چەمکی ئازادی لە ئیسلامدا
الحمد لله، الرحمن الرحيم، ملك يوم الدين، أشهد أن لا إله إلا هو الملك الحق المبين، سبحانه خلق فسوى، وقدر فهدى، لا إله إلا الله يفعل ما يشاء، لا إله إلا الله الحي القيوم، لا إله إلا الله، مالك الملك يؤتي الملك من يشاء، وينزع الملك ممن يشاء، ويعز من يشاء، ويذل من يشاء، وأشهد أن محمداً عبد الله ورسوله الأمين مصطفاه من خلقه، وأمينه على وحيه، صلى الله عليه، وعلى آله وصحبه أجمعين، اللهم صل وسلم، وبارك على عبدك ونبيك محمد إمام المتقين، وقائد الغر المحجلين، والشافع المشفع يوم الدين، صاحب المقام المحمود، والحوض المورود، صلى الله عليه وعلى آله وأزواجه، وذريته الطيبين، وخلفائه الميامين، والتابعين لهم بإحسان إلى يوم الدين.

سوپاس بۆ خوا کە موسڵمانین ، سوپاس بۆ خوا کە موسڵمانین، سوپاس بۆ خوا کە موسڵمانین..
زۆر بە کەمی بە پێشەکییەکی ئاوا دەست پێدەکەم، بەڵام لە ئەنجامی قسەکانی  ئامێد سلێمان ئەم چەند ووشەی سەروەم دەربڕی..

من کۆڕە کە بەوشێوەیە دەست پێدەکەم: هیوادارم ئامێد سلێمانی پێشکەش کاری بەرنامەی بە بوێری هەندێك سود لە  شێوازی زانیارو  کۆڕگرتن بە دەست بێنێت.. بەداخەوە زۆر نە شارەزایە.. لێمان بووە بە فرج فۆدە.

بەرێزان..

خوای گەورە بە ئازادی مرۆڤی دروست کردوە، ئازادی دراوە بە هەموو کەس لە ژیاندا،کەس کۆیلەی کەسێکی تر نیە، ئەمەش لە ئیسلامدا وا سەپێنراوە کە لە بنەڕەتدا هەموو کەس ئازادە، لە هەڵسوکەوتی، لە هەڵبژاردنی، لە وویستی،لە ئارەزووی، لە هەموو فەرهەنگەکانی ژیاندا مرۆڤ ئازادە سەراپا، هیچ کەس لەم ژیاندا هیچی بەسەردا نەسەپێنرێت بۆ کارکردن، مەگەر ئەوەی وویستو ئارەزوی  خۆی لەسەریەتی بە ئازادی دەیکات..
لەسەر بونیادی ئەم ئازادییە؛ مرۆڤ  لە وویست و ئارەزوەکانی خوای گەورە لێپرسینەوەی لەگەڵ دەکات، خۆ ئەگەر کەسێك  هەر شتێکی بەزۆردا بسەپێنیت و زۆرە ملێ بێت لە هەڵبژاردنی خۆی و ئارەزو ویستی خۆی نەبێت ئەوا پێناوترێت ئازادی یان بە هێز کاری پێبکرێت، لە چوارچێوەی ئازادی و ماف دەچێتە دەرەوە، کەواتە خوای گەورە لەسەر ئەم بنەمایە لێپرسینەوە لەگەڵ  مرۆڤەکان دەکات لە قیامەتدا، پێغەمبەرمان (صلی اللە علیە وسلم) لەم بارەیەوە دەفەرموێت.. (إن الله تجاوز لي عن أمتي الخطأ والنسيان وما استكرهوا عليه).
 خوای گەورە قەڵەمی لێخۆش بوونی هێناوە بەسەر هەڵەو  بیر چونەوە بە زۆر لێکردن ئوممەتی ئیسلام..
ئەگەر مرۆڤ بەزۆر کارێکیان پێکرد  لە دەسەڵات و ئارەزوی خۆیدا نەبوو، ئەوا بە زۆر دەیسەپێنێت بەسەریدا، لەم بارەشەوە کە بەزۆر کار بە مرۆڤ بکرێت ئازادی تێدا لە دەست بدات، لە ئیسلامدا بەمە دەوترێت.. زۆرەملێ و ئیجبار کردن، بە پاساو بۆ خاوەنەکەی دەگەرێتەوە.. خوای گەورە لێخۆش دەبێت، پێچەوانەکەشی ئەوەیە کە مرۆڤ بە ئارەزو ووسیتی خۆی کار ئەنجام بدات، ئەوا خوای گەورە لێپرسینەوەی لەسەر دەکات، چونکە خۆی هەڵبژاردوە دەبێت توانای وەڵامدانەوەی هەبێت لە قیامەتداو بەرپسیاریەتی لە ئەستۆ بگرێت، یاخود دەبێت چاوەڕوانی  پاداشت و سزابێت لەسەری .
دیارە ئەم پێشکییەم بۆ موسڵمانە ، ووتەکانم ئاراستەی بەندەی موسڵمانە ..
بەڵام دەشێت هەر ئەم ئەدەبیاتەی کە لەسەرەئاماژەم پێداوە بۆ کەسێکی بێباوەڕ باس بکرێت، بەڵام ئەو خۆی ئازادە لە هەڵبژاردنی بیروباوەڕی خۆی..، ناشکرێت من بۆ بێباوەڕ بە  بەڵگەی قورئان ئاخافتنی لەگەڵ بەکەم یان فەرمودە چونکە ئەو لە سەرەتاوە رەتی کردۆتەوە کەواتە لەگەڵ بەرانبەرەکەمدا بە ئەقڵانی ووتوێژ دەکەم ..
ئامادەبووانی بەرێز..
بە لە دایك بوونی پێغەمبەری ئیسلام(صلی اللە علیە وسلم) ئازادی دەستی پێکرد، کاتێك هەواڵی لە دایك بوونی  محمدیان دایە مامی  لە خۆشی لەدایك بوونی کۆیلەیەکی ئازادکرد!.
پاشان وەك پەیامێك بۆ مرۆڤایەتی ئەوە کەسەی کە کۆیلە بوو لە ماڵی پێغەمبەردا(صلی اللە علیە وسلم)، سەروەرمان کردیە کوڕی خۆی.. ئەو بوو کە ڕایگەیاند ئیترکە کۆیلایەتی باوی نەماوە..
 لە ناو عەرەبدا شەریفەکانی قوڕەیش لەسەر" موزدەلیفە" دەوستان، خەڵکی کۆیلەو جێگاکانی تر لە کاتی حەجدا لەسەر "عەرەفات" دەوستان، بەڵام سەروەمان ئەو چینایەتیەی نەهێشت، بەڵکوبە پێویستی دانا دەبێت هەموو مرۆڤەکان وەك یەك_ لەیەك جێگادا دەبێت ڕابووەستن، لە ناو عەرەبدا ئەوەی خەڵکی ئەو ناوچەو بەتایبەت قورەیش نەبوایە ئەوا کویلە و ژێردەستەی قورەیش و شەریفەکانی مەککە بوون ، بەڵام پێغەمبەرمان(صلی اللە علیە وسلم) ئەو دیدو بۆچونەشی کۆتایی پێهینا، بیلالی حەبەشی  بە پێ پەتی خستە سەر کەعبەو بانگی پێدا لەسەر کەعبەدا، ئەو پەیامە بۆ مرۆڤایەتی بوو کە کۆیلایەتی لە ئیسلامدا کۆتای هات، مرۆڤ رێزی هەیەوە دەبێت ریز لە ئازادیەکانی بگرێت، سەلمانی فارسی کۆیلەی جولەکەیە ئیسلام ئازادی دەکات، پاشان دەبێتە گەورەترین سەرکردەی سەربازی ناو هەموو قورەیش و شەریفەکانی، پاشان لە گەورەتریش سەروەرمان لە بنەماڵەی خۆی هەژماردی دەکات، سوهەیبی رۆمی لەدوای ئەوەی کرێکارێکی دەست رەنگین بوو لە ناو قورەیشدا، بەڵام بۆ ئازاد بوونی خۆی لە ناو ئیسلامدا هەموو سەروەت و سامانی خۆی دەبەخشێت، تەنها بۆ ئەوەی لەگەڵ ئیسلام و موسڵماندا ژیان بکات و ئیتر تام وچێژی ئازادی دەکات.

