لێکۆڵینەوەیەک لەسەر وەحدەتی و فیکری سیاسی


 
ڕەنگە سەرەتای ئەم باسە وا تێبگەن کە ڕەخنەیە لە ئیسلامیەکان، بەڵام لە ڕاستیدا هاندانیانە بۆ پرۆژەیەکی فیکری و مەعریفی لە مەیدانی کارکردنیاندا..
 هەرچەندە ئیسلامیەکان ئەندامەکانیان وا گۆشکردوە کە دەبێت بەرپرس و قیاداتیان وەك محمدی مەهدی سەیر بکرێت، بۆیە ئیسلامیەکان تا ڕادەیەك لە جێگای خۆیاندا چەقیون..ئەتوانین بڵێین رێژەی نەگۆڕن لە ساحەی سیاسی کوردستاندا، تائێستا هیچ کام لە حیزبە ئیسلامیەکان نەیانتوانیوە پرۆژەیەکی ئیسلامی بخەنە بەردەم گەل و دەسەڵات، زیاتر بە دروشم ڕێكخستن و بە واعیزانە خەڵکیان ئاراستە کردوە، هەرچەندە ئەمە بەشێکە لە کارکردن، بەڵام کاری سەرەکی ئەوەیە کە چارەسەری کێشەکان بەتەواوەتی بکرێت لەسەر بنەمای پرۆژەیەکی ئیسلامی، هێز و توانای ئیسلام لە مەیداندا دەربەخەن..
 
ئیسلام بۆ خۆی چارەسەرە، ئەم ووشەیە بە ووتنی دەبێتە دروشم، لە مەیداندا دەبێت پیادە بکرێت و هەوڵبدرێت پرۆژەی ئیسلامی بە خەڵکی بناسێنرێت، هەروەك چۆن پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) بۆ دامەزراندنی دەوڵەتەکەی خاوەنی چەند پرۆژەیەك بوو کە ئاماژە بە هەندێکیان دەکەم، بەڵام پێش ئەوەی باسی ئەوە بکەم ، دەمەوێت فیقهی واقع لە ئیسلامیانی بەڕێز تێبگەیەنم، واز لە فیقهی وەرەقە بینن، ئیسلامیانە بیر بکەنەوە، نە خایاڵی وەك شاعیر ، نە وەهمی وەك سوفستائیەکان، نەوەك مادی لەسەر بەڵگە، میسالیش مەبن هەمشتیك موسەلەمات بێت، بەڵکو تەنها بە رۆشنبیرو وهزری ئیسلامیانە
 چۆن؟...
سەرەتای هاتنی پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) بۆ مەدینە چاوەڕوانی ئەوە نەدەکرا کە (محمد) بکرێتە سەرۆکی دەوڵەت، لای هەموان ئاشکرایە کە (عەبدوڵای کوری سەلول) کاندیدی ئەو دەوڵەتە بوو خاوەن پارەیەکی زۆر بوو بەڵام بێ پرۆژە!..
 پرسیارەکە ئەوەیە کەچۆن پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) توانی کاندیدی ئەو دەوڵەتە لە بەرژەوەندی ئیسلام و موسڵمانان لە دەست کوری سەلول وەربگرێت، بیگومان بە پرۆژە؛ پرۆژەکان بریتی بوون لە نەهێشتنی جەنگی ناوخۆ ...
 هەردوو ئیدارەی ( ئەوس و خەزرەج) یەك بگرێتەوە بە موسڵمان و موشریکەوە پرۆژەکەیان پەسەند کرد، پاشان دابین کردنی ئاو و خزمەت گوزاریەکان بۆ خەڵکی وڵاتەکە ئەم پرۆژەیە ئەوەندەی تر هێزو توانای دایە دەست موسڵمانان چونکە بەس دروشم نەبوو بڵێن ئیسلام چارەسەرە، بەڵکو لە مەیداندا ئاوی بۆ دەوڵەتەکەی تەرخان کرد، پرۆژەی ئامادەکردنی بازاڕ_ دانانی بازاڕی ئازاد دەرهێنانی لەدەست مەشەخۆر و مۆنۆپۆڵچیەکانی جولەکە، دەتوانین بڵێین بۆرصەی ئیسلامی دامەزارند کە موسڵمانان خۆیان خاوەنی بازاڕی تایبەت بن ئابوری لەژێر دەستی خۆیان بێت و ژێرخان و سەرخانی ووڵات پارێزراوبێت تا سەروەری ئەوگەلە بپارێزن بە موسڵمان و کافرو موشریك و جولەکە و ئەعرابەوە..
 پرۆژەیەکی تری زۆر گرنگ چارەسەری کێشەی پەناهاندە بوو لە ناوەو دەرەوەی ووڵاتەکە، دابو نەریتی ئینتیما لە سەر بنەمای بیرو باوەڕ و نیشتیمان بۆ گەلەکەی دەستەبەرکرد، پاشان گەورەترین پرۆژەی بریتی بوو لە دامەزارندنی سوپا نەهێشتنی میلیشیای ئەوس و خەزرەجی و تۆکمە کردنی ڕیزەکان، لە کۆتایدا هەموو ئەمانەی بە دەستور و یاسا ڕێكخست لە جێگایەکەوە(مزگەوت) کە یاسا سەروەر بوو لەو دەسەڵات و مەملەکەتەدا.
