورە بۆ ئەم ژیانەمان تا رۆژی قیامەت، کەواتە بۆ ئەم سەردەم تەواو گونجاوە و ئەوەی خۆی لێ لا بدات  زەرەومەندی دوونیاو قیامەتیشە.
بۆ ئەوەی پەنجە بخەینە سەر سوننەتەکان و یاساکانی خوای گەورەو لێوەی فێربین  کە چۆن بزوتنەوەی گۆڕانکاری لە ناو کۆمەڵگادا کراوە  و ڕابونی کۆمەڵگا سەریهەڵداوە.. خوای گەورە دەفەرموێت..
{لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبَابِ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ} [يوسف: 111].
به‌ڕاستی له‌ سه‌رگوزه‌شته‌و به‌سه‌رهاتی پێغه‌مبه‌راندا په‌ندو ئامۆژگاری هه‌یه‌ بۆ که‌سانی ژیرو هۆشمه‌ند، وه‌ نه‌بێ قسه‌و باسی ده‌ست هه‌ڵبه‌ست بێ، به‌ڵکو له‌لایه‌ن کتێبه‌ پێشوه‌کانه‌وه‌ (وه‌کو ته‌ورات و ئینجیل) په‌سه‌ندکراوه‌، وه‌ ڕوونکردنه‌وه‌ی هه‌موو شتێکی تیا دیاریکراوه‌، وه‌ هیدایه‌ت و ڕێنموویی و ڕه‌حمه‌ته‌ بۆ که‌سانێ که‌ باوه‌ڕ ده‌هێنن.

ووێنایەکی گشتی لەسەر پرۆژە چاکسازیەکەی پێغەمبەر یوسوف – علیە السلام –


بەڕاستی یوسوف دارشتنی پلان و  کۆکردنەوەی توانای خۆی بۆ ئەوە بوو  کە بتوانیت خەڵکی لە برسێتی ڕزگار بکات و لەو ناهەمەواریە و بێکاریە دووریان بخاتەوە.
هەموو ئەو کۆمەڵگایەو تەنانەت کۆمەڵگاکانی تریش سودیان لە پرۆژە چاکسازیەکەی وەرگرت، کەواتە ژیانی ئەو پێغەمبەرە- سەلامی خوای لێبێت- ئاماژیە بۆ واقعێك  کە چۆن پلانی چاکسازی تێدا دارشتوە؛ ئینجا بۆ ئەوەی هەموو لاکان بزانن ئیسلام لەسەر گریمان و قسەی ناو مەجلیس دانامەزرێت و لەسەر بنەمای تێکەڵ کردنی  دیدو ئەفکاری تر بەرهەم نابێت، بەڵکو-  گرنگی زۆر ئەدات بە کاری مەیدان و هەموو ئەو ئوسلوبانەی کە بە درێژی مێژوو گیراونەتە بەر و قوڵ بوونەوە لە شێوەی کارکردنەدا، ئەگەر لە لایەنی  ئابوری بێت یاخود سیاسی یاخود هەر سیستەمێکی تری کۆمەڵگا، ئێستایش هەموو دوونیا ە دوای ئەوە دا دەگرێت ووڵآتی بەهێز دکات و لە ژێرخانو سەرخانیدا کە خەڵکەکەی برسی نەبێتو بێکار نەبن، گەلی ئیمەش هەر ئەوەی دەوێت، هەڵبەت بە مانا بەرفراوانەکەی مەبەست پێ سیستەمی کۆمەڵایەتیەکانە.
بۆ نمونە دەقێکی قورئانی پێرۆز خەونی پادشایەکە دەگێڕێتەوە:- کە لە بنەڕەتدا هیچ خەونێك بێجگە خەونی پێغەمبەران - سەلامی خوایان لێبێت- ئەحکامی لەسەر دانامەزرێت، بەڵام  یوسوف - سەلامی خوای لێبێت-  لەبەرئەوەی خاوەنی  پرۆژەو دانایی و ژیرو سەرباری هەمووی وەحیە ئەم خەونە دەخاتە  رەوشی  واقع و وا دەکات کاری لەسەر دەکات.
من دەزانم ئیسلامیەکان لە خەوندان کێشەکە  لەوادایە ئێوەی ئیسلامی کوردستان خەونیش نابینن، تا خەونێکتان بکەینە پرۆژە، بۆیە ناچارم خەونێکتان بۆ دەگێرمەوە کە وەحیە لە قورئانەکەماندا.. بەهەر حاڵ.. بەردەوام دەبین لەسەر پرۆژە باسەکەی یوسوف..


{وَقَالَ الْمَلِكُ إِنِّي أَرَى سَبْعَ بَقَرَاتٍ سِمَانٍ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌ وَسَبْعَ سُنبُلاَتٍ خُضْرٍ وَأُخَرَ يَابِسَاتٍ يَا أَيُّهَا الْمَلأُ أَفْتُونِي فِي رُؤْيَايَ إِن كُنتُمْ لِلرُّؤْيَا تَعْبُرُونَ} [يوسف: 43].
(ڕۆژێك پاشا خه‌وێکی سه‌یری بینی و بوو به‌ مه‌راقی له‌ کۆبونه‌وه‌یه‌کدا) وتی: من (له‌ خه‌ونمدا) بینیم که‌ حه‌وت مانگای قه‌ڵه‌و له‌لایه‌ن حه‌وت مانگای له‌ڕو لاوازه‌وه‌ خوران، حه‌وت گوڵه‌ (گه‌نمی) سه‌وزو جوانم بینی هه‌روه‌ها حه‌وتی تریش که‌ وشک بوون، ئه‌ی خه‌ڵکینه‌ ئه‌م خه‌وه‌م بۆ لێك بده‌نه‌وه‌ ئه‌گه‌ر لێکدانه‌وه‌ی خه‌و ده‌زانن.

پرۆژەکەی من دەڵێت : ئێمە بۆ خۆمان بە هێزو تواناین واتا موسڵمانانی کوردم مەبەستە بە گشتی، بەڵام چی وای لێکردوین کە لاڕو لاوازەکان ئێمە قوت بدەن، هۆکاری ئەو میکانیزمیە کە ئیسلامی نیە، کەچی  ئیسلامیەکان کار لەسەری ئەو پرۆسەیە دەکەن، ئەو خەڵکەی تری  نوێژ و شەنوێژ و رۆژ و دەگرێت ئیسلام ی خۆش دەوێت کەچی دەنگ نادەن بە ئیسلامیەکان، دەنگ دەدەن بە عەلمانیەکان!.

کارە مەیدانیەکە یوسف – علیە السلام – و لێکدانەوەی خەونەکەو  دانانی پلانی چاكسازی.

{قَالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَبًا فَمَا حَصَدتُّمْ فَذَرُوهُ فِي سُنبُلِهِ إِلاَّ قَلِيلاً مِّمَّا تَأْكُلُونَ} [يوسف: 47].
یوسف فەرمووی: حه‌وت ساڵی به‌رده‌وام کشتوکاڵ ده‌که‌ن و دانه‌وێڵه‌ ده‌چێنن، ئه‌وه‌ی که‌ دروێنه‌تان کردو (لێتان زیاد بوو) به‌ گوڵه‌که‌یه‌وه‌ بیهێڵنه‌وه‌، مه‌گه‌ر ئه‌و که‌مه‌ی که‌ ده‌یخۆن (دانه‌وێڵه‌ به‌ گوڵه‌که‌یه‌وه‌ هه‌ڵده‌گیرێت له‌ کرم و ئه‌سپێ و زایه‌بوون به‌دوور ده‌بێت).
کەواتە پلانەکەی وادارشت لەسەر خەونەکە بە پێشکەش کردنی پلانێکی کردەیی و مەیدانی  هەموو گەل و هۆزی ئەو ووڵاتەی گرتوە، کە بەشدار بن لە ناو پلانەکدا، پلانەکە لەسەر پایەی گەل دامەزارو گرنگی دا بە خەڵك و  هەموو تواناکانی گەلی تێدا بە بەرنامە خستەگەڕ و توانی کاتێكیش دەست نیشان بکات واتا زەمەنی دانا، هەموو  توانای تاکی تێدا کۆکردوە لە  ئەو عیبارەتەی بەکار هاتوە لە  چاندندا..{تَزْرَعُونَ}. پلانەکە دیارە  ئەویش بەهێز کردنی بەرهەمی زۆر و کەمی بەکارهێنان؛ چونکە هەموو کاتێك کە تەنگەژە روودەکاتە هەر جێگایەك پێویستی بە رەوشتێکی جیاوازە بۆ پیادەکردنی ئاکاریك کە کۆمەڵگای لەسەر بینا بکرێت، چونکە ئاکاری خەڵکی لە کاتی ژیانی سادەیاندا جیاوازە لەگەڵ ئاکاری گەلێك کە توشی گەندەڵی و لەمپەرو تەنگەژە دەبنەوە وەك کاتەکانی تریان ئاسایی نیە.