شەریعەتی ئیسلام هات.. وەك سەرەتایەك کڕین و فرۆشتنی مرۆڤی ئازادی قەدەغە کرد؛ واتا ئەوە کەسەی کە کۆیلە نیە نابێت بکرێتە کۆیلە، هەروەها بە تاوانە گەورەکان  ئاماژەی پێکردوە، واتا وەك مرۆڤ کوشتن و زیناو ...هتد، هەروەها لە ئیسلامدا یاسا دانراوە بۆ کۆیلەکان ، بەیاسا رێکیخستەوە کە دەبێت پەیمان لەگەڵ هەموو کۆیلەیەکدا ببەسترێت و دوای ئەو ماوەیە ئازاد بکرێت ئەگەر پیاو بوو، بەڵام بۆ ئافرەت هەمانشێوەیەوە ئاسانکاریەکی تری کراوە لەیاسای ئیسلامدا.. ئافرەتان دوای شوکردنی و منداڵ بوونی لە کۆیلە دەردەچێت هەرگیز کڕین فرۆشتن پێناکرێت، یاخود لە یاسای ئیسلامدا ئەگەر بە گاڵتەوە بە کۆیلەکەت بڵێت ئازادی ئەوا دەست بەجێ ئازادە، بە مەرجی یەك شاهید ئاگاداربێت، یان هەر کەسە لە کۆیلەکەی بدات بەلێدانی ئەگەر ئازاریشی پێنەگات لە ئیسلامدا ئازاد دەبێت، بێجگە لەوەی کە دەبێت مامەڵەی وەك  مرۆڤە ئاسایەکانی تری لەگەڵدا بکات و، نابێت ماندووی بکات، یاخود ئافرەتانی کۆیلە و کەنیزەك بۆ کاری خراپەکاری بەکاربهێنرێت(لەش فرۆشی)، دەست بەجێ قازی لە ئیسلامدا ئازادیان دەکات، لە ئیسلامدا بۆ ئەوەی بن بڕو کۆتایی ئەوە کۆیلایەتیە بکات بەدەیان هەوڵی داناوە بۆ ئازادکردنیان ، هەر مرۆڤێك کەفارەتی تاوانێکی بکەوێتە سەری و ، یاخود لە بەندایەتیەك  کەفارەتەکەی بدات، دەبێت کۆیلەیەك  ئازاد بکات..
لە ماوەیەکی دیاری کراودا لە ئیسلامدا کۆیلایەتی کۆتایی هات، ئەو یاسایانەیشی کە لەئیسلامدا هاتوون ، هەمووی بە نەمانی ئەو رەوش و حاڵەتە یاساکان مردوون،ئەگەر ئەم  تێزە راست بێت، لە یاسای نەرویجیەوە ئەو عیبارەتەم وەرگرتوە کە  یاسایەك بۆ ماوەیەك کاری پێنەکرێت ئەوە دەڵێن ئەو یاسایە مردوە، ئیتر لە رووی شەرعەوە نازانم  زانیانی ئوصول چی دەڵین، هەرچەندە برای خۆشەویستم مامۆستا عەبدورەحمان عارف پێدەچێت رەخنەی هەبێت لە سەر ئەو عیبارەتە، چونکە ئەو خۆی ماستەری هەیە لە فقهی ئوصوڵدا، منیش گوێ بۆ راکانی ئەو دەگرم و لە ماجالی خۆیدا پسپۆڕو شارەزایە ،  واتا کە کۆیلەو بەندە بوونی نەماوە ئیتر ئەم یاسایانە کاری پێناکرێت دەمرێنرێت، تەنها لەیەك  بواردا ئەم یاسانە دەکەویتەوە گەڕ، گریمان ئەگەر دووژمن لە جەنگدا لەگەڵ موسڵماندا دیلیان دەکات یاخود کۆیلە، ئەگەر دیل بوو ئەوە یاسای دیلیان بەسەردەسەپێنێت_  ئیسلامیش یاسای دیلی هەیە وەك دیل مامەڵە لەگەڵ دوژمنەکانی دەکات، خۆ ئەگەر وەك کۆیلە مامەڵەی لەگەڵ کردن ئەو دەمە قازی موسڵمانان یاخود خەلیفە  ئەو یاسایە زیندو دەکاتەوە، یان بە دەنگی ئوممەتی موسڵمان  زیندوو دەبێتەوەوەك نمونەی(ئیمزا). تێبینی ئەم تێزانە واتا بە کارهێنانی ووشەی مردوو وەك عیبارەت لە رووی یاسایەوە لە شەرع وەرمنگرتوە، بەڵکو لە پرەگرافە نەرویجیەکان وەرگیراوە.


ئەگەر بە ووردی تەماشای ئاینی  هەموو پێغەمبەران بکەیت هەر بۆ ئازادی مرۆڤەکان هاتوون دەیانەوێت لە کۆیەلایتی مرۆڤەوە ئازادیان بکەن بۆ بەندایەتی خوا..
چونکە فیرعەون  هەموو جولەکەکانی کردبوە کۆیلەوە ئازادی لێگرتبوونەوە  زۆریك لەو هەرەمە گەورانەی میسر بە دەستی کۆیلە جولەکەکان دروستکراوە.. خوای گەورە ئەم ووێنایەمان بۆ باس دەکات لە قورئاندا دەفەرموێت: (وَإِذْ نَجَّيْنَاكُم مِّنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوَءَ الْعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبْنَاءكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءكُمْ وَفِي ذَلِكُم بَلاء مِّن رَّبِّكُمْ عَظِيمٌ . سورةالبقرة49)  
بیری نیعمه‌تی ڕزگاربونیشتان بكه‌نه‌وه‌ كاتێك ڕزگارمان كردن له‌ ده‌ست دارو ده‌سته‌ی فیرعه‌ون كه‌ خراپترین سزاو ئازاریان ده‌دان، كوڕه‌كانتانیان سه‌رده‌بڕین و ئافره‌ته‌كانتانیان ده‌هێشته‌وه‌ (بۆ كاره‌كه‌ری و خزمه‌ت) ئه‌وه‌ش بۆ ئێوه‌ توش هات و تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی گه‌وره‌ بوو بۆتان له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارتانه‌وه‌ (تا پشت به‌و زاته‌ ببه‌ستن و بڕوای ته‌واوتان پێی هه‌بێت).  

