کوفری نیعمه‌ت: ( کفران النعم ) !

مرۆڤ کاتێك خوای گەورە دروستیکردوەو پاش ئەوەی کە لە بەهەشتدا دەرکرا بەهۆی درۆکردنی شەیتانەوەو قەدەری خوای گەورە وابوو کە بێتە سەرزەوی و ژیان لەسەر زەوی بەرێتەسەر هەرچەندە کە وەکو سزایەكبو بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا خوای تاك وتەنها هەمووشتێکی بۆ مرۆڤ ڕەخساندوەو لەزەویدا دایناوە تاوەکو بتوانێت سودی لێوەربگرێت بۆ ژیانی خۆی و نیعمەتەکانی خوای گەورە ببینێت و شوکرانەی لەسەربکات و ئەگەر شوکرانەبژێربێت لەسەر نیعمەتەکانی خوا گەورە پاداشتی دەداتەوە بەباشتر و پادشتەکەشی ئەوەیە کە خوای گەروە لێت ڕازی دەبێت و نیعمەتی بەهەشت دەکات بەخەڵاتی ئەو مرۆڤانەی کە شوکرانەبژێردەبن .

بەڵام ئەگەر مرۆڤ شوکرانە بژێرنەبێت لەسەر نیعمەتەکانی خوای گەروە بێگومان سزاوەردەگرێت و مرۆڤیش وەکو فیترەتی خۆی خوادەناسێت و ڕولەخوایە ، بەڵام زۆرهۆکارهەن کە پشت لەخوا دەکات و شوکرانەبژێرنابێت و هۆکارەکانیش هەموی هەڵەو تاوان ونەزانی مرۆڤە ، خوای گەورە لە ئایەتێکی پیرۆزدا باسی دەکات و دەفەرموێت :(وَإِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ إِلاَّ إِيَّاهُ فَلَمَّا نَجَّاكُمْ إِلَى الْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ وَكَانَ الاِْنْسَانُ كَفُوراً) واتا : کاتێك کە مرۆڤ تەنگانە و ناخۆشیەکی بەسەردا دێت لەدەریادا ( کاتێك کە دەچێتە سەرکەشتی وناودەریاوە و توشی شەپۆل وباوباران دێت ) تەنها ڕوولەخوای تاك وتەنها دەکەن و دەپاڕێنەوە کە فریایانبکەوێت وڕزگاریانبکات لەوتەنگانەیەو کاتێك ڕزگاریان دەبێت و دەگەن بەوشکانی خۆیان دەبن بە بەربەست لەبەردەم خۆیاندا بۆ بەردەوامبونیان لە شوکرانەکردنی خوای گەورە و بێگومان مرۆڤ کوفری نیعمەتکارە ، واللە اعلم .