 ئەمە مشتێك بوو لە خەروارێکی پرۆژە سەرەتایەکانی پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم)..
بۆ سەرەتا بە سیرە دەستم پێکرد؟
 لەبەر ئەوەی حیزبە ئیسلامیەکان هەموو دەڵێن: شوێنکەوتوی پێغەمبەرین(صلی للە علیە وسلم)، هەموو دەزانین کە توێژینەوە و لێوردبونەوە و قوڵ بوونەوە لە ناو سیرەی پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) بۆ ئەوەی کە قۆناغکاری لە ژیانی ئێستاماندا پێبکەین لە رووی تاك و کۆمەڵگاو دەسەڵاتەوە، هەرکەس لە ئیسلامیەکان بڵێت: ئێستا جیاوازە لەگەڵ سەردەمی پێغەمبەر ئەوە شکو گومانی تێدا نیە دەبێت بە ئیمانی خۆیدا بچێتەوە، چونکە ژیان و رەفتارو کرداری پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) لە هەموو سەردەمێكدا لە دەسەڵاتدا لە ناو کۆمەڵگا دا هەمان کێشەکان ئەو کارانەی کە ڕوویداوە دووبارە دەبنەوە، ئەمە قسەی زانایانی کۆن نوێیە لە وانەی کە لێکۆڵینەوەیان کردوە لە سیرەو مێژووی پێغەمبەران و گەلان، هەر بۆیە لەسەرمان پێویستە کە سیرەی پێغەمبەرەکەمان بخوێنینەوە تا بزانین ئەو چۆن کێشەکانی چارەسەرکردوە ئێمەش شوێن پێی هەڵبگرین، خوای گەورە ئەمری پێکردوین کە شوێن کەوتوی رەفتارو کردارەکانی پێغەمبەر بین..
 لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا ﴿٢۱﴾ الأحزاب
 سوێند به‌خوا به‌ڕاستی له‌پێغه‌مبه‌ری خوادا چاکترین نموونه‌ی ته‌واو ڕێك پێك هه‌یه، ‌تا چاوی لێ بکه‌ن و شوێنی بکه‌ون، به‌تایبه‌ت بۆ ئه‌و که‌سانه‌ی ڕه‌زامه‌ندی خوایان مه‌به‌سته‌، سه‌رفرازی قیامه‌ت ئاواتیانه‌، هه‌میشه‌ و به‌رده‌وام یادی ‌خوا به‌ زۆری ئه‌نجام ده‌ده‌ن و زمانیان پاراوه ‌به‌یادی ئه‌و.
 
کەواتە ئیسلامیەکان پێویستە بەتەواوەتی ئاگاداری ژیان و ڕەفتارو کرداری پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم)بن، هەرچەندە ئەم ووتەی من لای عەلمانیەکان و لیبراڵەکان واقعی نەبێت، جۆرێك بێت لە رجعیەت، بەڵام هەموو ئەو کەسانەی کە پایەی دەوڵەتی ئیسلامی هێزو تەمکینیان بە دەست هێناوە لەسەر ڕێگاو کردارو رەوشتی پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) بوون، وەك سەڵاحەدین و یوسفی کوڕی تاشفین و طولانیەکان و ئخشدیەکان وەهەروەها..
 
ئیسلامیەکان و پرۆژەی دەوڵەت..
 
پرۆژەی دەوڵەت لە ناو گەلی کوردا خەونێکی سەد ساڵایە شۆڕشێکی درێژخایەنی بۆ کراوە، بەڵام ووشەی بە کورد بوون ئەوەندە گرنگ نیە تا دامەزارندی دەوڵەت بۆ کورد، ئەشێت من کورد بم و لەوڵاتێك لە ووڵاتەکانی دوونیا بژیم، بەڵام ئەمەوێت کوردبم لە خاکی خۆمادا بژیم وەك ئەوەی لە ووڵاتێکی تردا دەژیم، چۆن ژیان و ئاسایشم لەم ووڵاتە پارێزراوە واتا ئەوروپام مەبەستە، پێم خۆش بوو لە ووڵاتی کوردستاندا ئەو مافەم بۆ دەستە بەر بکرێت..
هەرچەندە ئەمە وەك تاوان باس ناکەم کە ئیسلامیەکان نەیانتوانیوە ئەوکارە ئەنجامبدەن یاخود وەك ڕەخەنەیەك کە هەوڵیان نەدابێت، نا بەڵام بێجگە لەوەی کە خاوەنی شۆڕش بوون بۆ خەباتی ڕزگاری خوازی گەلەکەیان.. نەبونەتە خاوەنی پرۆژەیەك بۆ دامەزارندنی دەوڵەتی کوردی ئیسلامی، تەنانەت بەشەرمەوە زۆر جار باس لە دەوڵەتی کوردی ئیسلامی کراوە، یاخود هەر زۆر بە چپەش باسی دەوڵەتی کوردی کرابێت..