لێرەدا ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت خوای گەورە پێغەمبەری ناردوە بۆ ئەوەی مرۆڤەکان ئازاد بن لەدەستی زاڵم و فیرعەونەکان ڕزگاریان بێت، هەر بۆیە  فیرعەون دەیەوێت  منت بکات بەسەر موسادا پێدەڵێت:  ئەوە نیە تۆم نەکردۆتە کۆیلەی خۆم ئازادی تەنانەت لە ماڵی مندا گەورە بوویت..
پێغەمبەر موسا – سەلامی خوالێبێت- دەفەرموێت .. بێگومان لەسەر زمانی ئەو لە قورئاندا بۆمان باسکراوە.. خوای پەروەردەگرمان بۆمان دەگێڕیتەوە..( وَتِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّهَا عَلَيَّ أَنْ عَبَّدتَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ [ سورة الشعراء22)..
ئه‌و (به‌خێوکردنه‌شم) نازو نیعمه‌تێک نیه‌ که‌ منه‌تم به‌سه‌ردا بکه‌یت (چونکه‌ به‌هۆی سته‌می ئێوه‌وه‌ بووه کە لە دایك و باوکم دورخرامەوە‌) چونکه‌ تۆ نه‌وه‌ی ئیسرائیلت کردۆته‌ به‌نده‌ی خۆت و زه‌لیلت کردوون، وا منت کۆیلە نەکردوە هەموویان کۆیلەن یەك کەس چیە؟ ئەمەنتە چیە دەیکەیت بەسەرمدا گەلەکەم زۆر ترە .
کەواتە ئیسلام هاتووە_ بۆ ئەوەی ئەو کۆت پێوەندو زنجیرەکان بکاتەوە کە مرۆڤەکان  لە مرۆڤەکانیانەوە ئاڵاندوە، یاخود بۆ ئاسانکردنی دابو نەریتەکانی کۆن و ئەو یاسا قورسانەی کە بەسەر گەلانەوە هەیە..
خوای گەورە لەبارەی ئەوانەشی کە بەزۆر وازیان پێ هێناون لە بیرو باوەڕەکەیان ئەوا لێیان خۆش دەبێت..
مَن كَفَرَ بِاللّهِ مِن بَعْدِ إيمَانِهِ إِلاَّ مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالإِيمَانِ [ سورة النحل106 ]
ئه‌وه‌ی پاشگه‌ز بێته‌وه‌ له‌ خواناسی، دوای باوه‌ڕهێنانی، جگه‌ له‌وانه‌ی که‌ به‌زۆر (وشه‌ی کوفر دێت به‌ زاریاندا) و دڵیان پڕه‌ له‌ ئیمان و دامه‌زراوی..

کەواتە مرۆڤ ناتوانێت لە دوو جێگاوە ئاراستە وەربگرێت، یان دەبێت کۆیلە بێت یاخود دەبێت بەندەی  پەروەردەگار بێت.. خوای موتەعال دەفەرموێت..( قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادةً قُلِ اللّهِ [ سورة الأنعام19 ]) (ئه‌ی پێغه‌مبه‌ر به‌وانه‌ بڵێ که‌ شایه‌تیان ده‌وێت له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌رایه‌تی تۆ) کێ هه‌یه‌ گه‌وره‌ترین و ڕاسترین شایه‌تی بدات؟! هه‌ر خۆت بڵێ: خوای گه‌وره‌ شایه‌ته‌ له‌ نێوان من و ئێوه‌دا.. یاخود خوای گەورە باسی بنچینەی کاری مرۆڤ دەکات کە بۆچی دروست بووە..( وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ [ سورة الذاريات56) (بێگومان) من په‌ری و ئاده‌میزادم دروست نه‌کردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێ که‌ (هه‌میشه‌و به‌رده‌وام) هه‌ر من بپه‌رستن و فه‌رمانبه‌ردارم بن. کەواتە تەنها بۆ بەندایەتیە.