ئەو سودانەی وەردەگیرێن بۆ پرۆژەی کارکردنمان لە پلان دانان.

هیچ چاکسازیەك ناکرێت بی رەوشت بەرزی؛ یوسوف – علیە السلام – بە ڕاڤەکردنی خەوەکەی پادشا هەندێك هێڵی سەرەکی کێشا و ستراتیژیەکی بێ ووێنەی دەست نیشان کرد، چاودێری بۆ داهاتو دانا و، پاشان چۆنیەتی ئامانجی دیاری کردو بۆ سەرکەوتنی پلانەکەی و هەموو ئەم کارانەی کردە سێ قۆناغ کە بریتین لە:



١-  قۆناغی یەکەم: حەوت ساڵ بەردەوام خەریکی چاندن و کۆکردنەوەی بەروبوم دەبن
ئەم قۆناغە لە کاری ئێوەی ئیسلامی کوردستاندا بەس کۆکردنەوەی پێگەیاند و پەروەردەیە، واتا یوسوف – علیە السلام – بەرهەم و  پاشەکەوتی بەلاوە گرنگ بوو ، لەگەڵ بەکارهێنەری کەم  بۆ بەروبوم.. {إِلاَّ قَلِيلاً مِمَّا تَأْكُلُونَ}.
بە بۆچونی من  ئێوە  ئیسلامی قۆناغی یەکەم  پێویستان بەو کاتە ئیعدادەیە کە خۆتان کۆبکەنەوە لەسەر بنەمای ئیعدادی ئیسلامی و  بەریەکی یەکگرتو دوور لە تێکەڵکردنی میکانزمی عەلمانی وەك ئەزمونی میسر بەرەی ئیخوان وسەلەفیەکان، واتا ئێوە بۆ خۆ ئامادەکرد بۆ هەڵبژاردن و یاخود سەرکەوتن تەمکین جارێ بەلای کەمەوە  حيوت ساڵتان پێویستە، ئەگەر بتانەوێت کاریگەری دروست بکەن لە ناو خەڵکی هەریمی کوردستاندا..


٢- قۆناغی دووەم: دوای ئەو حاڵەتە  حەوت ساڵی ناڕەحەتی دەستپێدکات "سبع شداد":

لەدوای ئەوەی ساڵی  بەرهەم  کە حەوت ساڵەکەیە کۆتای هات و بەردەوام ئەم حەوت ساڵە خەریکی چاندن و دروێنە بوون،  ئیتر کاتی بەکارهێنانیەتی و بەڵام بە سنورداری، کە بۆ خۆی پلانی کارکردنەکەو دەستنیشانی جۆریەتی کارەکەی گەورەی یوسوفی نیشاندا لە ناو کۆمەڵگاکەدا، نەك جوانی  و سەرنج راکێشانی لە سیمایدا، چونکە جوانی و سیمای خەڵکی کەم ئەقڵ  تەماشای سیماداکات ، بەڵکو ئەوەی کە گرنگە بەلای خەڵکەوە کارکردنی یوسوف بوو– علیە السلام – کە توانی لەماوەی حەوت ساڵدا  خواردنی حەوت ساڵی تری تەرخان کرد کە ووشکە ساڵی بوو.
بە عیبارەتێکی تر بڵێن بۆ ئێوەی ئیسلامی، لەدوای  قۆناغی یەکەم  کە قۆناغی پلان و دروستکردنی نوخبەو لەسەر رەوشت وئاکاری بەرزی ئیسلامی قۆناغی دووەم  جێبەجێکردنی داوای خەڵکیە لە رووی پێداویستیەکانیەوە -نەك- بەوەی موچەیان بۆ بڕیتەوە، بەڵکو زەمەینەکەت سازاندەوە بە سیستەمتیکێك کە ئیسلام دەیەوێت، خەڵك  ئاراستە دەکەیت، شێوەی پێداویستیەکانیان  دەخەیتە بەرچاو دەڵێت کار بۆ ئەمانە دەکەم و خاوەنی ئەو پرۆژەیەم، کە  سەرەتای هەموو پرۆژەیەکی  چاکسازی ناوگەلان نان وئەمانە.
دوای ئەم قۆناغە  ئیتر قۆناغی راوەدونانتانەو زیندانەکان پڕدەکەن لە خەڵکی موسڵمان و چاویان پێتاندا هەڵنایە، دەبێ ئەو کارە ئەنجام بدەن کە لەدوای هەر ئەندامێکی  کارو چالاك و یاخود کادیرێکی وەست، دەبێت ئەو زەمەنی کە باسمان کرد ئەگەر ئەوانە جێگایان چۆڵ کراوا دەستگیر یاخود کوژران ، پێویستە جێگایان خاڵ  نەبێت کەلێنەکان پڕبکرێنەوە بە زووترین کات، چونکە لەناو ئیسلامیەکانی ئێستادا ئەگەر یەك ئەندامی سەرکردایەتی یاخود کادێرێکی وەست نەمنێت دەست بەجێ بە ئیسلامیەکانەوە دیارە..


٣- قۆناغی سێیەم: بەدەمەوە چونی خەڵکیە لەدواکانیان و هاوکاری کردنیانە، ساڵی بەهانەوە چوونە "عام یغاث"

ئەگەر تەماشای کارەکانی یوسوف– علیە السلام –  بەکەین هەست بە رێخستنێکی زۆر  ووریانەوە دەقیق دەکەین، چونکە ئەو بۆ ساڵە ناڕەحەتیەکان زەخیرەی هەڵگرتبوو خەزێنەکانی پڕ بوون لە گۆڵەگەنم یوسوف زۆر بە دید روونی کاری کرد دەیفەرموو: {إِلاَّ قَلِيلاً مِمَّا تُحْصِنُونَ} [يوسف: 48]، کەواتە خومەرەکەی و تۆوەکەی هەڵگرتبوو  بۆ ووشکە ساڵیەکە کە تابتوانیت گەلاکەی پێ ڕزگار بکات، واتا بەکار هێنانەوەی هەڵگیراو پاشەکەوتەکان.
مێژوو خۆی دووبارە دەکاتەوە ئیسلامیەکان دەبێت لەم هاوکێشە قورئانیە  تێبگەن کە ئەگەر بەدەم دواکانی خەڵکەو چوویت خەڵکی  خۆی دەنگت ئەداێتو هەڵدەگڕو ئەتاختە سەر قەڵآدۆشکانی و بەدواتەوە چەپڵە لێ ئەدەن چونکە تۆ ئاڵای  نان و ئەمان و کەرەمەتی ئەوانت هەڵگرتوە مافەکانت بۆ دەست ەبەر کردوون، هەموو خەڵك ناوی ئیسلامیەکانیان لەسەر دەم دەبێت و هەوەك چۆن یوسوف لە ناودڵی و دەمی خەڵکیدا باس دەکراو خوای گەورە  کردیە خێرو بەرەکەت  ئاراستەی دەکرد، خۆ ئاراستەکەی خوای  موتاعال بەردەوامە کێشەکە لەوەدایە ئێوە نایکەن.