 بە بۆچوونی من دروست بوونی پرۆژەی دەوڵەتی ئیسلامی پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) بە چوار بنەمای سەرەکی دایمەزراندوە..
 یەکەم ودووەم: بریتیە لە بیروباوەرو ڕەوشت(العقیدە و الاخلاق)، ئەگەر بنەمای یەکەمو دوەم ڕچاو نەکەی ناتوانین هەنگاو بنێن بۆ قۆناغەکانی تر واتا بە مانای ئەوەی خواناسی لە رووی دامەزراندنی بیرو باوەڕو جیهانبینی پابەند بوون، ڕەوشت بە مانای مەنهەجی پەروەردە(قیەم)، ئەمە پێکهاتەی ڕەوشتە(سلوك)ە لە بنەڕەتدا لەسەر سێ بنەما پێك دێت(پاڵفتەی دڵ و دەرون(تزکیەی نەفس)، ڕەفتارو ڕەوشت، ئادابی ناو کۆمەڵگا و نەریتی ڕەسەن)..
 سێیەم و چوارەم: بریتیە لە وەحدەتی موسڵمانان: یەك ریزی موسڵمانان رێکخستنی ناو ماڵی خۆیان.. کە بەدرێژی باسی ئەم چەمکە دەکەم کە وونە لە ناو موسڵماناندا بە گشتی کە دوو بنەمای هەیە ئەویش دادگەری و زانست ، پێویستی بە پرۆژەیەکی ئیسلامیانە هەیە، ئەگەر ئەم دوو خاڵە پیادە کرا ئەوا خوای گەورە وەک خەڵات دەسەڵات تەمکین و دەوڵەت دەبەخشێت بە بانگەواز چیانی کەواتە دیاری خواییە (هبة من للە) ئەو دەوڵەتەیە کە خوای گەورە دەیبەخشێت..
 ئەم چوار بنەمایە لە ڕاستیدا لە سەر پاناتای رێبازی نەگۆر(سونەنی خوایی) وەستاوە هیچ کات گۆڕانکاری بەسەردا نایە، بەڵام شیکاریەکی بچوك دەکەم بۆ تیگەیشتنی زیاتر..
 پێش ئەوەی بچمەوە ناو باسەکە، دەمەوێت پێناسەیەکی ڕێبازی نەگۆڕ بکەینەوە بۆ ئەوەی بەرچاومان رونبێتەوە؛ ڕێبازی نەگۆڕ ئەو سوننەتانەی خوای گەورەیە کە نە دەگۆڕین نە گۆڕانکاریان بەسەردا دێت.. تاکو ڕۆژی قیامەت دەمێنێتەوە وەك خوای گەورە بۆی باس کردوین لە قورئاندا دەفەرموێت..
 (..فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَحْوِيلًا ..، سورة فاطر..٤٣)
 هه‌رگیز نابینیت یاساو به‌رنامه‌کانی خوا له‌ نه‌خشه‌ی خۆیان لابده‌ن (که‌ به‌شێکی ڕیسوا کردنی پیلان گێڕانه‌).
 
خواناسین و بیروباوەڕو پابەند بوون..
 هەموو ئەم خاڵانەی کە ئاماژەم پێداوە ئەگەر ناسینی خوایەك نەبێت ئەوا ئاستەمە رێك بخرێت، سەرکەوتنی زۆر دوورە یان بە هۆکاری کامێراو دەزگاکانی ئاسایش یاخود جۆرەکانی تری چاودێری رێکدەخرێت؛ کەواتە جیاوازی نێوان موسوڵمان و بێباوەڕ ئەوەیە کە خواناسی لای موسوڵمانان مەرجە، بەڵام بۆ ئەوان مەرج نیە، ئەمە سوننەتەو ڕێبازی نەگۆڕی خوایە، لە مێژوی ئیسلامیدا لە خاكی موسوڵماندا هەرگیز رووی نەداوە دەوڵەتێك دامەزرابێت یاخود خەلافەتێك یان ئەمارەتێك کە سەرکەوتنی بەدەست هێنابێت دەبێت ئەم چوار بنەمایە لە خۆ بگرێت.. مەرج بووە کە ئەم چوارخاڵەی تێداهاتبێتە دی لە سیستەمە ئیسلامیەکەدا، یاخود لە بزاوتە ئیسلامیەکەدا، نمونەی دەوڵەتەکان و بزاوت و فەرمانڕەوایان کردبێت مەرجی سەرکەوتنیان ئەو چوار خاڵە بووە، هەر کات ئەم چوار خاڵە یەك دانەی پشتگۆی خرابێت ئەوا دەوڵەتەکە بەرەو داڕمان چووە، مێژوو شاهیدی ئەم باسەیە، سونەتی خوای گەورە گۆڕانی بەسەردا نیە..