ئازاد بوون بەندایەتی خوایە

بەندایەتی چیە؟
کە مرۆڤ دەبێتە بەندەی خوا  لەکۆیلەیەتی بە تەواوەتی  ڕزگاری دەبێت..
چۆن؟
کاتێك مرۆڤ دەبێتە بەندەی خوای خۆی، لە کۆیلەیەتی هەموو دروستکراوەکان ڕزگاری دەبێت، ئەوکاتە مرۆڤ سەربەستی تەواوەتی بەدەست هێناوە.. ئەم ووشەیە هاوەڵان باش لێ تێگەیشتبوون، کاتێك چوون بۆ ڕزگاری گەلان، دەیانفەرموو هاتوین بۆ ئەوەی لە کۆیلەیەتی  بەندەکانەوە رزگارتان بکەین هەموومان ببینە بەندەی خوا وەك یەك یەکسان بین ، لە نارەحەتی دوونیا رزگارتان بکەین تاکو خۆشنودی کامەرانی لە بەندایەتەوە وەربگرن بۆ دونیاو قیامەتان، هەروەها هاتوین بۆ ئەوەی رزگارتان بکەین لە هەموو دین و باوەڕەکانی ترو بانگتان بکەین بۆ داد پەوروەری ئیسلام، ئەمە  گوتاری سیاسی موسڵمان بووە بە درێژای مێژوو ئێستاشی لەگەڵ بێت...( لقد ابتعثنا الله لنخرج من شاء من عبادة العباد إلى عبادة الله، ومن ضيق الدنيا إلى سعتها، ومن جور الأديان إلى عدل الإسلام).
هەروەها عومەری کوڕی خەتاب - رەزامەندی خوای لێبێت- دەفەرموێت.. لە کەیەکەوە فێربوون کە خەڵکی بکەنە کۆیلەو ژێردەستە لە کاتێکدا بە ئازادی لە دایك دەبن..( متى استعبدتم الناس وقد ولدتهم أمهاتهم أحراراً) ئەمە نیشانەی ئازادی رەهایە  لە ئیسلامدا بۆ مرۆڤ و چەندە کاریگەری لەسەر دەسەڵاتدارانی ئەم ئیسلامەداناوە..
عەلی کوڕی ئەبوتالیب_ رەزامەندی خوای لێبێت_ دەفەرموێت : مەبە کۆیلەی هیچ کەس خوای گەورە بەئازادی دروستی کردویت.( لا تكن عبد غيرك وقد جعلك الله حراً)
هەروەها خوای گەورە ئایەتی ناردە خوارەوە بۆ خاوەن پەرتوکە ئاسمانیاکان بووبونە کۆیلە و ژێر دەستەی  ئەحبارەکانیان وپیاوە ئاینیەکانیان .. (: قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَى كَلَمَةٍ سَوَاء بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّهَ وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضاً أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللّهِ [ سورة آل عمران64 ])
 (ئه‌ی محمد صلی الله‌ علیه‌ وسلم، به‌ گاوورو جولەکەکان) بڵێ، ئه‌ی ئه‌وانه‌یپەرتوکتان بۆ ڕه‌وانه‌ کراوه‌ وه‌رن به‌ده‌م بانگه‌وازو به‌رنامه‌که‌یه‌وه‌ که‌ هاوبه‌ش و هاوسه‌نگه‌ له‌نێوان ئێمه‌ش و ئێوه‌شدا…(ئه‌ویش ئه‌مه‌یه‌ که‌):  جگه‌ له‌ (الله‌) که‌سی تر نه‌په‌رستین، وه‌ هیچ جۆره‌ هاوه‌ڵێکی بۆ بڕیار نه‌ده‌ین، وه‌ هیچ لایه‌کمان لاکه‌ی ترمان (به‌ پیرۆزو فه‌رمانڕه‌وا دانه‌نێین و) له‌ جیاتی ئه‌و زاته‌ نه‌یپه‌رستین (خۆ ئه‌گه‌ر له‌م بانگه‌وازه‌دا) سه‌رپێچیان کردو گوێیان پێنه‌دا، ئه‌وه‌ پێیان بڵێ: که‌ ئێوه‌ شایه‌ت بن که‌ ئێمه‌ موسوڵمانین و ملکه‌چی فه‌رمانی په‌روه‌ردگارین.
خوای گەورە  باسی هەموو پێغەمبەرانی کردوە  پلەی بەرزکردونەوتەوە بە بەندەی خۆی بانگی کردون(وَاذْكُرْ عَبْدَنَا دَاوُودَ [ سورة ص17 ]) چیرۆکی بەندەی خۆمان داود- سەلامی خوای لێبێت-  یاخود بۆ سەروەری مرۆڤایەتی(صلى الله عليه وسلم) کە خوای گەورە پلەو پایەی بەرز کردۆتەوە بە بەندە ناوی هێناوە، چونکە ئازاد بووە لە هەمووکۆلایەتی دروستکراوەکان دەفەرموێت..( تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا 1الفرقان) به‌رزو پیرۆزو پاک و بڵنده‌ ئه‌و زاته‌ی که‌ جیاکه‌ره‌وه‌ی (حه‌قه‌ له‌ ناحه‌ق، واته‌ قورئانی) دابه‌زاندووه‌ بۆ سه‌ر به‌نده‌ی خۆی (محمد صلی الله‌ علیه‌ وسلم) تا ببێته‌ هۆشیارکه‌ره‌وه‌ی هه‌موو جیهان (تا ڕاستیه‌کان ڕوون و ئاشکرا بن). یاخود لە جێگای تردا دەفەرموێت..( الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَنزَلَ عَلَى عَبْدِهِ الْكِتَابَ وَلَمْ يَجْعَل لَّهُ عِوَجَا 1 الکهف..سوپاس و ستایش بۆ ئه‌و خوایه‌ی که‌ قورئانی بۆ سه‌ر به‌نده‌ی خۆی (محمد صلی الله‌ علیه‌ وسلم) ڕه‌وانه‌ کردووه‌، به‌ڕاستی هیچ که‌م و کوڕی و ناته‌واویه‌کیشی تیا به‌دی ناکرێت.).. نمونەگەلێکی تر  هەیە لەم بارەوە لەسەر پێغەمبەرمان و هەموو پێغەمبەران- سەلامی خویان لێبێت-.


چەند ووێنایەكی  ئازادی کە ئیسلام بەخشیویەتی بە مرۆڤ

خوای گەورە ئازادی لە بەندایەتی و لە بوارەکانی تردا کە بەخشیویەتی بە مرۆڤ.. جیاوازی هەیە لە گەڵ هەموو دروستکراوەکانی تردا، ئازادی لە بەندایەتیدا مرۆڤ بە ویستو ئارەزوی خۆی دەیکات؛ ئازادە لە کردنی و ئیرادەی خۆیەتی بەتەواوی، هەموو دەزانین رۆژو مرۆڤی موسڵمان کاتێك بەرۆژو دەبێت لە وپەڕی ئازادی خۆیەوەیە کەس چاوی لێینە ئەگەر چی بە تەنهاش بێت، ئەو خۆی لە خواردن دەگرێتەوە ئەگەر لە ژورێکدا هەموو جۆرە خواردن و خواردنەوەیەكی لێبێت، ئەمەش لە بواری سایکۆلۆژی مرۆڤدا ئیرادەیەکی بەهێزی پێدەبخشێت دەتوانیت دەست بە سەر ئارەزوەکانیدا بگرێت، یاخود نویژی بەیانیان هەموو مرۆڤیکی موسڵمان بە وویست ئیرادەو ئارەزوی خۆیەتی کەهەڵدەستێت، راستە پاداشتی لەسەر وەردەگرێت ئەگەر نەیکات ئەوا سزا دەدرێت، خۆ سزاکە لە ئێستادا بەرجستە نیە، بەڵکو باس لە میتۆدو ژیانێکی تر دەکرێت، کە بەتەواوەتی جیاوازە لەم ژیانە و دوونیایەدا..
کەواتە مرۆڤ  بە تەواوەتی ئازادە لە هەموو بوارەکاندا خوای گەورە،، هەموو ئازادیەکی بەخشیوە بە مرۆڤ بە رەهایی، مەگەر ئەوەی  کە زیانبەخشە بە مرۆڤ و زیانی کەسانی تردەدات ڕێگری لێکردوە، بۆ ئەوەی ئازادی کەسانی تر  بە هۆکاری ئازادی خۆتەوە پێشل نەکریت.

ئازادیەکانی مرۆڤ

مرۆڤ  ئازادە لە خواردنی، ئازادە لە جل وبەرگی، ئازادە لە هاتوچۆی، ئازادە لە هەڵبژاردنی پیشەی، ئازادە لە چۆنیەتی کارکردنی، ئازادە لە کڕین و فرۆشتندا، لەوەی بە کرێی دەگرێت دەیداتە کرێ،  کەواتە مرۆڤ لە هەموو هەڵسوکەتێکیدا ئازادە ، تەنانەت ئازادە لەوەی ژن دەهێنێت یاخود شو دەکات، کێ هەڵدەبژێرێت.. وەهەروەها، ئەم ئازادیانە ئیسلام فەرهەمی هێناوە بۆ خەڵکی بە گشتی، تەنانەت ئافرەت دەبێت ڕەزامەندی دەرببڕێت لەسەر  هەڵبژاردنی هاوسەری، ئافرەت داوای خۆی لەسەر نەبوو ئەو پرۆسەیە بێ رەزامەندی ئافرەتە هیچ ئەرزشێکی نیە وپرۆسەکە دانامەزرێت، پێغەمبەر(صلی اللە علیە وسلم) دەفەرموێت..( لا تنكح البكر حتى تستأذن، قالوا: كيف أذنها؟ قال: أن تسكت).. واتا مۆڵەت لە کچان بخوازن بۆ بەشودانیان، فەرمویان روویان نایە، فەرمووی سەروەمان بێدەنگ بوونی نیشانەی رەزامەندیەتی ..
کەواتە  ئەگەر هەر شتێك کۆت و پێوەند کرا ئەوە گەشە ناکات، تاماوەیەك بڕ دەکات دوای ئەوە هەر شتێك بێت دەرزێت، یاخود دەپوکێتەوە، هۆی گەشەی ئیسلام لەبەرانبەر هەموو بیرو بۆچونەکانداو شارستانیەتەکاندا دەگرێتەوە بۆ ئازاد کردنی مرۆڤەکان.