شیکاریەك لە سەر پرۆژەکەی یوسوف– علیە السلام – دەست نیاشان کردنی ڕەهەندەکان تێیداو بە پارسەنگ راگرتنیان لە کارکردندا..

یوسوف– علیە السلام – پەرسنگی ڕاگرتبوو لە نێوان سێ رەهەند و پلانەکەی..
رەهەندی یەکەم: (لایەنی) بەرهەم هێنان.
ڕەهەندی دووەم: (لایەنی) بەکارهێنان.
ڕەهەندی سێیە: (لایەنی) پاشکەوت و بەکارهێنانی سەرمایەتووەکە بۆ وەبەرهەم هێنان.

لێرەدا ئەگەر تەماشای پلانەکەی یوسوف– علیە السلام –  بکەن کە بۆ ڕاڤەت خەونەکەی پادشا دای دەنێت بەکار هێنان و بە گەڕ خستنی ووزەکانە لە کارو باری ئیداریدا، کە لە بواری ئیدارەدا پێنج بنەمای سەرەکی هەن کە یوسوف هەموویان کۆردبوە تێدا..
"پلان دانان ، ڕێکخستن، بەگەڕخستنی ووزە، ئاراستە، چاودێری"
هەموو پێکاتەی ئیداریەك دەبێت لە پینج بنەمایە پێك بێت، ئەگەر وانەبوو ئەوا ئیداریەکی جالاك نیەو بەڵکو توشی شەلەل بووە.
هەموو پلانێك لە ڕاستیدا لەسەربنەمای هاوکاری و پشتیوانی و بوونیەتی باش دادەمەزرێت،هوکاری زیاتر  نەخشە بۆ کێشان و فیکرو تەفکیرە دەستنیشان کردنی ئامانج و ستراتیژیە،بەڵام بونیەتی باش یاخود (عونسوری)باش برتیە لە:- سیاسەت، پێداویستیو کەرەستە، سەرچاوەی دارایی، سەرچاوەی مرۆیی، لێکۆڵینەوە لە چۆنیەتی کات و بەرنامەی کارکردن ، پارسەنگی و هەڵسەنگاندن، دوای ئەوە ئیتر یوسوف – علیە السلام – دوای کرد کە بەشداربێت  لە حووکومەتەکەداو- بەزمانی ئەمڕۆ حوکومەتێکی بنکە فروان و یاخود ئیتلافی پێكهێنا لە زیندانەوە دوای کاری  کرد لەسەر بنەمای پلانەکەی فەرمووی: {قَالَ اجْعَلْنِي عَلَى خَزَائِنِ الأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ} [يوسف: 55].
چونکە پلانەکەی مەحکەم  بوو، توانی چاکسازی سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی  و رۆشنبیر و پەروەردەی و ڕاگەیاند و کشتوکاڵی بوو، لەگەڵ ئەو هەموو توانیە گرنگی لە چاودێری و پلانە سترتیژیەکەی بوو دەیزانی داوای چی دەکات و لە بازانەیەکی بەتاڵدا نە سوڕیەوە کاریگەی دانا لەسەر چوادەور نەك کاریگەری چواردوە  کاریگەر بێت لەسەر یوسوف– علیە السلام – ئامانجی زیادکردنی بەرهەموو بوو لە هەمووروەکانی کە لەسەروە ئاماژەم پێداوە واتا سیستەمی کۆمەڵایەتەکاندا، ئەوەی کە یوسوف کرد لەسەربنەمای زانستی ئیدارەی سەردەم بوو کە هەموو دەوڵتێك لە ووڵآتە پێشکەوتوەکانی دنیا پیادەی دەکەن لە ڕۆژئاوا رۆژهەڵات.

مەشخەڵی دەستی  ئەو بۆ پلانە سیاسی و ئابوریەکەی کە سەرکەتوو بوو لەسەر بنەمای زانیاری دروست دامەزار بۆیە سەرکەوتنی بەدەست هێنا، لەسەر بنەمای سوفستائیەت (وەهم) و شیعر (خەیاڵ) نەبوو، بەڵکو بەستیەوە بە واقعدا گونجاندی لەگەڵ سەردەمدا، ئەم گرێبنەدە تەنها لە رووی  بەرهەمو پاشکەوت نەبوو ، بەڵکو واجیهەبوو کۆمەڵگای کردە  یەکتاپەرست و خەڵکی هەموو توانای خۆی خستە گەر بۆ سەرخستنی نیشتیمانیش.
 ئەو حەوت ساڵەی یوسوف – علیە السلام – بەخشین نەبوو بەڵکو وەرگرتن  ئەرک خستنە سەر شان بوو، ئینجا لە گەڵ ئەودا هیوا بەخشینو بەرچاو روونی بوو، هەر پلانێك  هیوای نەدا بە خەڵکی سەرکەوتوو نابێت،  خوای گەورە بۆمان باس دەکات  دەفەرموێت لەسەر زمانی یوسوف – علیە السلام – : {ثُمَّ يَأْتِي مِن بَعْدِ ذَلِكَ عَامٌ فِيهِ يُغَاثُ النَّاسُ وَفِيهِ يَعْصِرُونَ} [يوسف: 49].
له‌وه‌ودوا ساڵێكی تر دێت که‌ خه‌ڵکی به‌رووبومی زۆریان پێ ده‌به‌خشرێت (میوه‌) ده‌گوشن و (شه‌ربه‌تی لێ دروست ده‌که‌ن).
پێویستە بۆ هەر نەخشەو پلانیك هیوا بەصین تێدا بێت، چونکە هیوا مرۆڤ وا لێدەکات کار بکات، نەك هەر کۆمەڵیك لەسەر  شانۆکە دیار بن  نەهیڵن کەسی تر دەور ببینێت، دەبێت خەڵکی بەگشتیو بوونی خۆی لەم ژیاندا  بناسێنێت، تواناکان بەگەڕ بخریت، هەروەك یوسوف – علیە السلام – بە ئاگایەوە کاری کرد  سەردەمی حەوت ساڵی یەکەم بەس  بە نارەحەتی و  ناهەمواری خەڵکی خۆی پەروردەکرد  دوای بزوتنەوەکەی  وا بار هینا کە کەردنەوەی دەرگا وپەنجەرەکانو هیواکانە بەگشتی.
کۆبەندی ووتەکانم لەسەر ئەم دەرئەنجامە..
ئێوەی ئیسلامی کە وەزارتێکتان بە باشی بە هەموو مدیرعامەکانیەوە بۆ ناڕوات بەڕێوە کەس بە قسەتان ناکات بۆ سنگی بۆ دەکوتن، لەوانەیە ئێستا بڵێن ئەوە نیە ووجودما نیە لەناو ئەو حووکومەتە؟..
بەدڵنیایەوە بۆیەو ووجوتان نیە بگوێرەی ئەو کورسیانەی ناو پەرلەمانی خۆتان  مەنصەب و پۆستان نەدراوتێ بۆیە قوبوڵتان نیە و چونەتە لای گۆڕان و ئۆپۆزسیۆنن، بۆ ئەوە ئۆپۆزسیۆنن کە تا خۆتان ڕازیکەن نەك گەلە کە ئێوە رازی کران تەواو ئیتر بەشی خەڵکانی ترتان لە بیرنامێنێت، لەو نمونانە نەك دەیانم لایە من بۆ خۆم ١٠٠ دانەتان بۆ دەژمێرم، بەڵام نامەوێت برین بکولێنمەوە، دەمەوێت پێتان بڵێم خۆتان ئامادە کەن بۆ  دەسەڵات هیچ نەبێت بتوانن شۆرشیك بکەن ، بەسەر خەڵکی کوردا ناڵێم،  شۆرشێك بکەن بەسەر سیستمەکەدا، لەڕاستیدا پێناسە بۆ شۆرش ئەوەیە کە سیستمێك لە بنەڕەتدا هەڵکێشی و لە جێگایدا سیستمیکی تر بڕوێنیت وەك سیستەمی  محمد رەزا شا و لە ناوچوو خومەینی هات و یان  وەك لەناو بردنی هەر سیستەمێك بۆ سیستەمێکی نوێ.