 خواناسین؛ واتا قورئان و سوننەتی سەروەرمان (صلی للە علیە وسلم)، خەڵکێك لەوانەیە بڵێن خۆ بڕوامان بە خوا پێغەمبەر (صلی الله علیه‌ وسلم) هەیە، بەڵام ئیسلام و دیموکراتی تیکەڵ بکەین، یاخود ئیسلامێکی لیبراڵ، ئەم جۆرە بیرکردنەوانە لە ئیسلامدا خوای گەورە نایەوێت، لە موسوڵمانی وەرناگرێت هیچ ئەرزشێکی نیە لە تەرازوی ئیسلامدا، چونکە بەدرێژای مێژووی ئەم ئیسلامە سەرکەوتنی ئوممەتی موسوڵمان بە هۆکاری دەست گرتنیان بووە بە قورئان و سوننەتەوە.
 ئەشێت خەڵکانێك بپرسن ئاخر موسوڵمانان ئەوەندە پارچە پارچەن کەس نازانێت روو لە کامیان بکات و هەمویشی هەر دەڵێت قورئان و سونەت؟
 وەڵامی ئەم پرسیارە زۆر ئاسانە موسوڵمانان لە خۆیان قورسکردووە، هەمیشە لە سەردەمی پارچە پارچی یە وایان لێهاتووە کە حەز بە "جیدال" بکەن چەلەحانێ لەسەر شتێك بکەن کە خوای گەورە بۆی رونکردونەتەوە..
 وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِلنَّاسِ مِن كُلِّ مَثَلٍ وَكَانَ الْإِنسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا ﴿٥٤﴾الکهف
بێگومان ئێمه‌ له‌م قورئانه‌دا له‌هه‌موو جۆره‌ نموونه‌یه‌کمان هێناوه‌ته‌وه‌ بۆ خه‌ڵکی (تا په‌ندو ئامۆژگاری لێ وه‌رگرن) که‌چی ئینسان له‌هه‌موو شتێك زیاتر موجاده‌له‌ ده‌کات و له‌شت ده‌کۆڵێته‌وه‌.
 کەواتە وەڵامی پرسیارەکە پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) دەمانداتەوە و دەفەرموێت:
 انه من يعش بعدى فسيرى اختلافا كثيرا فعليكم بسنتى وسنة الخلفاء الراشدين عضوا عليها بالنواجذ واياكم ومحدثات الامور فان كل محدثة بدعة وكل ضلالة فى النار...
لە دوای من راجیاوازیتان لە نێواندا دروست دەبێت، پارچە پارچەی روتان تێدەکات، بەڵام دەست بگرن بە سونەتی من واتا (قورئان، سوننەت) پاشان شوێنکەوتوی ڕێوشوێنی خەلیفە پێگەیشتوەکان بن لە دەسەڵات و فەرمانڕەوای دینداریدا، بەڵکو بە نینۆکەکانتان بیگرن باوەشی پێدا بکەن لە سیستەمی خیلافەت و شەریعەت هیچ داهێنراوێکی تر بۆ خۆتان دامەتاشن، چونکە هەموو داتاشراوێك لە دین و سیستەمی ئیسلامیدا ئەوا لە ئاگردایە.
 

ئیسلام و ڕەوشت..
 ئەگەر لە ئیسلامدا سەیری زانستی ڕەوشت بکەین دەبینی بە چەندین بەرگ کتێبی لەسەر نوسراوە. بۆتە ڕەفتارو ڕەوشتی پارسەنگ و پاکردنەوەی دڵ و دەرون و دابونەریتی کۆمەڵایەتی رەسەن کە بە هەمووی دەوترێت قییەمی کۆمەڵایەتی..
 تەنانەت سەروەرمان پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) کە باسی ڕەوشت دەکات وا هەست دەکەین کە تەنها بۆ ئەو کارە رەوانە کرابێت دەفەرموێت..
 إنما بعثت لأتمم مكارم الأخلاق.
 بەڕاستی من بۆ ئەوە ڕەوانە کراوم کە رەوشتی جوان لە نێو ئێوەدا بڵاو بکەمەوە..
 أكثر ما يدخل الناس الجنة، تقوى اللّه وحسن الخلق.
 پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) دەفەرموێت: زۆرینەی خەڵکی کە دەچنە بەهەشت، بە هۆکاری ڕەوشت جوانی و خۆپاراستنیانە لە تاوان..
 إن أقربكم مني مجلساً يوم القيامة أحسنكم أخلاقاً
 نزیكترین کەس لە مەجلیسی موبارەکی پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) لە رۆژی قیامەتدا ئەو کەسەیە کە ڕەوشت بەرزە..
 
ئیسلام و زانست..
 خوای گەورە سەرەتا کە پەیامی ناردە خوارەوە بۆ پێغەمبەر (صلی للە علیە وسلم) باسی زانست بوو؛ لە ناو ئەو هەموو ئەحکامە زۆرەی ئیسلام یەك ووشەی کردە پێشەنگ بۆ ئەم دینە ئەویش بریتی بوو لە ووشەی "خوێندن" ، پاشان پێنج ئایەتی یەکەمی ئەم ئیسلامە لە ناو ئەو هەموو ئەحکامە زۆرانەی ئیسلامدا باسی خوێندن و زانست و قەڵەم دەکات، کە هەموو پەیوەندیان هەیە بە زانستەوە، ئەمە ئاماژەیە بۆ ئەم ئوممەتە کە هەڵسانەوەی بێ زانست ئاستەمە..
