هاتنی‌ سوپای‌ موسڵمانان بۆكوردستان له‌ساڵی‌ 16ی‌ كۆچی‌ یه‌وه‌ده‌ست پێده‌كات وتاساڵی‌36 كۆچی‌ ده‌خایه‌نێت.به‌مه‌ش زۆربه‌ی‌ ناوچه‌وشاره‌كوردیه‌كانیان ڕزگاركرد،ئه‌مه‌ش بێ‌ شه‌ڕوبه‌ئاشتی‌ به‌پێی‌ ڕێككه‌وتن نامه‌ وه‌ك (جزیره‌ی‌ بن عمر،بدلیس) وه‌سه‌ره‌تای‌ ڕێككه‌وتنه‌كه‌ش له‌ناوچه‌ی‌ جزیره‌ی‌ بن عمربوو.له‌سه‌رده‌می‌ خه‌لیفه‌ عمری‌ كوڕی‌ خه‌تاب ،هه‌رچه‌نده‌هه‌ندێ‌ له‌مێژونوسه‌كان ئاماژه‌به‌وه‌ده‌كه‌ن كه‌كاتێ‌ سوپای‌ موسڵمانان هاتوون بۆناوچه‌ كوردیه‌كان به‌شێوه‌یه‌ك باسی‌ لێوه‌ده‌كه‌ن كه‌كورده‌كان به‌ئاسانی‌ نه‌چونه‌ته‌ ناوسوپای‌ ئیسلام ویاخی‌ بوون له‌ناوچه‌ كوردیه‌كان سه‌ری‌ هه‌ڵداوه‌.ئه‌مه‌ش به‌پشت به‌ستن به‌چه‌ندبه‌ڵگه‌یه‌ك له‌وانه‌(ساڵح قه‌فتان-مێژووی‌ گه‌لی‌ كورد)ده‌ڵێ‌:عه‌ره‌به‌كان هاتن وكوردستانیان داگیركردوخه‌ڵكیان كرده‌(مه‌والی‌)مزگه‌وتیان دروستكردتانوێژبۆخوای‌ عه‌ره‌ب بكه‌ن.به‌لاَم له‌ڕاستی‌ دا مه‌والی‌ تایبه‌ت بووبه‌سه‌رده‌می‌ ئومه‌ویه‌كان كه‌چی‌ كاتێ‌ موسڵمانه‌كان هاتنه‌كوردستان سه‌رده‌می‌ ئه‌مه‌وی‌ نه‌بوو.
كورده‌كان به‌شێوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ ئاینی‌ ئیسلام گونجابوون كه‌تێكه‌ڵی‌ هۆش وكلتوری‌ كوردی‌ بوو كاری‌ ده‌كرده‌سه‌ركه‌سایه‌تیان بۆبه‌رژه‌وه‌ندی‌ ئیسلام وبێ‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌كلتوری‌ كۆنی‌ خۆی‌ دوربكه‌وێته‌وه‌.به‌جۆرێك كوردله‌لایه‌ك بووبه‌دیلی‌ ئیسلام وله‌لایه‌كی‌ دیكه‌كلتوری‌ كۆن،به‌لاَم هزری‌ دروست بوونی‌ ده‌وڵه‌ت به‌هۆی‌ كه‌ڵه‌كه‌بوونی‌ ڕووداوه‌كانی‌ ڕابردوو له‌گه‌ڵ پلانی‌ گه‌لانی‌ دیكه‌له‌ناوچوو،هه‌ربۆیه‌به‌دی هێنانی‌ ئه‌م خه‌ونه‌ش سه‌خت بوو.