پاشان خوای پەروەردگار لە ئایەتێکیتردا دەفەرموێت :(أَمْ أَمِنتُمْ أَنْ يُعِيدَكُمْ فِيهِ تَارَةً أُخْرَى فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قَاصِفاً مِنْ الرِّيحِ فَيُغْرِقَكُمْ بِمَا كَفَرْتُمْ ثُمَّ لاَ تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعاً).ئایە دڵنیان لەوەی کە نەگەڕێنەوە وەزعێکی لەوجۆرەی کە پێشترباسمانکرد ناڕەحەتی وناخۆشیتان توش نەبێت و ئەوکاتە خوای گەورە توشی بایەکی توندتان بکات و نوقمبن لەناودەریاکەو فریادڕەستان نەبێت بەهۆی ئەوکوفرکردنەتانەوە کە شوکرانەی خوای گەورە و پاشان نیعمەتەکانی ناکەن ؟ ..... واللە أعلم
بیگومان مرۆڤ تاسەر لەخۆشیدانابێت و هەموکاتێش لە ناخۆشیدا ناژیێت ، هەربۆیە دەبێت لەکاتی خۆشیدا شوکرانەبژێربێت وتاوەکو لەکاتی ناخۆشیدا خوای گەورە بەهانایەوەبێت وفریادڕەس وڕزگارکەریبێت لە تەنگانەو ناخۆشی .
بۆیە خوای گەورە بەسەرهاتی قەومێکمان بۆ باسدەکات کاتێك لە خۆشیدابون و ژیانیان پارێزراوبو کە خوای گەورە نیعمەتی خۆی ڕژاندبوەسەریانداو مەترسیان لەسەرنەبوو بەروبومی دارودرەختی پێیان بەخشیبوو لەهەموو جۆرێك کە ئەوەی پێویستی ژیانیانبوو لەخاك ونیشتیمانی خۆیاندا لەبەردەستیان بۆیان ڕەسێندراوبوو کە خوای گەورە بۆیانی ڕەخساندبوو ، هەروەکو لە ئایەتێکدا باسیان دەکات کە قەومی سبأ بون لە یەمەن ، لەم ئایەتەشدا دەفەرموێت: (وَضَرَبَ اللهُ مَثَلا قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكَان فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللهِ فَأَذَاقَهَا اللهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ) خوای گەورە نمونەیەك باسدەکات خەڵکی گوندێك یان کۆمەڵگایەکی جێنیشین کاتێك کە پارێزراوبون وهیچ ترس ومەترسیان لەسەرنەبوو و دڵنەوابون لەهەموو مەترسیەك و ڕزق وڕۆزویان بۆدەهاتەبەرهەم لە هەموو لایەکیانەوە بەدەوری خۆیاندا .

لێرەدا بەابشی دەزانم کەمێك ڕونکردنەوەی ئەم باسەبکەین تاوەکو باشتر لێی تیبگەین : خەڵکی ئەم دێیە کە خوای گەورە باسی دەکات بۆمان و دەفەرموێت (يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكَان ) مەبەست لەم ڕزق وڕۆزوە ئەوەیە کە وەکو ئیبن کثیر لە تەفسیرەکەیدا باسی دەکات ودەفەرموێت ، گوندێكبون لە سبأ و لەسەر ڕوبارێك دەژیان کە چواردەوریان دارودرەختی میوەو بەریبوو بەردەوام بەهۆی شوێنەکەیانەوەو ڕوبارەکە دارودرەختەکانیان زۆر بەبەرهەمبون و بەروبومیان زۆربوو کە سودو پێداویستی ژیانیان لێوەردەگرت ، بەڵام ئەم خەڵکە شوکرانەی خوایان نەدەکرد لەسەری بۆیە دەفەرموێت (فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللهِ ) کوفریاندەکرد بەو نیعمەتانەی خوای گەورە کە بۆیانی ڕەخساندبوو واتا شوکرانەبژێرنەبوون لەسەر نیعمەتەکانی خوای پەروەردگار .
ئێمە وەکو باسمانکرد هەرکەسێك شوکرانەبژێربێت خوای گەورە پاداشتی دەداتەوەو هەرکەسێکیش کوفری نیعمەتەکانی بکات سزای بۆداناوە .
بەڵام دەبێت ئەوەش بزانین لەپاداشت وسزادا هەردوو جۆرەکە خوای گەورە بۆی هەیە کە لەدونیادا پاداشت وسزاکە بداتەوەو بۆیشی هەیە کە دوایبخات بۆ قیامەت ، هەروەها خۆی خاوەن بڕیارو تواناو دەستەڵاتە لەوانەیە لە هەردوو دونیادا بەجێی بهێنێت .
بەڵام نمونەی بەرچاویمان هەیە کە زۆرینەی کوفرکردنی نیعمەت هەرلەدونیادا دەیهێنێتەدی و سزاکەی یان پاداشتەکەی دەردەکەوێت هەربۆیە دەبێت زۆرئاگاداری ئەوەبین کە توشی کوفری نیعمەت نەبین .
پاشان خوای گەورە باسەکەمان بۆتەواودەکات و سزای ئەو گوندەی چۆن داوە لەسەرئەوەی کە کوفری نیعمەتیانکردوە ، هەروەکو لەسەرەتای ئایەتەکەوە باسی نیعمەتەکانی دەکات کە پێیانی بەخشیبوو لەگەڵ ئەو بەروبوم ومیوەو خواردن وئاوی سازگارەی بۆیانی ڕەخساندبوو پاشان باسی نیعمەتێکی زۆر خۆشتردەکات لەگەڵ ئەوەدا کە دەفەرموێت :( كَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً ) ئەوان پارێزراوو دڵنەوابون لەهەموو مەترسیەك ، بەڕاستی نیعمەتێکی زۆرگەورەیە کە کۆمەڵێك لە شوێنێك بژیێن و ئارامی وئاسایش لەناویاندا بەرقەراربێت و مەترسیان لەسەرنەبێت .
بەڵام کاتێك کە کوفری نیعمەت دەکەن خوای گەورە چییان لێدەکات وسزاکەی چۆنەو چییان بەسەردێت ؟ خوای گەورە دەفەرموێت :( فَأَذَاقَهَا اللهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ) واتا: پێیانی چێژت لە بەرگی برسێتی پۆشی بەبەریاندا و لەهەمانکاتیشدا ترسی خستە ناویان بەهۆی ئەوکاروکردەوانەیە کە دەیانکردو ئەنجامیان دەدا .