وانە وەرگرتن وسود وەرگرتن لە لایەنی ڕێکخستنی و بەگەڕخستنی وەزەکان لە پرۆژەکەی یوسوفدا– علیە السلام –..

یوسوف پێغەمبەر– علیە السلام – گرنگی دابوو بە توخمی مرۆڤ تێکەڵکردنی لە هەموو کارێکدا، هیچ کارێک ئەنجام نادرێت ئەگەر جێبەجێکارەکانی مرۆڤ نەبن، لەوانەیە پرسیار بکرێت بڵێن ئەی هەموو جێبەجێکاریك  هەر مرۆڤ نیە  لە جێبەجێکردندا ئەم برگە زیە چیە نوسیوتانە مرۆڤ توخمی کارکردن بووە لەگەڵ یوسوف؟
بێگومان دەڵێن بەڵێ، منیش دەمەوێت ئەوتان پیبڵێم، کە مادەم مامەڵە لەگەڵ مرۆڤ دەکەیت بە سروشتی خۆی ئەگەر مەنهەجێکی نەبێت  ئەوا بۆ خۆی گەندەڵ دەبێت، ئەو مەنهەجەی کە یوسوف داینا لەسەر سێ بنەمای سەرەکی بوو..
 بنەمای یەکەم : گەڕانەوەی بۆ لای یوسوف و لە ڕووی سیاسەتی  گشتیەوە بۆ ئەوەی بتوانێت کۆنترۆڵی تەواوی رەوشەکە بکات و فرە کوێخای دروست نەبێت، واتا بۆ بەرنامەکەی خوا.. چیان لێداوادەکات، بۆ ئەوەی پرۆژە چاکسازیەکەی بچێتە پێش، ئەگەر ووردبینەوە لەسەرەتای زیندانەکەیەوە ئەم خاڵەی پیادەکردبوو.. فەرمووی:{يَا صَاحِبَيِ السِّجْنِ أَأَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ * مَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِهِ إِلاَّ أَسْمَاء سَمَّيْتُمُوهَا أَنتُمْ وَآبَآؤُكُم مَّا أَنزَلَ اللّهُ بِهَا مِن سُلْطَانٍ إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلّهِ أَمَرَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِيَّاهُ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَـكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لاَ يَعْلَمُونَ} [يوسف: 39، 40].
ڕووی کرده‌وه‌ هاوه‌ڵانی زیندانی : ئایا (باوه‌ڕمان) به‌ کۆمه‌ڵێك خوای هه‌مه‌جۆرو جیاواز (هه‌بێت چاکتره‌) یاخود ته‌نها و به‌ده‌سه‌ڵات و به‌تواناو به‌هێز هه‌بێت *هه‌رچی ئه‌و شتانه‌ی ئێوه‌ ده‌یپه‌رستن جگه‌ له‌وه‌ی بریتین له‌ شتانێك که‌ خۆتان و باوانتان ناوتان لێناون، هه‌رگیز خوا به‌وه‌ ڕازی نیه‌و، هیچ به‌ڵگه‌یه‌کیشی ڕه‌وانه‌ نه‌کردووه‌ له‌سه‌ر په‌سه‌ند کردنیان، به‌ڕاستی حوکم و فه‌رمانڕه‌وایی ته‌نها شایسته‌ی خوایه‌، فه‌رمانیشی داوه‌ ته‌نها هه‌ر خۆی بپه‌رستن، هه‌ر ئه‌وه‌شه‌ ئاین و به‌رنامه‌ی په‌سه‌ند و ڕاست و دروست و به‌نرخ، به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵکی ئه‌م ڕاستیانه‌ نازانن و لێی بێ ئاگان.
بنەمای دووەم: ئەو بەرنامەیە بووکە ئەوەی خاوەنی توانا  شایستەی کارەکەی پێبسپرێت و تواناکان لە جێگای خۆیدا بە کاربهنرێت، ئەمەش بنەمای گەوەری رەوشتە، خۆی فەرمووی بە پادشای میسر: { قَالَ اجْعَلْنِي عَلَى خَزَآئِنِ الأَرْضِ إنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ} [يوسف: 55]،
(یوسف) وتی: (حه‌زده‌که‌م) بمکه‌یت به‌ لێپرسراوی سامانی سه‌رزه‌وی  (ئه‌م وڵاته‌) (چونکه‌ من له‌خۆم ڕاده‌بینم) که‌ شت بپارێزم و زاناشم که‌ جۆن ده‌یپارێزم ، دیاره‌ که‌ ویستویه‌تی له‌ ڕێگه‌ی دادپه‌روه‌ریی و گرنگیدان به‌ ڕزق و ڕۆزیی جێگه‌ی خۆی بکاته‌وه‌ له‌دڵی ئه‌و خه‌ڵکه‌دا تا بانگیان بکات بۆ خواناسی و سه‌رفه‌رازیی هه‌ردوو جیهان.
چونکە کە دەڵێت من " إني حفيظ أمين" ئەمە  لەخۆوە نەوتراوە بەڵکو بە ئاکاریکی گشتی رەوشتی پابندەوە لە هەمان کات پەروەردەی  پەروەردگاریەتی  لەو ڕێگایەوە دەیەوێت پرۆژە چاکسازیەکەی بەروە پێش بەرێت، ئاستمە بێ رەوشت هیچ بکرێت، ئەم ئوممەتە دەتانێت لە ڕێگای زاناکانیەوە بینا و بونیادی رەوشتی ئەوخەڵکە بکەن کەی عەلمانی بەدوای رەوشتە وێڵە.

بنەمای سێیەم وکۆتایی: لە ووتەکەیدا دەردەکەوێت کە دەفەرموێت (عَلِيمٌ) واتا ئاگادار بوون  بە هونەری ئیدارەو ئەو پلان نیەک گرتومەتە بەر چۆنیەتی سەرکەوتنی.

بەم شێوەیە  مەنهەجی  یوسوف – علیە السلام – لە پەڕی جوانیو مرۆیدا خۆی بینیەوە، بووە هۆکاری درست کردنی  شارستانیەت و بنەمکانی دامەزارندی دەوڵەت و جۆڵێنەری ڕابونی کۆمەڵگا بوو هەموو ئەوانەیش کە جێبەجێکار بوون لە بەرنامەکەیدا دروشمی پرۆژەکەی وەحدەت بوو لە ناو ئەو گۆمەڵگایەدا ، بیروباوەڕێکی کۆبەندو رۆشنبیریەکی باشی  پیشکەشی ئەو خەڵکە کرد، فێری حەقیقەتی  ئیمان بەخوای کردن، پێی وتتن ئەم گەردوون و ژیانە چیەو، پاشان هەموویان پڕ چەکی ڕەوشتی جوان و سازگار کرد، لەگەڵ ئەوانەشدا زانستی فێرکردن کە چۆن ئیدارەیەکی پێشکەوت و سەربەرزانەی کردن  کەچۆن بتوانن کەرەمەتی خۆیان بپارێزن و پاشان بتوانن قیادەی  خەڵکانی تریش بکەن.