بەڵام ئێستا لە شێوەیەکی  هاوچەرخدا مرۆڤەکان کۆیلە دەکرێت، بە ناوی ئازادیەوە ، بەڵکو  مرۆڤ کۆت پێوەند دەکەن دوور دەکەوێتەوە لەو ئازادیەی کە خوای گەورە وەك دیاری بەخشیویەتی بە مرۆڤ هیچ پاوپێوەندێکی بۆ دانەناوە، بەڵکو کۆیلە کردنی ئێستا وەك سەدەکانی پێشو نیە، بە زنجیرو کۆتوپێوەندیان بکەن.. لە کێڵگەو کارگە گەورەکاندا کاریان پێبکەن بە خۆڕای،ئەم جۆرە بەندایەتیە لە سەردەمانی رابوردودا بووە، بەڵام  ئێستا  مرۆڤ بە مۆدێرن دەیکەنە کۆیلەی بە  بیروباوەڕی خەڵکانی تر، بە هۆکاری بیرو باوەری مرۆڤەکانەوە دەسەڵاتی تەواوەتی دەکێشن بەسەر خەڵکانی تردا (هەیمەنەتی) خۆیان دەسەپێنن خەڵکی کۆیلەی بیرو بۆچوونەکانیان دەکەن.

بە ناوی ئازادیە خەڵکی هەڵدەخڵەتێنن لە ڕاستیدا کۆیلایەتیە، هەندێك لە خەڵکی بە ناوی ئازادیەوە بۆتە کۆیلەی شەهوەتەکانی، بە هۆکاری ئەم شەهوتەیەوە، ڕەفتاردەکات شەهوتەکەی ئاراستەی دەکات و دەیجوڵێنێت دایدەنیشێنێت و، رەفتاری پێدەکات.
هەر شتێك  ناو ناخی مرۆڤ  لە توانای خۆی بردە دەرەوە نەیتوانی دەست بەسەریدا بگرێت، ئەوە شهوەتە و کۆیلەی دەکات.

هەندێك نمونەی شەهوت..
قسە کردن شەهوتە.. خەڵکانێک هەن کۆیلەی قسە کردنن، لە ووتەکانیاندا حەقت بۆ دەکەنە ناحەق و بە پێچەوانەوە ناحەق دەکەنە حەق، ئەم جۆرە بوونتە کۆیلەی ئارەزوی قسەکردنی، نمونەی زۆر هەن لە سەرکردەکانی ئەمرۆ بەم شێوە رەفتار دەکەن سەروەت سامانی خەڵکی بە ناوی ئازادی و دیموکراسی پاوەند دەکەن سامانی ئەو خەڵکە بە هەدەر دەبن و فەسادو گەندەڵی لەبەرچاوی خەڵکیدا دەرازێنەوە، مرۆڤ لە جۆرە کۆیلەییەتیە، تەنها بە بەندایەتی رزگاری دەبێت دەتوانێت ئازاد بێت، لەبەر ئەوەی چاودێرێك هەیە مافی خەڵکی ترپێشێل نەکات..
یاخود کۆیلەکانی شەهوتی پارەو سەروەت و سامانی زۆرن، یاخود ئافرەت هەیە بەکیلۆ ئاڵتونی هەیە زۆر جار هەر بۆ ئەوەی زیادی بکات زێرەکانی لاشەی خۆشی بۆ دەفرۆشێت بۆتە کۆیلەی زێرەکانی.
ئازادی بۆخۆی غەریزەیە وحەزە، بەڵام خەڵکی واز لە ئازادی دێنێت و دەبێتە کۆیلەی شەهوەتەکانی، هەروەك ئاماژەم پێداوە، زۆر جار مرۆڤ ئەم شەهوەتانەی هەڵیدەسوڕێنێت، هانی ئەدات بۆ هەمووشتێکی قەدەغەکراو.. ئیتر دەبێتە کۆیلەی ئارەزوەکانی بەناوی ئازادیەوە.
 هەیە کۆیلەی ئافرتێکە، یاخود کۆیلەی  پێکە عارەقەکەیەتی، یان مادە بێهۆشەکانە، بۆ ئازادیەکەی خۆی کە دەیەوێت بە دەسەتی بهێنێت ماڵی خەڵکی تر وێران دەکات ئازادیان پێشل دەکات و دزی دەکات بۆ تێرکردنی حەزەکانی، ئیتر هەموو هەمانە کە ناتوانن تەندروستانە مامەڵە لەگەڵ  دروستکراوەکاندا بکەن دەبنە بەندەی هەموو دروستکراوەکان و کۆت پێوەندی ئافرەت و عارەق  ومادەی بێهۆش و پارە، جلو بەرگ دەبێت.
 دەبێتە دز بۆ ئازادی رەها بۆ ئەوەی حەزەکانی تێر بکات.. پێغەمەبەر ( صلی اللە علیە وسلم) دەفەرموێت..( تعس عبد الدينار، تعس عبد الدرهم)   خەڵکانێك هەن بەندەی دینارو دەرهەمن یاخود (تعس عبد الخميلة، تعس عبد الخميصة)  هەندێکی تر  کۆیلەی  جل و بەرگن..
 یاخود هەیە عاشقە خەون بە عیشقەکەیەوە دەبینێت هەمیشە لەبیریایەتی، یاخود بۆ ئەو دەنوسێت بۆ خاتری ئەو دەژی و دەمرێت، ئەمە لە ئاینی پیرۆزی ئیسلامدا کۆیلەیە ئازاد نیە، چونکە عاشقەکەی زنجیری کردۆتە ملی بە ئارەزوی خۆی رایدەکێشێت، بەڵام دینداری و بەندایەتی هەموو ئەم حەزانەی تێدایەو بەهەمان شێوەیە، بەڵام رێکیدەخات مرۆڤ ئازادی خۆی لە دەست نادا...
 بۆ نمونە ئەوەکەسەی  ئارەزوی شەهوانی لەگەڵ  ئەفرەت یاخود پێچەوانەکەی ئافرەتە حەزی بۆ پیاوە، لە ئیسلامدا ڕێگەی پێدراوە، بەڵام لە ڕێگای پرۆسەی هاوسەرگیری، ئەو کردارەی کە کەسێکی تر دەیکات هیچ  ریکخستنێکی پێوە نیە، تەنها کۆیلەی حەزەکانیەتی ئەم کردارەی نا تەندروستە لە ئیسلامەدا بە زینا ناو دەبرێت، بەڵام هەر هەمان کردارە_ چونکە ڕێکخراوە بە پروسەو گرێبەندێكی هاوسەرگیری مرۆڤ بە خێرو چاکە بۆی دەنوسرێت، کەواتە مرۆڤی موسڵمان لێرەوە ئازادیەکەی دەبینرێت و  لە هەردوو  دنیادا سەربەرزەو لە ناو کۆمەڵگایشدا.