تەماشبکەین دوو نیعمەتی گەورەی پێیان بەخشیبوو کە خواردن وخواردنەوەی حەڵاڵ و ئاسیشی بێمەترسی ، بەڵام کاتێك کە قەدری عافیەت و ئەو نیعمەتانەاین نەگردو نەزانی خوای گەورەش سزایانیدا بە دووشتی پێچەوانەی ئەوەی کە هەیانبوو ئەویش پۆشاکی برسێتی و نەهێشتنی ئەمن وئاسایش بوو لە نیوانیاندا کە دوو شتی زۆر ناخۆشە خوای گەورە لە مەترسی ئەو دوو شتە ناخۆشە بمانپارێزێت خۆمان وگەلەکەمان .
هەربۆیە وەکو تەواوکردنێکی ئەم باسە خوای گەورە لە ئایەتێکیتردا دەفەرموێت : (لَقَدْ كَانَ لِسَبَإ فِي مَسْكَنِهِمْ آيَةٌ جَنَّتَانِ عَنْ يَمِين وَشِمَال كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَرَبٌّ غَفُورٌ). واتا : لە ژیان وگوزەرانی خەڵکی سبأ نیشانەیەك هەبوو کە بەهەردوو تەنیشتی ڕوبارەکەدا باخ وباخاتێکی باش و بەروبوماوی هەبوو کە خوای گەورە پێیانی بەخشیبوو بۆئەوەی کە لەبەروبومەکەی بخۆن و شوکرانە بژێری خوای بەدیهێنەری ئەو نیعمەتانەبکەن کە بۆتانی بەدی هێناوە سوێن ودانیشگایەکی ژیانی باش و خوایەکی لێبوردەتان هەیە ، واللە تعالی أعلم .
قال تعلی { وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آَمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (55) }