باشەی گۆڕانکاری لە ناو دەچێت، ئەگەر خەڵکی خاوەن رەوشت و دەست پاك ئەو  دەستکەوتی گۆڕانکاریە نەپارێزێت، کەسی  گۆڕانخواز هەڵگری ئاکاریێکی بەرزی  دەرونی و  پاشان دیخاتە دەروەی رووکەشی کاری پێدەکات تا گۆڕنکاری لە دەەرەوەی خۆشیا بکات، بە دڵسۆزی و بە ڕاستگۆی و بە پاراستنی  ئەمانەت.
گۆڕانکاری پێویست دەکات کە خەڵکی پیادەی دەکەن لە خراپەوە بەرو باشیانبەرێت، پاشان دەبێتە لاشەیەك لە ناو گۆڕانخوازان تا لە رووی  دەرونییەوە گۆڕانکاری ئەمجام ئەدەن لە ناو خۆی خۆیان و دەروەی خۆشیاندا؛ چونکە باروگوزەرانی خەڵکی  کە گەندەڵی تێکەوت لە رووی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوری  و..تاد، انگۆرێت  تاکو مرۆڤەکان خۆیان چاك نەکەن، تاکو  وایان لێدێت ڕێگەیان نیشان ئەدەی  کام ڕێگا راستەو کەمە چەوتە ئەیسپێنیت بەسەریدا کە ئیتر ئەمە خراپەکاریە، نابێتە ووتەیەك دووبارە بکرێتەوە خەڵکی بێعار بن لە ئاستی ووشەکەدا کاریگەری  ووشەی گەندەڵ لەسەر خەڵکی نەمنێت بە بچوك وەریبگرێت، ئەگر بڵێت گەندەڵی ، بڵێ جا چیە! خۆ هەموو خەڵکی ئەمرۆ گەندەڵە، ئەمەش لۆژیکی قورئان و ژیانە؛ کە خەڵکی  لەسەر سییستەمیك پەروەردەدەکات کە مرۆڤ پەروەردەکاری ئەو سیستەمە دەبیت و خۆیان لەسەر ئەو  تێزو چەمکانە بینا و بونیاد دەنێن.

 کەواتە پێویستە ئەم سیستەمی کە چاکسزای تێدا دەکەیت بای ئەوە مرۆڤت هەبێت کە بتوانیت بینخەیتە ناو ئەم سیستمە کە دەتەویت چاکسای تێدا بکەیت، تۆ کەتوانی دامەزراندو  توانی ئەوەت نییەو خەڵکی شیاو بخیتە جێگای شیاو بۆ پۆستو مەقام ئیمتیازی حیزبی و ناو نەبێت ، چۆن چاکسازی دەکەیت .. یان خەڵکەت بەكەڵك نایەت یان سیستەمەکە ئەوندەی تر گەندەڵ دەکەیت، چونکە بۆ خۆی مرۆڤ هەموو کارەکان بەرێوە دەبات با خەڵکی دیندار ئاسایت هەبێت وخەڵکی گشتی بەڵام جێگا ئیداریەکانت بۆ پڕ نەبێتەوە چاکسازی هیچ مانایەکی نیە، بەچی دەچێت تۆش هەر بۆ ئەوەی دەسەڵاتت هەبێت خەڵکی تر بخیتە ئەو جێگاو پۆستانەی کە گرنگ و قوت و نانی خەڵکیان لەبەر دەستدایە یاخود پۆستی سیادین، چونکە  خۆ ویستی و لە خۆرازی بوون حيز بە خۆ دەرخستن و خۆشەویستی دەسەڵات ئەمانە لە ناو ناخی هەموکەسێکدا هەیە، پێویستی بە ڕێکخستن هەیە لە ناو ناخی مرۆڤدا بە ناسینی خوا خۆشەویستی پەروەردگار بتوانرێت  ریك بخرێت.
هەر لە سورەتی یوسوفدا ئاماژە بەوە کراوە کە چەند ڕەهەندێك هاوکار بوون بۆ سەرخستنی پرۆژەکەی یوسوف– علیە السلام – پاشان دوو توخمیش هۆکاری سەرەکی سەرکەوتنی بوون   پلان و مرۆڤ(کە پێم وایە ئێستا ئیسلامیەکانی کوردستان نە بە گوێرەی پێویست خاوەنی خەڵکن نە  خاوەنی پلانو پرۆژەشن ) .. کەواتە دەبێت بزانین پلانەکی چی بووە بۆ سەرکەوتن..
أ-  ئامادەباشی یوسوف – علیە السلام – بۆ سەرپەرشتی پلانەکەی کە دایرشتوە لە خۆی رادەبینی، ئیرادەی بەهێز بوو کە توانای  هەیە لەگەڵ پلان دانەرو جێبەجێکاراکاندا بەکەوێتە ڕێ کارەکە ئەنجام بەدەن، لە نێوانی ژمارەو  ڕەوشت رێکەوتن واتا(دەست پاکی  و نیوانی مادەو ئیمانی بۆڕێكخستن دین و ژین بۆ کردن بەیەك ئاکاریک رۆحی لە ناو کۆمەڵگاکەدا دروستکرد بە پرۆژە گەورەکەی کە چاکسازی ئابوری بوو).
لەڕاستیشاد ائیسلامیەکان دەبێت باش  ئەوەبزانن کە چاکسازی ڕەوشتی زۆر گەورەترە لە چاکسازی سیاسیو لە ناو دەسەڵات، چونکە ئیوە بۆ خۆتان کێشکەتان لەگەڵ ڕەوشتی خەڵکیدا توش دەبێتەوە، بۆیە لە کوردستاندا دەبێت بە بەتالیۆن و مەفرەز داعی و بانگەواز چیەکانو زاناکان مەلاکان  خەڵکی ئاراستە بکات خۆشیان ئاراستە بکرێنەوە بە بە ئاکاری بەرزی ئیسلام تا کۆمەڵگایەکی پارسنەگی ئەخلاقی دەربچێت ئەدەمە  هەموو چاکسازیەکانی تر ئاستەم نابێت وەك ئاو لە سورحی  بۆ ناو پەرداخ چەند ئاسانە ئاوا چاکسازی بەدەست گۆڕانخوازنەوە دێت. ئەمەش خۆی پێویستی بە پلانە... بۆ نمونە  دەبێت پرۆژەی چاکسازی سەرەتاکەی بە  قورئان و سوننەت بێت؛ بۆ ئەوەی لە رەوشتی وناخ و رۆح و پەروەردەوە ئیسلامیەوە سەرچاوە بگرێت . وە دەبێت بتوانرێت برواتە ناو هەمو چین و تویژەکانی ناوکۆمەڵگا هەر لە ئەندازیارو  ئیداریەکان و  ئابوریناس و  راگەیاندکارو  سیاسیەکان .. تا د.

ب- لایەنی دوەمی پلانەکەی،  دواکاری  بوو لە یوسوف – علیە السلام –چونکە توانی هەبوو وەك ئیستا دەڵێت پسپۆر بوو، ئینجا خۆی ئیختیاری دەکرد  کێ لەگەڵدا بێت بۆ ئەوەی زۆر بە ئارام و هێمنی بتوانن پلانەکە جێبەچی بکەن.