لە ئەنجامی ئەم لێوردبونەیەوە ئەوەمان بۆ دەردەکەوێت، کە بەندایەتی بۆ خوا مرۆڤ ئازاد دەکات، ئیتر لە دیناو  دینارو  لە خۆشەیەکانی ژیان بە شێوەی نا تەندروست ڕزگارت دەکات..
زانایانی رەوشت بەتایبەت  ئیمامی غەزالی زۆریان لەم نمونەیە باس کردوە کە مرۆڤ کاتێك ئازاد دەبێت بەم شێوەیە رەفتار بکات ، کەدەفەرموون؛  پارەو سەروەت و سامان وەك گوێدرێژ وایە لای  مرۆڤی ئازاد..تەنها کەرەستەن بۆ گەیاندنی پێداویستیەکانی مرۆڤ.
ژیانیش وەك جێگای دەست بە ئاو (تەوالێت) وایە  کە مرۆڤ  پێویستی پێبوو دەچێتە ناوی و خۆی بەتاڵ دەکاتەوە دێتە دەرەوە.
 کەواتە مرۆڤ ئەوەندە پێداویستی بە گوێدرێژەکەیەتی کە لە جێگایەکەوە بۆ جێگایەکی تری بیگەیەنێت ، بەڵام خۆ ناکرێت ئەم گوێدرێژە لە ناو ماڵو ژیانی و لەسەر نان خواردن وهەمووژیانی داگیر بکات،  تەنها بۆ پێداویستیەکەی خۆی بەکاری دهێنێت.
تەوالێتش- ناکرێت خەڵکی عاشقی ببێت بە هەمیشەیە لە وجێگایەدا بمێنێتەوە، تەنها بۆ کاتی پێداویستی خۆیەتی ناکرێت شەو رۆژ لەو جێگایەدا بەسەر بەرێت.
 زانایانی رەوشت دەڵێن: ئەگەر  لەبەر خاتری هەر شتێك کارت بۆ کردو  ژیانت بۆ تەرخان کرد، کەواتە تۆ بەندەی ئەو شتەی کە بە شوێنیدا ووێڵیت، پێچەوانەکی بەندایەتی خوای گەورەیە کە ئازادی کردویت هەموو شتەکانی تر لە قەزاو قەدەری خوای گەورەدا دەبینیتەوە باكت بە هیچ نیە لەم ژینەدا، چونکە ئازادی، ئەگەر مرۆڤ پەیوەست بوو بە پەروەردگارەوە بە دڵنیاوە ئازاد دەبێت، نمونەی ئەویشمان بینی  کۆیلەکان  پەیوەست بوون بەخواوە هەموو ئازاد بوون ، وەك"بیلال و سەلمان و سوهەیب" ڕەزامەندی خویان لێبێت٠ ئەگەر چی کۆیلە بوون، بەڵام کە خواناسیان کرد ئازاد بوون..  ئیتر ڕەوەند بە ڕەوەند شانازیە بۆ ئازادی خوازان.
 پێناسەی من بۆ ئازاد لە ئیسلامدا..
چەمکی ئازادی لە ئیسلامدا واتایی ئەوەیە کە لەبەر خوا خۆشەویستیمان بجوڵێت، لەبەر خوا رەقمان هەڵسێت، لەبەر  خوا ببەخشین ، لەبەر خوا هەڵچین و توڕەبین، هەر بۆ خوایش بژین، لە پێناویشیدا شەهید ببین، ئەم چەمکە پێویستە لە دڵماندا چەکەرە بکات، کە بەم شێوە بیرمانکردوە ئەوا ئازادی لە ناخماندا دەست پێدەکات، ڕزگارمان دەبێت لە کۆیلەیەتی مرۆڤەکان و حەزەکان و دروستکراوەکانی دەورەبەرمان.
 ئیسلام ئازادی رەهای نیە، بەڵکو چوارچیوەیەکی بۆ داناوە بە یاسا ڕێکیخستەوە بۆ ئەوەی کاریگەری لەسەر مرۆڤەکان دروست نەکات.
خوا پێنج چەمکی به‌خشی‌وه‌ به‌ مرۆڤ که‌ بریتیه‌...
یه‌که‌م: سروش (فیطره‌ت)
دووه‌م: ژیری (عه‌قڵ)
سێیه‌م:په‌یام(قورئان)
چواره‌م: پێغه‌مبه‌ر
 پێنجه‌م: ئازادی ره‌ها!!
که‌واته‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئازادیه‌که‌ له‌سه‌ر رێره‌وه‌ی مرۆڤایه‌تی بڕوات ده‌ستی به‌سه‌ردا بگیرێت نه‌چێته‌ ناو یاسای دارستان به‌و چوار خاڵه‌ که‌ سروش و ژیری په‌یام و په‌یامبه‌ره‌.. ئازادی مرۆڤ ڕێک ده‌خرێت.

هەندێك لە دوژمنانی ئەم ئیسلامە هەندیك دروشم ئەدەن بە گوێ خەڵکیدا، نە بنەمای هەیە نە راستی وەك ئازادی بێ قەید وشەت!..
ئەمە لەکوێ دوونیادا جێگای دەبێتەوە.. هەموو ئازادیەکانی دوونیا پاوپێوەندێکی بۆ دانراوە، دەشێت لە ووڵاتانی (پێشکەوتو خوازدا) لاشەی ئافرەتان هەرزان فرۆش بکرێت، ئەشێت هەموو جۆرە مەی خواردنێك و  چێژی خۆشەیەکانی تێدا بە دی بکرێت، بەڵام ئەم ئازادیانە لە جێگایەکەوە بۆ جێگایەکی تر  گۆڕانکاری بەسەردا دێت، دەبێت مرۆڤ رێز لە داب و نەریت و عورف ئاینەکانی بەرانبەر بگرێت، ئەگەر مرۆڤی موسڵمان بڕواتە ناو کۆمەڵگای جولەکە نابێت قەدغەکراوەکانی ئەوان بکاربهێنێت ئەگەر چی لای موسڵمانیش ڕێگە پێدراوە(حەڵاڵە)، یاخود بوزی ، یان مانگا پەرست، تەنانەت بۆی نیە ئەگەر قەدەغە بێت لە کۆمەڵگایەکی وەك هیندستاندا بڵێ وەحە!!.. چونکە رێزی کۆمەڵگاکە دەگریت، خۆی گەورە رێز مرۆڤی گرتوە.
موسڵمانیش کە ئازادن ڕێزی ئازادی بەرانبەریان دەگرن سنوری خۆی دەزانن و سنوری بەرانبەری  نابەزنێت، بەڵام ئەم ووتەی من مانای وانیە کە ووڵاتی موسڵمانان هەمووی داگیرکراوەو ئازادی موسڵمان پێشلکراوە_ ئیتر مومارەسەی بەهەکانی ئیسلامی نەکەین و ئەوەی کە بەسەرمانا سەپێنراوە بەناوی عەلمانەیەت و دیموکراسی ..هتد رووبەروی ئەو فەرهەنگە نامۆیانە نەبینەوە.!