پاشان خوای گەورە مژدە دەدات بەوانەی کە ئیمانیان هیێناوەو کاروکردەوەی چاك ئەنجامدەدەن کە دەفەرموێت :( وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آَمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ) مژدەکەی چی یە ؟
ئەوەیە کە دەفەرموێت:( لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى ) جێنیشینیان دەکات لە خاك و وڵاتی خۆیاندا هەروەکو قەوم وگەلانی پێشوتر جێنیشین بونە و ئەودینەی کە خوای گەورە بۆیانی ناردوە کە دینی ئیسلامەو خۆی تەنها بەودینە ڕازیە ، پاشتر دەفەرموێت :( وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا ) هەرچی ترس و مەترسی هەیە لە سەریان بۆیان دەگۆڕێت بە ئاسایش و دڵنەوایی ، ئەم گۆڕینەش بۆچی یە ؟ بێگومان مەرجی لەسەرداناوەو دەبێت مەرجەکانی بەدیبهێنین مەرجەکەشی تەنها یەك شتە و زۆر ئاسانە کە دەفەرموێت:( يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا ) بەتەنهایی [ خوا ] من بپەرستن و هیچ هاوەڵێکم بۆ دروست نەکەن ، بەڵام ئەگەر مەرجەکە بەدینەهێنین ئەوا هەڕەشەی لەسەرکردوەو دەبێت لە هەڕەشەی خوای تاكوتەنها زۆربترسین و نزیکی نەکەوینەوە کە دەفەرموێت :( وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ ) لەپاشاندا هەرکەسێك کوفربکات ئەوە دەرچوە لە دینی خواو لە بێگومان لەجیاتی پاداشت سزا وەردەگرێت واللە أعلم .
سزاش زپرسەختە وەکو لە ئایەتێکیتردا باسی دەکات و دەفەرموێت :( أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَةَ اللَّهِ كُفْرًا وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ (28) جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا وَبِئْسَ الْقَرَارُ (29) واتا ئەوانەی کە کوفریانکرد بەنیعمەتی خواو بونە هۆکاری ئەوەی کە قەوم وگەلەکەیان بخەنە خانەی ماڵوێرانیەوە ،[ البوار: الهلاك، بار يبور بَورًا، و { قَوْمًا بُورًا } [الفرقان:18 ، الفتح: 12] هالكين.] سزای دۆزەخ دەچێژن و خراپترین کۆتا ئەنجامیان دەبێت ، واللە أعلم .
هەروەها لە باسی بەنوئیسرائیلیشدا باسی کردوە کە لە ئایەتیکدا هاتوەو دەفەرموێت: { سَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَمْ آَتَيْنَاهُمْ مِنْ آَيَةٍ بَيِّنَةٍ وَمَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ } پرسیار لە نەوەکانی ئیسرائیل بکەن چەند ئایەت ونیشانەی ئاشکراوڕونمان دابەسەریاندا کە هەرکەسێك شوکرانەی نیعمەتی خوای گەورە نەکات پاش ئەوەی کە بۆیان ڕونبۆوە کە ئەوشتانەی کە پێیان دەبەخشێت خوای گەورە لەسەر ئەو ناشوکریەو کوفری نیعمەتانە سزای زۆر سەختی هەیە و سزایان پێدەدات لەسەر کوفری نیعمەت ، واللە أعلم .

عن ابي هريرة  قال: انه سمع النبي  يقول:  ان ثلاثة من بني إسرائيل : ابرص واقرع واعمي، اراد الله ان يبتليهم فبعث اليهم ملكا، فاتى الابرص فقال:أي شيء احب اليك؟
قال: لون حسن، وجلد حسن، ويذهب عني الذي قد قذرني الناس، فمسحه فذهب عنه قذره، واعطي لونا حسنا.فقال: فاي المال احب اليك؟
فقال:الابل، فاعطى ناقة عشراء (أي حامل)
فقال:
 بارك الله لك فيها.
فاتى الاقرع، فقال :
 أي شيء احب اليك؟
قال: شعر حسن، ويذهب عني هذا الذي قذرني الناس، فمسحه فذهب عنه، واعطى شعرا حسنا.
قال: فاي المال احب اليك؟
قال البقر، فاعطي بقرة حاملا: وقال بارك الله لك فيها.
فاتى الاعمى فقال: أي شيء احب اليك؟
قال: ان يرد الله بصري فابصر الناس فمسحه، فرد الله اليه بصره.
قال: فاي المال احب اليك؟
قال : الغنم، فاعطى شاة والدا، فانتج هذان، وولدان، فكان لهذا واد من الابل ولهذا واد من البقر، ولهذا واد من الغنم.
ثم انه اتى الابرص في صورته وهيئته، فقال:
رجل مسكين، قد انقطعت بي الجبال في سفري، فلا بلاغ لي اليوم الا بالله ثم بك، اسالك بالذي اعطاك اللون الحسن، والجلد الحسن، والمال، بعيرا اتبلغ به في سفري.
فقال : الحقوق كثيرة. قال كاني اعرفك، الم تكن ابرص يقذرك الناس؟فقيرا فاعطاك الله؟ فقال: انما ورثت هذا المال كابرا عن كابر.
 (أي ابا عن جد .
فقال: ان كنت كاذبا فصيرك الله الى ما كنت.
واتى الاقرع في صورته وهيئته فقال له مثل ما قال لهذا، ورد عليه مثل ما رد هذا.
فقال: ان كنت كاذبا فصيرك الله الى ما كنت.
واتى الاعمى في صورته وهيئته فقال:
رجل مسكين، قد انقطعت بي الجبال في سفري، فلا بلاغ لي اليوم الا بالله ثم بك، اسالك بالله ثم بك، اسالك بالذي رد عليك بصرك شاة اتبلغ به في سفري؟
فقال: قد كنت اعمى فرد الله الي بصري، فخذ ما شئت ودع ما شئت، فوالله لا اجهدك (لا اشق عليك في رد شيء تطلبه مني) اليوم بشيء اخذته لله عز وجل.
فقال : امسك مالك، فانما ابتليتم، فقد رضي الله عنك، وسخط على صاحبيك"