ئه‌وه‌بووكوردان به‌ئاینی‌ ئیسلام شادبوون كه‌عه‌ره‌ب بۆی‌ هێنابوون وه‌ك نه‌ته‌وه‌كانی‌(فارس،تورك)موسڵمان بوون بۆئه‌وه‌ی‌ له‌ده‌ستی‌ ئه‌وزوڵم وسته‌مه‌ی‌ كه‌نه‌ته‌وه‌كانی‌ ده‌وروبه‌ریان به‌رامبه‌ریان ده‌كرد ڕزگاریان بێت كورده‌كان به‌شێوه‌یه‌كی‌ ئاشتی‌ پێشوازیان له‌م ئاینه‌كردوه‌چونه‌ته‌ناوسوپای‌ موسڵمانانه‌وه‌ ئه‌مه‌ش به‌پێی‌ چه‌ندبه‌ڵگه‌یه‌ك له‌وانه‌ مێژونوسی‌ كورد(محمدامین زه‌كی‌ به‌گ)ده‌ڵێت:ئیسلامه‌تی‌ له‌سه‌رده‌می‌ پێغه‌مبه‌ر(صلی‌ الله‌علیه‌وسلم)له‌نێوكوردان دابلاَوبوه‌ته‌وه‌،وه‌ده‌ڵێ‌ به‌خۆشی‌ وبێ‌ جه‌نگ ئیسلام له‌كوردستانداوه‌رگیراوه‌.هه‌روه‌ها (مینۆرسكی‌)ئاماژه‌به‌وه‌ده‌كات وده‌ڵێ‌:عه‌ره‌به‌موسڵمانه‌كان كاتێ‌ ده‌سه‌لاَتیان به‌سه‌ر ئه‌وناوچانه‌داگرت سه‌ركرده‌كانیان ڕه‌گه‌زی‌ كوردبوون له‌جیهاده‌كاندا،ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ده‌گه‌یه‌نێت كه‌وازۆربه‌ی‌ ئه‌وهێزه‌ئیسلامیانه‌ی‌ كه‌له‌قه‌وقاسدابلاَوبونه‌ته‌وه‌كوردن.
كورده‌كان به‌شێوه‌یه‌ك په‌یوه‌ست بوون به‌ئاینی‌ ئیسلامه‌وه‌كه‌خۆیان له‌نێوان دووململانێ‌ داده‌بینیه‌وه‌ له‌لایه‌ك موسڵمان بوون وباوه‌ڕی‌ پته‌ویان به‌م ئاینه‌ هێناوه‌به‌رگریان لێكردووه‌،له‌لایه‌كی‌ دیكه‌وه‌به‌هۆی‌ ئه‌وبه‌رگرییه‌وه‌كه‌كردیان له‌ئاینی‌ ئیسلام ناسنامه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌ییان له‌ده‌ست داوه‌ ئه‌م قوربانی‌ دانه‌ش هۆكارێك بووبۆمه‌ینه‌تییه‌كان وزوڵم وسته‌مه‌ی‌ گه‌لانی‌ ده‌روبه‌ریان.ئه‌وه‌بووكورده‌كان نه‌یان توانی‌  وازله‌ئاینی‌ ئیسلام بهێنن هه‌رچه‌نده‌هه‌ستیان بۆلایه‌نی‌ نه‌ته‌وه‌ی‌ هه‌بوو،به‌لاَم به‌هۆی‌ لایه‌نگری‌ یان بۆئاینی‌ ئیسلام له‌ده‌ستیان دا.ئه‌م ئاینه‌چه‌ندین بنه‌مای‌ گرنگی‌ به‌كورد به‌خشی‌ كه‌له‌ڕێگه‌یه‌وه‌توانیان كۆنترۆڵی‌ هزرو ڕه‌فتارو ویژدانی‌ خۆیان بكه‌ن به‌جۆرێك كه‌ئاینه‌كانی‌ پێشووله‌وانه‌بت په‌رستی‌ وزه‌رده‌شتی‌ ومه‌سیحیه‌ت...هتد پێی‌ نه‌به‌خشی‌ بوو.