ئیسلام ئازادی بەخشیەوەتە  هەموو ئاینەکانی تریش، بۆنمونە لە هەموو دوونیادا تەنها ئیسلامە  بە ئاشکراو بێپەردە لە ناو قورئاندا باسی لە ئاینەکانی تر کردوە دانی بە ماف و بوونیان ناوە..
بەڵام نابینی بەدڵنیایەوە هیچ کام لە ئاینەکانی تر مافی موسڵمان و دانیان نابیت بە ئاینی ئیسلامدا کە ئاینە!!
ئیسلام تەنانەت دانی ناوە بەئاینی مەجوسیەکاندا، لە سەردەمی عومەری کوڕی عەبدولعەزیزدا مەجوسەکان هاتن داوای مافی ئاینەکەیان کرد، فەرمووی چیاتان دەوێت؟
داویان ئەوە بوو لە ئاینی ئەواندا "یاسای فیودەت" هەیە واتا مەحەرەم لە یەکتر مارە دەکەن دایك لە کور و کچ لەباوك  خوشک و بار لە یەکتری..
 عومەری کوڕی عەبدولعەزیز  فەرمووی: لە ئاینەکەدا ڕێگەدراوە ووتیان بەڵێ،  فەرمووی ئازادن ئەوەی لە ئاینی خۆتاندا هەیە ئەتوانن مومارەسەی بکەن! ئیسلام ئاوا ئازادی بەخشیەوە بە نەیارەکانی.
ئازادی لای موسڵمان هاوشێوەی بیروباوەڕەکانی تر نیە...
ئازادی لای موسڵمان ئەمانەتە، داد پەروەریە، راستگۆیە، واتا بە مانا گشتیەکەی بەرپرسیارێتیە، دەرنەچونە لە چوارچێوەی سورشتی مرۆڤ(فیترەت) گەردن کەچیە  بۆ ئەو زاتەی کە دروستی کردویت ، دەرنەچونە لە یاساکانی ئیسلام گوڕایەڵیت  ئازاد دەکات، پێچەوانەکەشی گومڕاو کۆیلەت دەکات..
خوای گەورە  لە  ئەم برگە یاسایە لە قورئاندا دەفەرموێت..( وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ [ سورة الأحزاب36 ]) بۆ هیچ پیاوێکی ئیماندار یان ژنێکی ئیماندار، نیه‌ کاتێک که‌ خواو پێغه‌مبه‌ره‌که‌ی بڕیاری شتێک بده‌ن ئه‌وان سه‌رپشک بن (له‌ ئه‌نجامدانی ئه‌و کاره، چونکه) ئه‌‌وه‌ی سه‌رپێچی بکات له‌ فه‌رمانی خواو پێغه‌مبه‌ره‌که‌ی ئه‌وه‌ ئیتر به‌ ئاشکرا گومڕاو سه‌رلێشێواوه.
 چونکە ئەگەر خوای پەروەدرگار دادوەر بێت لە نێوانی مرۆڤەکاندا باشترە یان مرۆڤ خۆی، بێگومان پەروەردگارمان.. سەید قوتب دەفەرموێت: ئەم قورئانە کە هاتوە لە گەڵ ناخی  مرۆڤەکان ئاخافتن دەکات ، بۆیە لێرەدا برگە یاسایەکی تری ئیسلامی دێنمەوە لە باسی رێکخستنی ئازادیە  خوای گەورە دەفەرموێت: (إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَن يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا [ سورة النور51 ])؛ به‌ڵام گوفتاری ئیمانداران کاتێك بانگ ده‌کرێن بۆ لای خواو پێغه‌مبه‌ره‌که‌ی تا فه‌رمانڕه‌وایی بکات له‌ نێوانیاندا ته‌نها ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌ڵێن: بیستمان و گوێڕایه‌ڵین بۆ هه‌موو فه‌رمانێکی شه‌رع، هه‌ر ئا ئه‌وانه‌شن سه‌ر فرازو سه‌رکه‌وتوو.
ناکرێت من کە موسڵمانم ئازادم بە یاسای خواو پێغەمبەرەکەی کەمینەیەك ئەم یاسایانەیان بە دڵ نیە بیسەپێنن بە سەرماندا پێمان بڵێن: دەبێت یاسای میرات نەمێنێت، یان یاساکانی تری ئیسلام لە گۆمەڵگای ئیسلامیدا نەمێنێت یاسای دەستکردی مرۆڤ بەسەرماندا بسەپێنن..
ئازادی موسڵمان لە هەموو جێگایەکدا پیشل کراوە؛ لە یاسادا_  یاسای ئیرهابی بۆ دانراوە ، لە زینداندا دوو جار ئازادی پیشل دەکرێت بەناوی دیموکراسی ومافی مرۆڤ، گۆنتانمۆ و ئەبوغرێب دوو نمونەی بەرجەسەتەی بەناو ئازادی خوازانن..
 دیکتاتۆرە رەزا قورسەکان نمونەی پێشل کردنی مافەکانی مرۆڤی موسڵمانن ئازادیان ماوەی چەندین ساڵ لە ژێر پیاندا دانابوو، ئەوانیش هەموو ئیدعای عەلمانی بوون و دیموکراسیان دەکرد.
 ئازادیخوازان و دیموکراسیخوازن- بۆ موسڵمان ئامادە بوون ئازادیان پێشل بکەن و لەسەر سندوقی دەنگدان  بۆ ئەوەی موسڵمانان دەرنەچن ئامادەی هەموو ساختەو تەزویرێك بوون، ووڵاتی ئازادی ومافی مرۆڤەکان .. عێراق و ئەفغانستان و سۆماڵ و چیچان و فەڵەستین و..هتد، داگیر کرد..
 ئازادی خوزان و دیموکراسیخوازن - زۆرینەی  چەکی بایەلۆجی و کیمایی و جینۆساید و ..تاد، هەر بەسەر گەلانی موسڵماندا تاقی کرایەوە.
 بەناوی ئازادی.. چەکی ئەتۆم دروست دەکرێت بۆ پیشل کردنی ئازادی موسڵمانان.
پێویستە  تەرازوی ئازادی بەیەکسان شایەنەکانی تەماشا بکرێت ، نەك تاکە لایەنە بەلای  خۆتان دایبشکێنەوە، ئەوەی لە سەر دەسەڵاتە و خەڵکی دەچەوسێنێتەوە ئازادیخواز وعەلمانیەو دیموکراسی خوازەکانن کەچی رەخنە لە ئیسلام دەگرن، بەڕاستی چەواشەکاریە، ئازادیمان ئێمەی موسڵمانە  پێشلکراوە.