ئەبو هورەیرە دەگێڕێتەوە دەڵێت : کە گوێی لە پێغەمبەر صلی اللە حلیەوسلم بوە کە فەرمویەتی: سێ کەس لە بەنو ئیسرائیل : یەکێکیان گەڕبوبوو ، ئەویتریان کەچەڵ بوو ، ئەوتریان کوێربوو ، خوای گەورە ویستی وابوو کە تاقیانبکاتەوە مەلائیکەیەکی بۆلایان نارد ، چوبۆلای گەڕەکە ئەوەی کە پێستی وشك دەبوەوە و توشی گەڕی هاتبوو ووتی : خۆشترین شت لای تۆ چیە ؟
ووتی : ڕەنگێکی جوان وپێستێکی جوان ، ئەوەی کە خەڵکی منی پێ عیبداردەکەن نەمێنێت ، مەلائیکەکە دەستی بە گیانیدا هێناو گەڕیەکەی هیچ پێوە نەماو چاك وجوان بوەوە ، پاشان پرسیاری لێکرد عەزت لە چی ماڵ وسەروەتێکە ؟
ووتی : وشتر ، وشترێکی ئاوسی پێدا .
مەلائیکەکە ووتی : خوای گەورە بەرەکەتی تێبکات بۆت .
پاشان هات بۆلای کەچەڵەکەو ووتی : چی شتێك لای تۆ خۆشەویستەو عەزت لێیە ؟
ووتی : قژە سەرێکی جوان ، ئەوەی کە خەڵکی گاڵتەم پێدەکەن نەمێنێت ، دەستی بەسەریا هێناو قژێکی جوانی بۆ ڕواو پرسیاری لێکرد ووتی حەزت لە چی ماڵ وسەروەتێکە ؟ ووتی : مانگا ، مانگایەکی ئاوسی پێداو ووتی : خوا بەرەکەتی تێبکات بۆت .

پاشان چوو بۆلای کوێرەکە و پرسیاری لێکرد عەزبەچی دەکەیت ؟ ئەویش ووتی : حەزدەکەم خوا چاوم بۆ بگەڕێنێتەوەو خەلقی خوای پێببینم ، ئەویش دەستی بەسەرچاویا هێناو بینایی بۆ گەڕایەوەو پرسایری لێکرد حەز بەچی ماڵ وسەروەتیك دەکەیت ؟ ووتی : مەڕ ، مەڕێکی ئاوسی پێدا .
پاشان لە بەروبومی ئەو شتانەی کە دایپێیان ئەویان دۆلیك وشتری هەبوو ئەویتریان دۆڵێك مانگای هەبوو ، ئەمیشیان دۆڵێك مەڕی هەبوو .
پاشان هات بپلای کابرای کە پێشتر گەڕبوو لەشێوەی پێشتری خۆیدا وەکو کابرایەکی گەڕ ، ووتی : کەسێکی فەقیرم ولێقوماوم پەکمکەوتوە لە سەفەرکەم ولەڕێگام و ناگەمەوە شوێنی خۆم ، داوات لێدەکەم بەوکەسەی کە ڕەنگی جوانی پێت بەخشیوەو پێستی جوانی داوەپێت و ماڵوسەروەتی وشتری داوەپێت وشترێکم بدەرێ تاوەکو پێی بگەمەوە شون وجێگای خۆم .
ووتی : خەڵکی فەقیرزۆرە ، مەلائیکەتەکە ووتی : وادەزانم ئەوناسم ، ئەی تۆ گەڕنەبویت خوای گەورە چاکتیکردوە و ماڵ وسەروەتی پێبەشیی ، ئەویش ووتی : نەخێر من ئەم ماڵ وسەروەتەم لە باوك وباپیرمەوە بۆم ماوەتەوە ،
مەلائیکەتەکە ووتی : ئەگەر درۆدەکەیت داوام لەخوا ئەوەیە کە بتگەڕێنێتەوە بۆ دۆخەکەی جارانت کە هیچت نەبوو گەڕبوی .