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ١، خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ٢ ، اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ٣ ، الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ٤، عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ ٥
(ئه‌ی محمد) (صلی الله علیه‌ وسلم) بخوێنه‌ به‌ ناوی ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ته‌وه‌ که‌ هه‌موو شتێکی دروست کردووه‌، ئاده‌میزادی له‌ چه‌ند خانه‌یه‌کی هه‌ڵواسراو (له‌ناو منداڵاندا) دروست کردووه‌..بخوێنه‌، له‌ کاتێکدا هه‌ر په‌روه‌ردگاری تۆ به‌خشنده‌یه‌..ئه‌و زاته‌یه‌ که‌ به‌ هۆی قه‌ڵه‌مه‌وه‌ زانستی و زانیاری فێرکردووه‌، ئاده‌میزادی فێری ئه‌و شتانه‌ کردووه‌ که‌ نه‌یزانیون.
 ئەگەر سەرنج بدەین هەمووی هەر باسی زانستە، پاشان خوای گەورە بە هۆکاری زانستەوەیە کە مرۆڤی کردۆتە خەلیفە لەسەر زەویدا و پلەو پایەی بەرزکردۆتەوە..
وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلاَئِكَةِ فَقَالَ أَنبِئُونِي بِأَسْمَاء هَؤُلاء إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ ﴿٣١﴾البقرە
 "(ئه‌وسا ئیتر خوا ویستی توانایی و لێهاتویی ئاده‌م بۆ فریشته‌کان ڕوون بکاته‌وه‌) ناوی هه‌رچی پێویستی ده‌وروبه‌ر هه‌یه‌ فێری کرد، له‌وه‌ودوا نیشانی فریشته‌کانیشی داو پێی فه‌رموون: ئاده‌ی ئێوه‌ ناوی ئه‌و شتانه‌م پێ بڵێن ئه‌گه‌ر ڕاست ده‌که‌ن و (توانای ئاوه‌دان کردنه‌وه‌ی زه‌ویتان هه‌یه‌؟)".
پێغەمبەر(صلی الله علیه‌ وسلم) زانستی لەسەر هەموو موسڵمانیك بە پێوسیت داناوە..
 هەموو گەلانێکی قسە رۆشتوو لە دونیادا کە سەرکەوتون برەویان بە زانست داوە.
 
ئیسلام و دادپەروەری..
 لە رووی دادگەریەوە خوای گەورە بە پێویستی داناوەو فێرمان دەکات دادپەروەر بین لە هەموو کارو بارێکماندا لەماڵی خۆمانەوە تا دەسەڵات و سیستەممان لە تاکمانەوە تا کۆمەڵگامان ..
 إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤدُّواْ الأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُم بَيْنَ النَّاسِ أَن تَحْكُمُواْ بِالْعَدْلِ إِنَّ اللّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُم بِهِ إِنَّ اللّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا ﴿٥٨﴾ النساء
 بێگومان خوا فه‌رمانتان پێ ده‌دات که‌ ئه‌مانه‌ت بده‌نه‌وه‌ ده‌ست خاوه‌نه‌که‌ی، هه‌رکاتێکیش دادوه‌ریتان کرد له‌ نێوان خه‌ڵکیدا دادپه‌روه‌رانه‌ فه‌رمانڕه‌وایی بکه‌ن، به‌ڕاستی خوا به‌ جوانترین و چاکترین و ته‌واوترین شێوه‌ ئامۆژگاریتان ده‌کات، به‌ڕاستی خوا هه‌میشه‌و به‌رده‌وام بیسه‌رو بینایه‌.
 إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِيتَاء ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ ﴿٩٠﴾ النحل
 به‌ڕاستی خوا فه‌رمان ده‌دات به‌ دادپه‌روه‌ری و چاکه‌کاری و یارمه‌تیدان و به‌خشنده‌یی به‌ خزمان، وه‌ قه‌ده‌غه‌ له‌ گوناهو تاوان و ده‌ستدرێژی ده‌کات (بۆ سه‌ر ماڵ و نه‌فس و نامووس) وه‌ ئامۆژگاریتان ده‌کات به‌ڵكو یاداوه‌ری وه‌رگرن و تێفکرن و (هه‌ر چاکه‌ بکه‌ن).
 هەر سیستەمێك لەسەر بنەمای دادپەروەری دانەمەزرێت ئەوا دیکتاتۆریەتە و سیستەمی طاغوتە..
کەواتە دەبێت بڵێین پرۆژەی سەرەکی بۆ بە دەستهێنانی ئەم ئامانجە کە لەو بازنە بەتاڵەدا ئیسلامیەکان بێنێتە دەرەوە.. بریتیە لە پرۆژەی (واعتصموا)..