ئه‌م باوه‌ڕبونه‌یان به‌ئاینی‌ ئیسلام بووه‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ كه‌واهه‌ست به‌هێزی‌ برایه‌تی‌ ودڵسۆزی‌ بكه‌ن له‌نێوان یه‌كتری‌ دا،له‌هه‌مان كاتدائیسلام هاوكاری‌ كردن بۆئه‌وه‌ی‌ نه‌ته‌وه‌گه‌ری‌ هه‌ڵمژن وهه‌مووململانێ‌ كان په‌راوێزبخه‌ن وهه‌مووتوانای‌ كوردان له‌بۆته‌ی‌ ئیسلامدابتوێنێته‌وه‌له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ بووه‌به‌باوه‌ڕوناسنامه‌ی‌ هه‌موان .وه‌ك ده‌زانین نه‌ته‌وه‌ی‌ كوردئاینی‌ ئیسلامی‌ بۆئه‌وه‌هه‌ڵنه‌بژاردووه‌ بیكات به‌هۆكارێك بۆبه‌جێ‌ هێنانی‌ ئامانجه‌كانی‌ خۆی‌ وه‌ك هه‌ندێ‌ له‌نه‌ته‌وه‌ كانی‌ تر،هه‌ربۆیه‌ده‌بینین له‌هه‌موومه‌زهه‌به‌كان نه‌ته‌وه‌ی‌ كوردمه‌زهه‌بی‌ (شافعی‌)په‌سه‌ند ده‌كات وله‌هه‌موومه‌زهه‌به‌كانی‌ ترزیاتربلاَوتره‌،نه‌ته‌وه‌ی‌ كورد له‌نه‌ته‌وه‌كانی‌ تر زیاترپه‌یوه‌سته‌به‌ئاینی‌ ئیسلامه‌وه‌ وه‌ك ده‌بینین خێزانه‌كان منداڵه‌كانیان هه‌ربه‌منداڵی‌ ده‌خه‌نه‌به‌رخوێندنی‌ قورئانی‌ پیرۆزوبنه‌ماكانی‌ ئاینی‌ ئیسلام وه‌ك له‌به‌ركردنی‌ قورئان وفه‌رموده‌وسونه‌ته‌كانی‌ پێغه‌مبه‌ری‌ خوا.
محمدئالوسی‌ له‌كتێبه‌كه‌یدابه‌ناوی‌(تفسیر روح المعانی‌_لێكدانه‌وه‌ی‌ كرۆكی‌ واتاكان)ئالوسیش خۆی‌ ئه‌م زانیاریانه‌ی‌ له‌كتێبه‌كه‌ی‌ (ئیبن حه‌جه‌ر العه‌سقلان)به‌ناوی‌(الاصابه‌ فی تمییزالصحابه‌)وه‌رگرتووه‌كه‌له‌نێوان سه‌ده‌ی‌ چوارده‌هه‌م وپازده‌هه‌مدا ژیاوه‌ كه‌باس له‌وه‌ده‌كات كه‌له‌نێوان یاوه‌رانی‌ پێغه‌مبه‌رمحمد(صلی‌ الله‌ علیه‌ وسلم)كوردیش هه‌بووه‌له‌نێوئه‌وانه‌دا (گابان ابومه‌یمون الكوردی‌ )ناوی‌ كوڕه‌كه‌ی‌ (مه‌یمون ابوناسر)ده‌هێنێت (گابان)ی‌ هاوه‌ڵ نزیكه‌ی‌ ساڵێك ڕاسته‌وخۆ له‌دیده‌نی‌ پێغه‌مبه‌ر(صلی‌ الله‌ علیه‌ وسلم)بووه‌,دواتریش گه‌ڕاوه‌ته‌ مه‌رگه‌ی‌ ده‌ڤه‌ری‌ ئاسۆس له‌دژی‌ زوڵم وسته‌می‌ فارسه‌كان خه‌باتی‌ كردووه‌.هه‌روه‌هاله‌شه‌ره‌فنامه‌دا باس له‌وه‌ده‌كات كه‌له‌نێوان سالاَنی‌14_16ك گابانی‌ كوردی‌ ڕێكخستنه‌كانی‌ ئیسلامی‌ به‌نهێنی‌ له‌كوردستاندابلاَوكردوه‌ته‌وه‌،له‌وكاته‌داكه‌كوردستان له‌نێوان ڕۆم وفارسدا دابه‌شكرابوو.