سەرمایەی رەوشتی و ئاکاری بەرز یوسوف – علیە السلام – خۆی بوو  بۆبەرەو پێش چونی پرۆژەکەی  جاکسازیەکەی ، چونکە خۆی خاوەنی هەموو ئاکارە بەرزەکان بوو رەنگدانەوەی هەبوو لە ژیانو لە هەڵسوکەتیدا، کەواتە لایەنی دووەهەم چاو لەو بکەن سەرکەوتو دەبن..
رەوشتی یەکەم : بڕوا بوون بە تواناو  هیزی خۆی و گەڕانەوە بۆ لای خوا و هەمیشە خوای لەبیر بووە {قَالَ اجْعَلْنِي عَلَى خَزَآئِنِ الأَرْضِ إِنِّي حَفِيظٌ عَلِيمٌ} [يوسف: 55].
(یوسف) وتی: (حه‌زده‌که‌م) بمکه‌یت به‌ لێپرسراوی سامانی سه‌رزه‌وی (ئه‌م وڵاته‌) (چونکه‌ من له‌خۆم ڕاده‌بینم) که‌ شت بپارێزم و زاناشم که‌ چۆن ده‌یپارێزم (دیاره‌ که‌ ویستویه‌تی له‌ ڕێگه‌ی دادپه‌روه‌ریی و گرنگیدان به‌ ڕزق و ڕۆزیی جێگه‌ی خۆی بکاته‌وه‌ له‌دڵی ئه‌و خه‌ڵکه‌دا تا بانگیان بکات بۆ خواناسی و سه‌رفه‌رازیی هه‌ردوو جیهان).
سەرەکەوتنی پرۆژەی  حیزبی دادو کەشەی تورکی  هەر هۆکاری ئەو پرۆژە زەبەلاحەبوو کە پێشکەشی کرد بە ووڵات و بە خەڵکی دەنگیان پێدا سەرکەوتو بوو لە ووڵاتی  دایکی عەلمانی رۆژهەڵاتدا هەر هەمان پرۆژەی ئابوری یوسوفی بوو.
ڕەوشتی دووەم: سەرەتایەکی ناسك و کۆتایەکی زبر، پێویستە خەڵکی بە رەحەمی موسڵمان بزانێت بە  تۆڵە سەندنەوەی خوایش ئاشنا بکرێت بۆ ئەوەی ڕەوشتێکی پارسەنگی هەبێت و مرۆڤێکی لاسەنگ دەرنەچێت ..{وَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُونِي بِأَخٍ لَّكُم مِّنْ أَبِيكُمْ أَلاَ تَرَوْنَ أَنِّي أُوفِي الْكَيْلَ وَأَنَاْ خَيْرُ الْمُنزِلِينَ * فَإِن لَّمْ تَأْتُونِي بِهِ فَلاَ كَيْلَ لَكُمْ عِندِي وَلاَ تَقْرَبُونِ} [يوسف: 59، 60].
(ئه‌ویش ڕێزی گرتن و دواندنی و پێی ده‌رخستن که‌ برایه‌کی باوکییان هه‌یه‌و نه‌یانهێناوه‌ له‌به‌رئه‌وه‌) کاتێ بارگه‌و بنه‌یانی بۆ پێچانه‌وه‌ وتی: من حه‌ز ده‌که‌م ئه‌و برا باوکیه‌شتانم بۆ بێنن، مه‌گه‌ر نابینن من چۆن کێشانه‌و پێوانه‌م تێرو ته‌واوه‌و، چۆن ڕێز له‌ (میوان) ده‌گرم. ئه‌گه‌ر (ئه‌و کوڕه‌م) بۆ نه‌هێنن، ئه‌وه‌ ئیتر موعامه‌له‌و کێشانه‌و پێوانه‌ی ئێوه‌ لای من نیه‌، هه‌ر نزیکیشم نه‌که‌ون و نه‌یه‌ن به‌م ناوه‌دا.

ڕەوشتی سێیەم: لە کاتی توڕەبووندا یاخود لە کاتی تورەکردندا بتوانیت  خۆت هێمن بکەیتەوە و کارەکانت لێتێك نەدات..{قَالُواْ إِن يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَّهُ مِن قَبْلُ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ قَالَ أَنتُمْ شَرٌّ مَّكَانًا وَاللّهُ أَعْلَمْ بِمَا تَصِفُونَ} [يوسف: 77].
(براکانی) وتیان: ئه‌گه‌ر ئه‌م دزیی کردبێت، براکه‌شی کاتی خۆی دزی کردووه‌، یوسف ئه‌و (قسه‌ ناڕه‌واو تۆمه‌ته‌ ناقۆڵایه‌ی له‌ دڵێ خۆیدا هێشته‌وه‌و لێی ده‌رنه‌که‌وت و پێیان نه‌زانی که‌ سه‌غڵه‌ته‌)، ئه‌وسا پێی وتن: به‌ڕاستیی ئێوه‌ (به‌م ڕه‌فتاره‌تان) شوێنی خراپ بۆ خۆتان مسۆگه‌ر ده‌که‌ن، خوا خۆی له‌ هه‌موو که‌س زاناتره‌ به‌وه‌ی که‌ ده‌یڵێن و باسی ده‌که‌ن.

ئەگەر تەماشای  سەرۆك کۆماری میسر بکەیت ئەویش زۆر لێزانەن کار دەکات پرۆژەی ئیسلامی باش دەباتە پێش بێ تورە بووندەستکەوتی باشی هەبوو
- لە دوای سێ رۆژ لە دەسەڵاتی.. مودیری موخابەراتی عەسکەری ئەو ووڵاتەی سڕ کرد (تەجمید) کە لەسەروی هەموو دەسەڵاتێکەوە بوو تەنانەت موخابەراتی گشتی نەیدەتوانی بەرانبەری بوستێتەوە.


- لە دوای ٣ مانگ و١٠رۆژ لە دەسەڵاتەکەی .. طنطاویی پەراوێز خست کە حووسنی موبارەك نەیتوانی رووبەروی بێتەوە فەرمانی بەسەردا بکات کە سەرۆکی ئەرکانی سوپا بوو.

- لەدوای ٦ مانگ و ١٧ رۆژ لە دەسەڵاتی سەرۆکی دادگای باڵا، لای ئەوان بە (نائیب عام) دەناسرێت کە دەسەڵاتی وەك سەرۆك کۆمارە لە کۆمەڵەکەی فلول بوو ئەویشی لابرد،بەزۆر گەراندیانەوە جێگای خۆی بە زۆرو بە زەخت، بۆ ماوەی یەك مانگ بێدەنگ بوو دوای ناردیەوە بۆ ئەسکندەریە، ئێستا خانە نشینە..


- لە دوای ٧ مانگ ٢٣ رۆژ داوی چاکسازی دەستوری کرد، هەموو ناڕەزا بوون، لە شەرق و غەرب و جەماعەتی فلول، بەڵام ئەوەندە بە هێزو ئازا بوو توانی سەرکەوتبێت لەوەیشدا، کەدەڵێم شەرق و غەرب واتا بەرادعی سەر بە ئەمریکاو رۆژئاوایە بە گشتی، صباحی سەر بە روسیاو بلۆکی شەرقە، عەمرو موسا رەمزی گەورەی فلولە..

- بۆ یەکەم جارە یەکەم شەریکەی گەورەی جیهانی سامسۆن لە ووڵاتی عەرەبیدا هەبێت، ئەویش لەماوەی رابوردا لە میسر لەسەردەمی د.مورسی ڕایگەیاند کە کار لە میسردا دەکات بۆ؟

وەڵامەکەی ئەوەیە دەزانێت باوی ڕەشوە و گەندەڵی نەماوە دەتوانێت سەرمایەی خۆی وەگەڕ بخات لەو ووڵاتەدا.

- لە ڕێکەوتنامەی ئۆکتۆبەردا لەسەردەمی سادات دا کە دەبێت میسر پابەند بێت بە ناوچەکانی سینا کە نەبێتە ناوچەی نیشتەجێ ..یان دەبێت پیشەزسازی بێت یاخود گەشتو گوزار،محمد مورسی ئەویشی فەشەل پێهێنا ،چونکە سەپێنراوی ئیسرائیل بوو ئێستا لە هەموو جێگاکان زیاتر گرنگی ئەدات بە سینا.


- گەورەترین کۆمپانیای ئەلیکرۆنی و تەکنەلۆجی ملیزیا لە میسر ئێستا کار دەکات کە ئیماراتی عەرەبی بۆ ماوەی دە ساڵە ئەو شەریکانە بانگێهشت دەکات نەچونەتە ئەو ووڵاتە، ئەمەش ئەوە دەردەخات کە ئەو کارگانەو کۆمپانیانە باش ووردبونەتەوە دراسەی وەزعەکەیان کردوە کە مورسی خاوەنی دەسەڵاتە وخەڵكی ئەو ووڵاتە ئیخوانی دەوێت.