 ئەم پرۆژە نوێ نیە، بەڵام پێویستی بە نوێ کردنەوە هەیە لە دڵ و دەرونماندابۆ ئەوەی لەم پرۆژەیە تێبگەین، چونکە بە درێژایی مێژووی دە ساڵ لە تەمەنم بیرم لەوە کردەوە تۆ بڵێیت: ئەو قیاداتانەی ناو ئیسلامیەکان ئەم ئایەتەیان نە بیستبێت، یاخود تەفسیرەکەیان نەخوێندبێتەوە؟ یان ئەم ئایەتەی کە دەینوسمەوە تا ئێستا نەیانخوێندبێتەوە؟ "ولا تنازعو فتفشلوا وتذهب ريحكم".
 لە دوای لێوردبونەوە و سەرنجدانم لەو سەرکردە ئیسلامیانە، ئەم بیرە لە دایك بوو، بەڵکو بەڵێ هەموو دەزانن کە ئەو ئایەتە باس لە چی دەکات دڵنیا بووم لەوەی کە زۆر لە من باشتر دەتوانن ئەو ئایەتانە مەنهەجی فیکری لێداتاش بکەن، لە مینبەرەکانی خۆیانەوە بیکەنە دروشم بۆ کۆکردنەوەی هەوادارانیان، چونکە هەموو ئیسلامیەکان بێ جیاوازی دەیانەوێت وەك محمدی مەهدی سەیر بکرێن هەروەك لەسەرەوە ئاماژەم پێداوە، هیچ کەس نەوێرێت ڕەخنەیان لێبگرێت، ئەندام و ڕێکخستەنەکانیان وا گۆش بکەن کە بەس دەم هەڵبێنیتەوە ئەوا پێت دەڵێن فیتنە چی یاخود فیتنە خەوتوە هەڵی مەستێنن، یان ئەم قسانەت خزمەت بە کێ دەکات، یاخود ئەوە لەگەڵ کەسێکی تردایە دەیەوێت بەرانبەرەکەی ناشرین بکات زۆرێکی تر لە دەمە لەقێی ناو ئیسلامییەکان بە تایبەت ئەوانەی کەوا لە قاڵب دراون بونەتە کۆیلەی حیزبەکەیان..
 خەت خەتێن و باڵ باڵێن وای کردوە کە لە دیاردە دەرچێت، بەڵکو بۆتە پێداویستی سەرەکی بۆ حیزبەکان واتا (حیزبی ئیسلامی) چونکە ئەم هەوڵی پرۆژە فیکریە بۆ ئیسلامیەکانە رووی دەمم لەوانە..
 ئەو قسە ڕەخنە ئامێزەم بۆ ئەوەیە کە بینای پرۆژەیەکی مەعریفی فیکری دابڕێژین، چونکە ئەو ڕەخنانەی کە باسم لێکردن بەشێکن لە هۆکاری نەگەیشتن بە ئامانج ، ئەشێت من باسی هەندێکی ترم نەکردبێت وەك دەستی دەرکی و جوڵاندنی ئیسلامیەکان لە لایەن خەڵکانی تر لە دەرەوەی هەرێم، تەنانەت ناچار گەیشتمە ئەو حاڵەتەی کە بە هەندێك لە سەرکردەکانم ووت ئەرێ بەڕێزان ئێوە نەگەیشتون بە خزمەت ئەو ئایەتە "ولا تنازعو فتفشلوا وتذهب ريحكم"..
 هەندێکیان خۆیان دەرباز کرد، هەندێکیان ووتیان قسەکەت راستە، سەرکردەیەکیان وەڵامێکی جیاوازی دامەوە ئەویش گوتی.. کێشەکە لە ئالیەتی جۆری ئیشکردنەمانە..
 من لەگەڵ ڕیزم بۆ هەموو لاکان ئەگەر چی ووتەکانیان راستی پێوە دیار بوو، بەڵام ئەوەم لە هەموو سەرکردە ئیسلامیەکانی لە مەڕ خۆمان خوێندەوە بەدی کرد کە حەزیان بە دەسەڵات و پلەو پایەیەو ناهێڵن کەسی تر پێبگات یاخود بێتە پێشەوە لە خۆیان زیاتر، پیان وایە لەسەریان تاپۆکراوە ڕیشی موسڵمانان هەر دەبێت بەدەست ئەوان بێت..
 نوسەر- ئەم شینو شەپۆرەی من؛ لە ئێستادا لە بازنەی فیکری خۆمدا و لەگەڵ خوێنەر ئەنجامی ئەدەم لەسەر بنەمای رەخنە ئامێز بۆ ئیسلامیەکان.. بۆ گرتنەوەی دەسەڵات و بەهێز کردنی ئیسلامیەکانە و گەیشتنیانە بە تەمکین، دڵم وچاوم پرگیان و خوێنە بۆ ئەوەی کە ئیسلامیەکان نەیانتوانیوە زەمینەیەکی ئیسلامی لە کوردستاندابسازێنن، تەنانەت خاوەنی سەنتەرێکی ستراتیژی یەکگرتوو نین!.