پاشان چوبۆلای کەچەڵکەو لە شێوەی پێشوتری خۆیدا و هەمان شتی پێوت و داوایکرد کە یارمەتیبدات و ئەویش بەهەمان شێوە ووڵامی دایەوەو مەلائیکەتەکە ووتی : ئەگەر درۆدەکەیت ئەوا داوام لەخوا ئەوەیە کە بتگەڕێنێتەوە سەردۆخی جارانت .
پاشان چوبۆلای کوێرەکە و بەهەمان شێوەو هەمان پرسیارکرد ، کە لەسەفەردام وڕێگام بڕاوەو هیچم پێنەماوەو کەس ناناسم و شتێکم بدەرێ تاوەکو بتوانم بگەمەوە ڕێگاو جێگای خۆم ؟
ئەویش ووتی : من کابرایەكبوم وەکو تۆ و کوێربوم وخوای گەورە بینایی پێم بەخشیەوەو ماڵ وسەروەتی پێمداوە ، ئەوەی کە تۆ داوای دەکەیت و اللە سوێند بەخوا لەدەستت نایگێڕمەوەو دەستت ناگرم چیت پێویستە و چی دەبەی بیبە لەپێناو خوای تاك وتەناهدا .
پاشان مەلائیکەتەکە ووتی : دەست بە ماڵەکەی خۆتەوەبگرە ، خوای گەورە ویستی وابوو کە تاقیتان بکاتەوەو خۆت وهەردوو هاوڕێکەت ، خوای گەورە لەتۆ ڕازیبوو لەهەردوو هاوڕێکەت توڕەبوو .

هەروەکو شاعیری کوردی ووتویەتی :
مه‌ڵێ فـه‌قـیرم کوفـری نیعمه‌ته‌ ................... له‌ش ساغی بۆ تۆ مڵك وسه‌روه‌ته‌

باخۆمان بپارێزین لە کوفری نیعمەت و ناشوکوریکردنی خوای گەورە و هەست بە نیعمەتەکانی بکەین بەسەرمانەوە کە خاك وشوێنی نیشتەجێبونمانی کردۆتە ئەم خاکەو موبارەکەوەو ئاسایش ودڵنەوایی پێمان بەخشێوەو ڕزق وڕۆزوی باش وپاکی پێمانداوەو نیعمەتی ئەوەندە بەسەرمانەوەیە کە لە ژمارەنایات و دەبێت دەستی پێوەبگرین و قەدری بزانین و ئاگاداربین وەکو گەلانی پێشوترمان لێنەیات کە گەورەو دەستەڵاتدارەکانیان بون بەهۆکاری ئەوەی کە توشی کوفرکردن و ناشوکری بێین ، هەروەکو ئێستا زۆرێك هەیە کە لەسەر ئەم هەموو نازونیعمەتانەی کە خوای گەورە پێمانی بەخشێوە کوفردەکەن و بەردەوام لەهەوڵی ئەوەدان کە خەڵکەکەش توشی کوفربێن و ناشوکری خوابکەن ، نابیت بەوانە ڕازیبین و دەبێت پێمان ناخۆش بێت و خۆمان لەوانە بەری بکەین و هەوڵیش بدەین کە ئەوانە واز لەو کوفرو خراپەکاریە بهێنن ، تاوەکو ئیمەش بەئاگری ئەوانەوە نەسوتێین و پۆشاکی برسێتی وترس نەدرێت بەسەرماندا هەروەکو خوای گەورە لەو بەڵاو موسیبەتانە ڕزگارمانیکردوە کە سەردەمانیك هەبوو کورد لە سێبەرەکەی خۆیشی دەترساو گومانی ناپاکی لێهەبوو سەردەمانێك بەسەرماندا هاتوە کە خەڵکی هەرچی هەبوو دەیفرۆشت بۆ ئەوەی بژێوی ماڵ ومنداڵەکانی بەدەست بهێنێت و لەبرسێتی ڕزگاری ببێت .
ئەگەر بمانەوێت شوکرانەبژێری خوای گەورەبین دەبێت بەردەوام لە بەندایەتیکردندابین بۆ خوای تاك وتەنهاو هاوەڵی بۆ بڕیارنەدەین و شوکرانەبژێری نیعمەتەکانیبین بەدڵ وبەگیان ،
بێگومان شتێکی زۆر گرنگم بیرکەوتەوە کە نیعمەت تەنها بە خواردن وپۆشاك وماڵ وسامان لێکنەدەینەوە ، بێگومان هەرچی لە ژیانداهەیە هەمووی نیعمەتی خوای گەورەیە بۆ مرۆڤەکان و ژیانمان چۆن هەڵدەسوڕێت بە چواردەورەکەمانەوە هەمووی نیعمەتی خوای گەورەیە بەسەرمانەوە نابێت ناشوکوری نیعمەتەکانی بکەین .