ئێستا ـ محمد مورسی لە کاری ئەودایە کە هەموو دەسەڵاتەکان بگەرێنێتەوە بۆ مجلیسی شەعب (دیوانی گەل، یاخود پەرلەمان)، بەڵام بۆ یەکەم جارە عەلمانیەکان داوا دەکەن کە ئەندام پەرلەمانەکان بە تەعین بێت، ئەمە ئەوپەڕی دۆڕاندنی بەرەی ئینقازی بەناو ئۆپۆزسیۆنە، بەڕاست خۆێنەران- ئەمە نوکتە نیە بۆ عەلمانیەکانی میسر؟
داوا دەکەن خەڵکی بە گوێرەی حیزبەکان تەعین بن و بچنە ناو پەرلەمان و هەڵبژاردن نەکرێت؟
مورسی هەوڵ ئەدات بۆ ئەوەی ئەم کارە ئەنجام بدات و ئەنجامیشی ئەدات بەپشتیوانی خوا سەرکەوتوو دەبێت دەیوەێت خۆی ئامدە بکات بۆ هەڵبژاردنی مجلیسی شەعب.

عەلمانیەکان دەڵێن ئێمە ئامادە نین!

پرسیارمن - ؟ توخوا عەلمانی کەی ئامادە بوون لە میسردا لە کاتی هەڵبژاردندا ووتیان ئامادەنین جارێ، لە کاتی دەستوردا هەر ووتیان ئامادەنین ، بە دڵنیایەوە بۆ ئەمش ووتیان ئامادە نین، دەبێت تەعین بن ئەندام پەرلەمانەکان!..


مورسی کە توانای هەبێت ئەو هەموو بەهێزە لاواز وکەناریان بخات لە ناو دەسەڵاتەکەیدا لەماوەیەکی کەمدا، پێوەری بکەن بە ئۆردۆغان، چەند ساڵي لەسەر دەسەڵاتە بەڵام چەندە موعاناتی هەیە بەدەست ژەرانڵەکانەوە، کەواتە مورسی زۆر لەوە ئازاترە کە بڕوات ڕێگا بە خەڵکی بگرێت لەسەر جادەکاندا و لەوان بکوژێت، دەزانێت ئەوانە هەموو کوڕی فەقیرن و هەژارن .. ئەوان دەپرێزێت، بەڵام سەری مارەکانیان دەگرێت، بێ توڕە بوون زۆر بە ئارامی ، بۆ ناتوانێت ئەو بەڵتەجیانە بگرێت کە قومبلەو نارنجۆك فڕیئەدەنە ناو حەوشەی قەسری جموری؟ بێگومان دەتوانێت..بەڵام.. ئەمجارەش بەڵام.. ئەو موسڵمانە دەزانێت کە


ليس الشديد بالصرعة وإنما الشديد الذي يملك نفسه عند الغضب


کە خەڵکی خاوەن هێزو دەسڵات بەخێرای بەکار ناهێنێت، بەڵکو هێزوو توانا ئەویە کە خاوەنی بێت و بەڵام دان بەخۆیدا بگرێت لە پێناوی خودا، ئەمەش فەرمودەی سەروەرمانە صلی اللە علیە وسلم


کێ هەیە لە سەرکردەکانی دوونیادا ئەوەندەی مورسی ئازابێت و لەو وەزع و رەوشەدا بەو شێوەیە کار بکات..


ان اللە یدافع عن الذین امنو

خوای گەورە خۆی پارێزگاری لە باوەڕداران دەکات.

ڕەوشتی چوارەم:  خۆ پاراستن لە شەهەوات لە شەهەوتی ئافرەت  دنیاو  قسەکردن تا بتوانی خۆت ڕابنیت  بۆ قیامەت.. {كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاء إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ} [يوسف: 24].
ئه‌گه‌ر به‌ڵگه‌ی ئیمانی له‌ دڵ و ده‌روونی خۆیدا هه‌ست پێ نه‌کردایه‌و سزای دۆزه‌خ نه‌هاتایه‌ته‌ به‌رچاوی، به‌و شێوه‌یه‌ (به‌هۆی ئیمانی دامه‌زراوه‌وه‌) هه‌رچی گوناهو تاوان و خراپه‌یه‌ لێی به‌دوور ده‌گرین، به‌ڕاستی ئه‌و له‌ به‌نده‌ هه‌ڵبژارده‌و پاکه‌کانی ئێمه‌یه‌.

ڕەوشتی پێنجەم: هێزو توانای بیر تیژی  بزانرێت کی کارەکانی ناپوخت بووە کی کاری جوانی ئەنجام داوە..{وَجَاء إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُواْ عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُ مُنكِرُونَ} [يوسف: 58].
(ساڵانی گرانی هاته‌ پێشه‌وه‌) براکانی یوسف (هاتن بۆ میسر) چوونه‌ دیوانی، ئه‌و ئه‌وانی ناسیه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وان ئه‌میان نه‌ناسیه‌وه‌.

ڕەوشتی شەشەم: خۆ ئامادە کردن بۆ وەرگرتنی زانست هەمیشەو خۆشەویستی بۆ زانست  گەڕان بەشوێنیدا..{رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ وَعَلَّمْتَنِي مِن تَأْوِيلِ الأَحَادِيثِ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ أَنتَ وَلِيِّي فِي الدُّنُيَا وَالآخِرَةِ تَوَفَّنِي مُسْلِمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ} [يوسف: 101].
(ئینجا یوسف پێغه‌مبه‌ر چووه‌ که‌ناره‌وه‌و ده‌سته‌کانی هه‌ڵبڕێ ونزای کردو وتی:) په‌روه‌ردگارا تۆ پاشایه‌تیت پێ به‌خشیم وه‌ له‌ لێکدانه‌وه‌ی خه‌و شاره‌زات کردم، ئه‌ی به‌دیهێنه‌ری ئاسمانه‌کان و زه‌وی، تۆ پشت و په‌ناو یارو یاوه‌ری منی له‌ دنیاو قیامه‌تدا، داواکارم که‌ به‌موسوڵمانی بم مرێنی وه‌ بمخه‌یته‌ ڕیزی پاکانه‌وه‌و بمگه‌یه‌نیت به‌ سه‌رفه‌رازان.

ڕەوشتی شەشەم: بەزەی هاتنەوە بە سەر ئەو کەسانەی کە خاوەنی تەوحید نین و یەکتا پەرست نین ..خۆ بەکەم زان لەئاستی خەڵکیدا بە گشتی فێرکردنیان  بۆ خواناسی  هەروەك چۆن لە  دوو گەنجەکە بانگی یوسوفیان – علیە السلام – کرد..{يَا صَاحِبَيِ السِّجْنِ أَأَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ} [يوسف: 39].
(ئه‌وسا ڕووی کرده‌وه‌ هاوه‌ڵانی به‌ندیخانه‌م: ئایا (باوه‌ڕمان) به‌ کۆمه‌ڵێك خوای هه‌مه‌جۆرو جیاواز (هه‌بێت چاکتره‌) یاخود ته‌نها و به‌ده‌سه‌ڵات و به‌تواناو به‌هێز هه‌بێت.
{قَالَ لاَ يَأْتِيكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقَانِهِ إِلاَّ نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيلِهِ إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لاَّ يُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَهُم بِالآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ} [يوسف: 37].
یوسف وتی: (جگه‌ له‌وه‌ش) هیچ خواردنێکتان بۆ نایه‌ت و هیچ ڕۆزییه‌تان پێ ناگات که‌ من نه‌زانم چیه‌و چۆنه‌ پێش ئه‌وه‌ی بگاته‌ لاتان (ئه‌مه‌ش ئازایه‌تی خۆم نیه‌) به‌ڵکو ئه‌و شتانه‌ په‌روه‌ردگارم فێری کردووم، (وه‌ بزانن) که‌ من به‌رنامه‌ی قه‌ومێکم واز لێهێناوه‌ که‌ باوه‌ڕیان به‌ خوا نیه‌، هه‌روه‌ها بڕوایان به‌ قیامه‌تیش نیه‌.
(نەك لە جیاتی ئەوەی ئاینی خوای گەورە بڵاو بکەنەوە ڕەواج بدەن بە دیموکراسیو لیبراڵی بیری شیعەگەرای و قسەی عەلی شەریەعتی و عەبدولکەریم سورش و تاد)