 ئەم پرۆژەیە بۆ ئێوەی ئیسلامی دەخەمە ڕوو پێویستە ئەندامانیان و هەموولاکان وەك ئیماندار ببنە هێزی فشار بەسەر سەرکردە ئیسلامیەکانەوە، کە خوا شاهیدە هەمووتان لە دڵمادا خۆشەویستن وەك ئەوەی کە ماندوو بوون لە ڕابونی ئیسلامیدا، بەڵام زۆر جار کە بوخزو رقتان بەرانبەر یەکتر دەبینم هەمووتان لەبەر چاوم بێزراون..
سەرەتای پرۆژە فیکری و مەعریفیەکە بە مێژووی ئەکادیمی دەست پێ دەکەم.. ئەمیش بۆ خۆی جارێ پێویستی بە پێناسەیە..
 ئەم پرۆژەیە لە مەیداندا خۆی بوونی هەبووە بەڵام پێویستی بە داڕشتنەوەی فیکری هەیە، لە چەندین زانستدا باسکراوە و تەدوین کراوە و بۆتە مەعریفە، پاشان دەبێت بە مێژوو باس بکرێت، بەڵام بە ئەکادیمی، کەواتە پێناسەی ئەکادیمیا چیە؟..
واتا ئەو سەروەتە مێژوویەی کە کەڵەکەو(تەراکومە) بووە و کۆبۆتەوە، پاشان بە شیکاری و لێوردبونەوە و قاڵبونەوە تێیدا.. ئینجا گەیاندنی بەخەڵکی وەك زانیاری لەبەردەستیدا بێت بۆ بەکارهێنانی فەرهەنگەکانی ژیان وەك ئەزمون..
 پێش هەموو شتێك پێویستە بە رۆحێکی دیندارانە مامەڵە لەگەڵ پرۆژەکەدا بکەین..
 سەرەتا بۆ ئەوەی خۆمان لەبەردەم ئاوێنەی بەرپرسیارێتیدا ببینین، پێویستە گوزەرێك بکەین بە فەرموودە شرینەکانی پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) ..
 (عن أبي أمامة -رضي الله عنه عن-النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال مامن رجل يلي أمر عشرة فمافوق ذلك ,, إلا أتى الله عز وجل مغلولا يوم القيامة يده إلى عنقه فكه بره أو أوبقه إثمه , أولها ملامة وأوسطها ندامة وآخرها خزي يوم القيامة...صححه الألباني)..
 پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) دەفەرموێت: هەرکەسێك دە کەس لە ژێر دەستیدا بێت و سەرکردایەتیان بکات، یاخود چەند کەسێك زیاتر بێت لەو ژمارەیە- خوای گەورە لە قیامەتدا بە بەستراوەیی دەیهێنێت لە رۆژی لێپرسینەوەدا دەستەکانی بە گردنیەوە ئاڵاوە، یان چاکەی و بەرپرسیارێتی باشی کردوە بەو هۆکارە ئازاد دەکرێت، یاخود بەو جۆرە دەمێنێتەوە واتا بە بەستراوەی بە هۆکاری ئەوەی حەزی بە پلەو پایەو دەسەڵات بووە دادپەروەر نەبوە، هەروەها دەفەرموێت(صلی للە علیە وسلم) هەموو دەسەڵاتێك سەرەتاکەی لۆمەکردنە تا پێی دەگەیت، ناوەند و پێگەیشتنی توش بوونی تاوان سەرگەردانیە، لە قیامەتدا بەرانبەر بە خوا سەرشۆڕی و داوەشینە..
بۆیە ئیمامی غەزالی دەفەرموێت: هەرکەس بۆ پلەو پایە هەوڵیدا لە ناو خەڵکیدا سوك دەبێت..!
پاشان سەرکردەکان پێویستە زیاتر ناخی خۆیان بناسن، ڕاستگۆ بن لەگەڵ خۆیاندا پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) زیاتر سایکۆلۆژی ئەوانمان بۆ روون دەکاتەوە و دەفەرموێت..
 (عن أبي هريرة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال إنكم ستحرصون على الإمارة وستكون ندامة يوم القيامة فنعم المرضعة وبئست الفاطمة)..
پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) دەفەرموێت: ئێوە بەڕاستی حەز بە دەسەڵات و ئەمیری دەکەن، بەڵام سەرگەردانی و نەهامەتیە لە رۆژی قیامەتدا، هەندێك جار لەوانەیە خۆشی ژیان بێت، بەڵام لە قیامەتدا سەرشۆڕی هەڵگرتنی تاوانە لەسەرشانی دەسەڵاتدار..
 پێغەمبەر(صلی للە علیە وسلم) هەرگیز دەسەڵاتی نەداوە بە کەسێك کە داوای کردبێت یان بە شوێنیدا گەڕابێت، فەرمانی کردوە بە موسڵمانان کە کاری وا نەکەن ئەگەر کەسێك بەدوای دەسەڵات و ئەمیریدا گەڕا هەرگیز مەیدەنێ..
 چونکە ئەوەی بۆ دەسەڵات هەوڵیدا لە دوایدا موسڵمانان لە بیر دەکات و دوای حەزو ئارەزوەکانی دەکەوێت.