یەکێك لە نیعمەتە گەورەکانی خوای گەورە کە بەبەرچاومانەوە دیارەو هەستی پێناکەین ئەوەیە کە خوای گەورە ئەم ژیانە خۆش وجوانەی پێبەخشیوین بەهۆی ئەوەی کە موشکیلەو نەهامەتی وبەڵاو موسیبەت زۆربووە ئەوە بەنیعمەت نازانین و بەڵکو هەندێك هەن لەوانەیە بە نیقمەتیشی بزانن و ئەوەش خۆی لە خۆیدا کوفری نیعمەتە و دەبێت قەدری ئەو نیعمەتە گەورەیە بگرین کە خوای گەورە تەمەنێکی پێمان بەخشێوە تاوەکو کاروکردەوەی جوانی تیا ئەنجامبدەین و سوپاس وستایشی خوای گەورەی تیادا بکەین .

خاڵێکیتر لە نیعمەتەکانی خوای گەورە ئەوەیە کە هەستی پێناکەین ، برادەروهاوڕێی چاك ! کاتێك خوای گەورە فەزڵێکمان پێدەبەخشێت بەهەر جۆرێك لەجۆرەکانبێت و کۆمەلێك خەڵکی باش وچاك ودڵسۆزمان بۆ دەڕەخسێنێت و دەبن بە براو دۆست وکەس وهاوڕێ و هاوسێمان وئامادەن کە بەهەموو جۆرێك هاوکارمانبن و دڵسۆزمانبن و یاریدەدەرمانبن ئەوەش نیعمەتێکی زۆر گەورەیەو نابێت بەئاسانی لەدەستی بدەین و قەدریان بگرین و لەگەڵ هەست ونەست وئازارەکانیاندا بەشداربین ، کەسی واهەیە کە ئەگەر یەك هەڵە یاخود هەڵسوکەوتێك کە بەدڵی ئەونەبێت و لە قسەی ئەودانەبێت یان بەگوێرەی هەواوئارەزوی ئەونەبیت سەدوهەشتا پلە دەگەڕێتەوە بەرەودواوەو هەموو دۆستایەتیو برایەتی وکەسایەتی ئەوکەسە زەربی سفر دەکات و هیچی پێوە ناهێڵێت و بەڵکو نەك تەنها واز لە دۆستایەتی دەهێنێت تەنانەت دوژمنایەتیشی دەکات و دەیگەیەنێتە ئەوپەڕی دوژمنایەتی ،بەڵکو کەسی واهەیە کە نەك تەنها دژایەتی دەکات بەڵکو دەکەوێتە ئەوەی کە زمان درێژیش دەکات بەسەر ناموسیەوەو بوهتانی زۆر ناشیاوی بۆ هەڵدەبەستێت و دەست دەکات بە جنێودان و قسەی ناشرین ، لەم بارەیەشەوە ئەوکەسانە ئاگاداردەکەینەوە کە چەند فەرمودەداهاتوە و لەوانەش ، حدثنا ابن المنادي ، نا يحيى بن معين ، نا أبو اليمان ، عن شعيب بن أبي حمزة ، عن ابن أبي حسين ، عن نوفل بن مساحق ، عن سعيد بن زيد ، أن النبي صلى الله عليه وعلى آله وسلم قال : « أربى الربا شتم الأعراض »
أربى الربا شتم الأعراض هذه اللفظة صححها الألباني(1) واتا : سوترین سوو جنێودانە بە ناموسی یەکتری .