بنەمای ئازادی لە ئیسلامدا
بنەمای ئازادی  ئیسلام لەسەر دوو پایە دادەمەزرێت.. لا ضرر ولا ضرار
 یەکەم: زییان بە کەس مەگەیەنە.
دووەم: زیان بەخۆت مەگەیەنە.
یاخود دەتوانین بڵێن لەسەر حەڵاڵ و حەارم دامەزراوە..
بەڵام پرسیار لای ئەوانەی کە عەلمانی و دیموکراتی خوازن باسی ئازادی دەکەن ..
دەڵێن: ئایا ئەوە باشتر نیە کەخەڵکی بە ئارەزووی خۆی ئازادیەکانی دەستنیشان بکات؟
 لەوەڵامی ئەو پرسیارە.. ئەوەی پاك بێت، خوای گەورە حەڵاڵی کردوە.. ئەوەی پیس بێت خوای گەورە حەرامی کردوە، ئەمە ووتەیەم تەحەدایە بۆ هەموو عەلمانیەکان، پاشان ئامێد سولێمان، ئەگەر توانیاتن پێمان بڵێن یەك شتی پاك خوای گەورە حەرامی کردوە یان یەك شتی  پیس لە ئیسلامدا حەڵاڵە؟ ئازادیمان  بەم پێوەرە خوایەیە .. ئادەی  وەرن بزانم وەڵامتان چیە؟ .. بە کراوەیە ئەم چەمکە بۆ ئێوە بە جێدێڵم  تا رۆژی قیامەت دەرفەتان هەیە بۆ وەڵام دانەوە؟
دڵنیام ناتوانن وەڵام بدەنەوە.
 (وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ [الأعراف: ١٥٧].)
بەرێزان خوشکو برایانی ئیمانیم.. میوانە بەرێزەکان..
لەسەرەوە باسی شەهوەتمان کرد، بەڵام مرۆڤ بە سروشتی خۆی کۆمەڵیك شەهوتی هەیە ئەگەر هاتوو ئەم شەهاوەتانە دەستی بەسەریدا نەگیرێت ئەوا وەك بەنزینی سەیارە وایە، ئەگەر لە ناو تەنکی خۆیدا بێت بۆ کاری تایبەتی خۆی بەکار بێت و سوتەمەنیەکی زۆر باش و چاکە، بەڵام هەر ئەو بەنزینە ئەگەر لە دەرەوەی دابێت تەنکیەکەی لێ بچێت و پاشان هیچ شتێك نەبێت پارێزگاری لێبکات بە بزیسکێك ئاگری بچوك هەمووی دەسوتێت کەسیش سود لە ووزەکەی نابینێت، هەر لەبەر ئەوەیە زۆرینەی مرۆڤ دەشێت هەڵبژێرن کە پیاو لە پیاو مارە بکرێت، یاخود ژن لە ژن.. یان خواردنەوەی مەی و مادەهۆشبەرەکان یاساغ نەبێت، ئایا دەشێت زۆرینەی خەڵك لەسەر ئەم ڕایە بێت لە ناو کۆمەڵگایەکی موسڵمان هەموو چاو بنوقێنین بڵێن باشە؟
ئەمە ئازادیە. یان نەهامەتیە؟
 بێگومان نەخێر، چونکە ئەو کاتە بە دەنگی زۆرینە کۆمەڵگا بەرەو خۆکوژی دەبەین، نموونەی دیموکراسی و ئیسلام وەك دوو خێزان وان منداڵ پەروەردە دەکەن، خێزانی دیموکراسی بە ناوی خۆشەویستیەوە منداڵەکەیان ئازاد دەکەن بۆ خواردنی هەموو جۆرە شیرینیەك، تاکو هەموو دانەکانی دەرزێت، پاشان لە هەرزەی و موراحقیدا بۆ ئەوەی ئارەزووەکانی تێر بکات بە ناوی ئازادییەوە توشی هەرچی نەخۆشی شازە دەبێت، لە خواردنی مەی و حەزی جوت بوون، دزی و تەنانەت بۆ تێرکردنی ئارەزووەکانی پەنا دەباتە بەر هێزو کوشتنی خەڵکی بۆ ئازادی خۆی ئازادی خەڵکی تر پێشل دەکات..
 خێزانی دووەم کە ئیسلامە؛ هەموو کارەکانی کردوەتە بەرنامەو بە گوێرەی ڕەوشی منداڵەکەی و پاشان پێگەیشتنی هەرزەکاری پەروەردەی دەکات و بۆ ئەوەی مرۆڤێکی تەندروستی لێدەربچێت بۆ کۆمەڵگا، نمونەی ئەوەی کە خەڵکی خراپ زۆرە لە ناو کۆمەڵگای ئێمەدا و دزی گەندەڵی و مافی خەڵکی پێشێل دەکرێت، تەنانەت سەروەت سامانی ووڵاتی موسڵمانان بە هەدەر دەڕاوت.. هۆکاری سەرەکی و نەهامەتی بۆ خەڵکی عەلمانیەت و دیموکراسیەتەکەیەتی، لەوکاتەوەی خۆی سەپاندوە بەسەر گەلی موسڵماناندا هەمیشە ئازارو نەهامەتی و مەینەتباری کردوە بۆیە میللەتی موسڵمان هەر بەرەو دوادەگرێتەوە چونکە بەرهەمی عەلمانیەت دیموکراسیە کە خەڵکی بەوشێوە پەروەردەکراوە، تا خاوەنی ئیسلام بووین ئیسلام پەروەردەی دەکردین هەموو خەڵکی سەرزەوی چاوەڕێ دەستی ئێمەی موسڵمان بوو کە عەلمانی هات ئێمە دواکەوتین.
 یەك نمونەی تر دێنمەوە بۆ زیاتر بەرچاو روونی خوێنەر..
 ئەوەی کە لای موسڵمان حەرامە و خوای گەورە بە دەق حەرامی کردوە رێك لە ووڵاتانی دیموکراسی خوازدا پێچەوانەکەی دەبینت و زیاتر برەوی پێ دەدرێت، لە کاتێکدا هەموو ئەو شتانە پیسەو هەموو دنیا دان بە پیسی ئەو بەهاو چەمکانە دەنێت، پرسیار ئەوەی ئەی بۆ رەواج و پەرەی پێ ئەدان بە زۆرینەی دەنگ، بێگومان لەبەر ئەوەی شهوەتی هەموو خەڵکیە..
 (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ [المائدة: ٩٠].)
 ئه‌ی ئه‌وانه‌ی که‌ باوه‌ڕتان هێناوه‌ دڵنیا بن که‌ عه‌ره‌ق و قومارو په‌یکه‌رو فاڵ، کارو کرده‌وه‌یه‌کی پیسن و شه‌یتان بۆتانی ده‌ڕازێنێته‌وه‌، که‌واته‌ ئێوه‌ خۆتانی لێ دووربگرن و خۆتانی لێ بپارێزن به‌ڵکو سه‌رفه‌رازیی و به‌خته‌وه‌ریی به‌ده‌ست بێنن له‌ هه‌ردوو جیهاندا.
ئازادی لە خۆ کوژیدا نیە، ئازادی لەخەڵک کوشتنیشدا نیە، ئازادی ئەوەی زیان بەکەس نەگەیەنێت.
نسأل الله سبحانه وتعالى أن يجعلنا من عباده الأخيار، وجنده الأبرار، ومن الذاكرين له آناء الليل وأطراف النهار، إنه هو الرحيم الغفار.أقول قولي هذا، واستغفر الله لي ولكم، فاستغفروه إنه هو الغفور الرحيم.سبحان ربك رب العزة عما يصفون، وسلام على المرسلين، والحمد لله رب العالمين.