له‌گرنگترین هۆكاریش كه‌بووه‌به‌هۆی‌ شكستی‌ میرنشینه‌ كوردییه‌كان له‌م چاخه‌دا ئه‌وه‌بووكه‌كورده‌كان به‌هۆی‌ جه‌نگه‌درێژخایه‌نه‌كانه‌وه‌بێ‌ هێزبوون ئه‌مه‌ش به‌هۆی‌ به‌رگریكردن له‌ولاَتیان یان به‌هۆی‌ فراوانكردنی‌ فتوحات واته‌زیادكردنی‌ ده‌سه‌لاَتی‌ موسڵمانان له‌هه‌زاره‌ی‌ یه‌كه‌می‌ پێش زاین زۆرمه‌رج له‌ئارادابوون كه‌بنه‌مایه‌ك بووبۆده‌ركه‌وتنی‌ نه‌ته‌وه‌كان تیایداپێویسته‌باس له‌وه‌بكه‌ین كه‌واهۆزه‌كوردیه‌كان له‌وانه‌میدیه‌كان ڕۆڵێكی‌ كاریگه‌ریان بینی‌ له‌ناوچه‌كه‌ به‌تایبه‌تی‌ له‌كوردستان پێگه‌شتنی‌ ئه‌رێنی‌ ڕووی‌ دا بۆئه‌وه‌ی‌ ببێته‌هۆی‌ بنیاتنانی‌ نه‌ته‌وه‌گه‌ری‌ كوردی‌ .هاوكات بانگه‌واز له‌ئارادابووبۆقه‌واره‌یه‌كی‌ كوردی‌ سه‌ربه‌خۆ،به‌لاَم به‌هۆی‌ دروست بوونی‌ ململانێ‌ له‌نێوان خۆیاندابه‌هۆی‌ جیاوازی‌ ئاینه‌وه‌ ئه‌م نه‌ته‌وه‌ی‌ له‌یه‌كتری‌ دورخسته‌وه‌ له‌بڕیاردان له‌سه‌رناسنامه‌ی‌ كوردایه‌تی‌ وه‌په‌یوه‌ندی‌ نێوانیان به‌شێوه‌یه‌كی‌ نه‌رێنی‌ مایه‌وه‌ بێ‌ گرنگی‌ دان به‌تایبه‌تمه‌ندیه‌كانی‌ زمان وڕه‌گه‌ز.
 كورده‌كان به‌كه‌سێتی‌ ئازاوچاونه‌ترس وبه‌هێزبه‌ناوبانگن وه‌كاتێ‌ په‌یوه‌ندیان به‌ئیسلامه‌وه‌كرد به‌هێزتربوون له‌به‌رئه‌وه‌ی‌ ئیسلام هێزێكی‌ گه‌وره‌ی‌ تێدایه‌.ئه‌م هێزه‌ وای‌ كرد كورده‌كان په‌یوه‌ندیان به‌ئیسلامه‌وه‌پته‌وتربكه‌ن به‌جۆرێك كه‌هه‌رله‌یه‌كه‌م ڕۆژی‌ فتوحاته‌وه‌تاڕووبه‌روبونه‌وه‌ی‌ خوێناوی‌ له‌گه‌ڵ نه‌ته‌وه‌كانی‌ تر،ئه‌مه‌ش بۆئه‌وه‌بووكه‌جگه‌له‌خودا ملكه‌چی‌  هیچی‌ دیكه‌نه‌بێت .
سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌مانه‌ش ئه‌م ئاینه‌بووه‌هۆی‌ دابه‌شكردنی‌ كورده‌كان له‌نێوان لایه‌نگرانی‌ ئاینی‌ ئیسلام وئاینه‌كانی‌ دیكه‌ وه‌ك (مه‌سیحی‌،یه‌هودییه‌ت...هتد).