جا ئەگەر بیری لێبکەینەوە کە خوای گەورە ئەو نیعمەتە پیرۆزەی پێبەخشیوین ئێمە هەستین بیکەین بە نیقمەتێك و بەڵکو دژایەتیشی بکەین و بەوەشەوە نەوەستین کە جنێوی ناشرینی پێبدەین و بوهتانی بۆ دروست بکەین ، توخوا ئەمە چەندجار دەکاتە کوفری نیعمەت و چەد بە پێچەوانەی نیعمەتەوە دەوەستینەوەو لەگەڵ ئەوەشدا چەندجار توشی ئەو کوفرە گەورەیە هاتوین و (ربا) سوترین سومان ئەنجامداوە و سوش دەزانین کە چەند تاوانەو وەکو لە فەرمودەیەکدا هاتوە کە درهەمێکی سوو بەقەدەر ئەوە تاوانە کە زینا لەگەڵ دایکی خۆیدا بکات خوای گەورە پەنامان بدات یارب ، قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : ( الربا سبعون حوبا أيسرها أن ينكح الرجل أمه )) * حديث صحيح ، واتا : سوو عەفتا بەشە کەمەکەیان ئەوەیە کە پیاو لەگەڵ دایکی خۆیدا زینا بکات !

جا توخوا تاکەی بیر لەم شتانە نەکەینەوە و ئەم هەموو تاوانانە بەئاسان بزانین و گوێی پێنەدەین ئەوەش تەنها لەبەر ئەوەی کە ڕقمان لە کەسێك هەستاوەو خۆشمان نازانین بۆچی ! ئەگەر پرسیاریشمان لێبکەن ئەوا چەندین بیانوی نابەجێ دەهێنینەوەو بەڵکو خۆشمان بەهەق دەزانین و ئەو بەناهەق ، لەکاتێکدا بەڵگەکان هەمووی بەسەر خۆماندا دەشکێتەوە و خۆمانی پێتاوانبار دەکەین و خۆمان ماڵ وێران دەبین لە هەموو ڕوویەکەوە .
کەواتە باهەندێك بیربکەینەوەو بزانین کە کاروکردەوەکانمان چۆنەو بەرەو کوێمان دەبات و بائاگاداری ئەوەبین کە نەکەوینە ناو کوفری نیعمەتەوەو بەڵکو چەندیتن تاوانیتر بۆخۆمان دروستبکەین و بەلاشمانەوە ئاسایی بێت ، هەڕەشەکەی خوای گەورەمان بیرنەچێت کە ئەوەی کوفری نیعمەت بکات خوای گەورە پۆشاکی ترس وبرسێتی دەپۆشیت بەسەریدا هەروەکو ڕۆژانە لە ژیانی خۆماندا کەم تازۆر دەیبینینەوەو هەستی پێدەکەین و بەڵام عیبرەتی لێوەرناگرین .
خوای گەورە بەڕەحمی خۆی ڕەحمان پێبکات و لەوکرادارو تاوانانە بمانپارێزێت و توشی کوفری نیعمەتمان نەکات و بەدورمانخات و بەرگ وپۆشاکی برسێتی وترسمان نەدابەسەردا و لە تاوانەکانمان ببورێت و لێمان خۆش بێت ، انە ولي ذلك والقدر علیە .
والسلام .