 
لە کاتێكدا کە عومەری کوری خەتاب بریندار دەکرێت هیوای ژیانی نەماوە.. بۆیە دەستەیەك لە هاوەڵان هەڵدەبژێرێت کە بریتین لە شەش کەس(عوسمانی کوڕی عەفان، عەلی کوڕی ئەبوتالیب، عەبدورحمانی کوڕی عەوف، زوبێری کوڕی عەوام، سەعدی کوڕی ئەبی وەقاس، تەڵحەی کوڕی عوبێدوڵا) حەوتەم کەس بە راوێژکاریان کە کوڕەکەی خۆی بوو بەناوی عبداللە ی کوڕی عومەر، تەنها ڕاوێژی پێ دەکرا کاندید نەبوو بۆ سەرۆکایەتی دەوڵەتەکە.
 بۆچارەسەرکردنی ئەم شەش کاندیدە زوبێری کوڕی عەوام کاندیدیەکەی خۆی پێشکەشی عەلی کوڕی ئەبی تالیب کرد وە سەعدی کوڕی ئەبی وەقاص پێشکەشی عوسمانی کوڕی عەفانی کرد وە طەلحەی کوڕی عوبێدوڵا پێشکەشی عەبدولڕەحمانی کوڕی عەوفی کرد.
 ئێستا لەو شەش کەسە مایەوە سیانی، ئەو سیانەش عەبدولڕەحمانی کوڕی عەوف بە عەلی کوڕی ئەبی تالیب و بە عوسمانی فەرموو ئەگەر واز لە کاندیدیەکەی خۆم بێنم ئامادەن بەیعەت بدەمە هەرکامێکتان قبوڵی بکەن هەردووکیان ڕەزامەندیان لەسەر دەربڕی. عەبدولڕەحمانی کوڕی عەوف سێ شەوو سێ ڕۆژ نەخەوت تا هەڵبژاردنی کرد لەنێوانی عەلی کوڕی ئەبی تالیب و عوسمانی کوڕی عەفان دا لەناو شاری مەدینەدا دەنگی هەموو ماڵەکانی وەرگرت، لەکۆتایدا هەموو لەسەر ئەوە ڕێکەوتن کە هەموو یان دەنگ بدەن بە عوسمانی کوڕی عەفان.
لێرەدا پرسیار ئەوەیە نەدەکرا ئەو قیاداتە ئیسلامیانە چاو لەمان بکەن، خۆ هەموو هەوڵەکان لە حوکومەتەکەی عوسمان مانەوەو بوونە ڕاویژکار و دەسەڵاتداری ناو حوکومەتەکە، لێرەدا نامەوێت خەڵکی وا تێبگات کە پیاوێکی بەڕێزی وەك مامۆستا سەلاحەدین کە پۆستەکەی جێهێشتوە خەڵکی بە نمونە سەیری بکات، نەخێر بەڵکو ئەگەر مامۆستا سەلاحەدین شوێنکەوتوی هاوەڵان بوایە پێشتر تەنازولی بۆ مامۆستا سدیق دەکرد کە سەردەمێکی دوور و درێژیان بەیەکەوە بردبوە سەر، بەهەر حاڵ مەبەستەکە لە ئیسلامیەکانە بە گشتی نەك سەرۆك حیزبێك بۆ حیزبەکەی و بەس، چونکە هیچ لە کێشەکانی موسڵمانان ناگرێت..
 بۆ دەبێت ئیسلامیەکان بڕوایان بە فرە حیزبی بێت وەك عەلمانیەکان کە ئەمە لە ئەدەبیاتی ئیسلامیدا جێگای نیە و لۆمەکراوەو بە فیرقە و کاری ناپوختە ناوزەد کراوە، بەڵام یەكگرتن و کۆكی نێوان موسڵمانان تەمکین و سەرکەوتن دروست دەکات، ئەگەر موسڵمانان لە دەست و دڵ و هێزی یەك سەرکردەدا کۆبنەوە ئەوانی تر هەموو هاوکاری بن ئەوکات خوای گەورە پرۆژەی دەوڵەتیان وەك خەڵات پێ دەبەخشێت.
 لە رووی سیاسیەوە لۆژیکە لە رووی کۆمەڵایەتیەوە هەر لۆژیکە، لە رووی ئیسلامەوە دینداریە، کەس دەتوانێت بڵێ پارچە پارچەی موسڵمانان و فرە حیزبی موسڵمانان خزمەت بە دۆسیەی رابوونی ئیسلامی دەکات؟
 بێگومانم هەموو دەڵێن نەخێر؛ بەڵام بۆ لەم بازنە بەتاڵەدا دەرناچن؟
 کەواتە لێرەوە سەرەتایە نەکۆتایی.. جاری دانیشن بەخێر..
 فَسَتَذْكُرُونَ مَا أَقُولُ لَكُمْ وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ
 جا له‌ ئاینده‌ دا ڕۆژێك دێت، ئه‌م قسانه‌ی منتان بێته‌وه‌ یاد، ئێستاکه‌ش من خۆم و کار و باره‌کانم ده‌ده‌مه‌ ده‌ست خوا و پشت به‌ خوا ده‌به‌ستم، چونکه‌ بێگومان خوا بینایه‌ به‌ به‌نده‌کان.