رەوشتی هەشتەم: خاوەنی لێخۆشبووی دڵ گەورەی بەرانبەر بە خەڵکی..{قَالَ لاَ تَثْرَيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللّهُ لَكُمْ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ} [يوسف: 92].
(یوسف) وتی: خه‌متان نه‌بێ ئه‌مڕۆ ئیتر هیچ سه‌رزه‌نشتێکتان ناکه‌م، خوا لێتان خۆش بێ، بێگومان ئه‌و زاته‌ له‌ هه‌موو میهره‌بانان میهره‌بانتره‌.
(نەك بچن چاڵ بۆ براکانتان هەڵکەن لە دەزگاکانی ئاسایشی عەلمانی بۆ ئەوەی خۆتان سەرکەون و قسەی ناشرین بەناو رێکخستنی حیزبەکنتاندا دابەزێنن وەك بینمان لە هەندێکتان)

ڕەوشتی نۆیەم : ڕێز گرتن لە گەلی کورد پاراستنی ستراتیژی نەتەوەی و هەوڵدان بۆ  دەوڵەتی کوردستانی رێکخستنەوەی ناو ماڵی کوردی..{اذْهَبُواْ بِقَمِيصِي هَـذَا فَأَلْقُوهُ عَلَى وَجْهِ أَبِي يَأْتِ بَصِيرًا وَأْتُونِي بِأَهْلِكُمْ أَجْمَعِينَ} [يوسف: 93].
(یوسف هه‌واڵی باوکی پرسی، که‌ زانی نابیان بووه‌، پێی وتن) بچن و ئه‌م کراسه‌م به‌رن و بیده‌ن به‌ سه‌رو ڕووی باوکمدا بینای بۆ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ و چاوی چاک ده‌بێته‌وه‌، پاشان هه‌موو که‌سوکارتانم بۆ بێنن.

دەیەم ڕەوشت : تواناو هێزی تێگەیند، هەروەك چۆن یوسوف توانی بە  خێرای  پادشا تێبەگیەنێت لە خەونەکی  وای لێبکات کە سەرنجی بەلای خۆیدا رابکێشێت، بتوانن بە پرۆژەکانتان سەرنجی گەل بۆ خۆتان ڕابکێشن..{فَلَمَّا كَلَّمَهُ قَالَ إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنَا مِكِينٌ أَمِينٌ} [يوسف: 54].
کاتێ که‌ (هاتو) قسه‌یان پێکه‌وه‌ کرد، پاشا وتی: ئه‌مڕۆ ئیتر تۆ له‌لای ئێمه‌ ده‌سه‌ڵاتت هه‌یه‌، به‌ته‌واویی لێت دڵنیاین و (جێگه‌ی ڕازی ئێمه‌یت).

سود وەرگرتن لەم پرۆژە یوسوفیە..
باشترین پلان بوو  بۆ چکسازی کە یوسوف– علیە السلام –  کردی کاریگەری بە جێهێشت لە ناوچەکەدا و بەگشتی لە سەر ئاستی ناوخۆی میسر تا دوای بەرفراوانتر بوو بەروە  ناوچەکانی تر رۆیشت وەك فەلەستین و ناوچەکانی تری جزیرە عەرەب، ئەمە پرۆژیە وای کرد کە  براکانی یوسوف بەگەرێنەوە لای و  توانای ئەوەی هەبوو هەمو  صیزانەکەی کۆ بکاتەوە، هیوادارم بە پرۆژەیەکی ئەوا ئیوەش بتوانن ماڵی  کوردو براکانتانو هەموو جیهانی ئیسلامی ڕێكبخەن، من بە زۆری نابینم ئەگەر ئیوە بەس تەنها ووشەی (لااله الا الله) بکەنە پرۆژە  عەرەب و عەجەم دەخنە ژێر دەستان  کە سەروەمان فەرمووی صلی اللە علیە وسلم بڵین (لااله الا الله) عەرەبو عەجەم دەخنە ژێر دەسەڵاتان  ئەو توانی بە عەرەبێك  کە خاوەنی هیچ شارسانیەتو ژیاو نەبوون خاکەکیان ئەوەتی مێژوو هەبوە پێش هاتنی ئیسلام خاوەنی فەیلە سوف  حاکمێکی ناودار نەبوون هەر ژێر دەستە بوون بەڵام ئەو توانی بکات چونکە خەڵکەی بە ڕاستگۆی شوێن پرۆژەکەی کەوتن توانی رۆم عەجەم بخاتە ژێر دەسەڵات.
پرۆژەی یەکگرتنەوەکە بریتی بوو لە
:{وَجَاء إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُواْ عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُ مُنكِرُونَ * وَلَمَّا جَهَّزَهُم بِجَهَازِهِمْ قَالَ ائْتُونِي بِأَخٍ لَّكُم مِّنْ أَبِيكُمْ أَلاَ تَرَوْنَ أَنِّي أُوفِي الْكَيْلَ وَأَنَاْ خَيْرُ الْمُنزِلِينَ * فَإِن لَّمْ تَأْتُونِي بِهِ فَلاَ كَيْلَ لَكُمْ عِندِي وَلاَ تَقْرَبُونِ * قَالُواْ سَنُرَاوِدُ عَنْهُ أَبَاهُ وَإِنَّا لَفَاعِلُونَ * وَقَالَ لِفِتْيَانِهِ اجْعَلُواْ بِضَاعَتَهُمْ فِي رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَا إِذَا انقَلَبُواْ إِلَى أَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ} [يوسف: 58- 62].
(ساڵانی گرانی هاته‌ پێشه‌وه‌) براکانی یوسف (هاتن بۆ میسر) چوونه‌ دیوانی، ئه‌و ئه‌وانی ناسیه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وان ئه‌میان نه‌ناسیه‌وه‌. (ئه‌ویش ڕێزی گرتن و دواندنی و پێی ده‌رخستن که‌ برایه‌کی باوکییان هه‌یه‌و نه‌یانهێناوه‌ له‌به‌رئه‌وه‌) کاتێ بارگه‌و بنه‌یانی بۆ پێچانه‌وه‌ وتی: من حه‌ز ده‌که‌م ئه‌و برا باوکیه‌شتانم بۆ بێنن، مه‌گه‌ر نابینن من چۆن کێشانه‌و پێوانه‌م تێرو ته‌واوه‌و، چۆن ڕێز له‌ (میوان) ده‌گرم. ئه‌گه‌ر (ئه‌و کوڕه‌م) بۆ نه‌هێنن، ئه‌وه‌ ئیتر موعامه‌له‌و کێشانه‌و پێوانه‌ی ئێوه‌ لای من نیه‌، هه‌ر نزیکیشم نه‌که‌ون و نه‌یه‌ن به‌م ناوه‌دا. (له‌وه‌ڵامیدا) وتیان: ئێمه‌ به‌ جۆره‌ها شێوه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ین باوکی ڕازی بکه‌ین (ئه‌مجاره‌ ده‌یهێنین)، ئه‌و کاره‌ش ده‌که‌ین. (له‌ فرسه‌تێکدا یوسف به‌) لاوه‌کانی به‌رده‌ستی وت: هه‌رچی شتومه‌ك و که‌لوپه‌لیان هێناوه‌ بیخه‌نه‌ ناو باره‌کانیان، به‌ڵکو بیناسنه‌وه‌ کاتێ ده‌گه‌رێنه‌وه‌ بۆلای که‌س وکاریان به‌ڵکو (ببێته‌ هانده‌رێك و) بێنه‌وه‌.

هەموو گفتوگۆ  ئاخافتنەکانی یوسوف  بەڵگەیە لەسەر ووردبینو قیادی یوسوف کە خەڵکی قیادی و  دەبێت هەموو ووتەکانی لەدوایدا چەندی کاری گەورەی لەسەر  بونیاد دەکرێت