لەم رۆژانەدا پۆستێکم بۆ هاتبوو لە لایەن بەرێزێکەوە دەیگوت کاك ماکوان وەڵامێکی ئەم مولحیدە بدەرەوە، کە تەماشای پۆستەکەم کرد .. ئەو مولحیدە باسی فتوحاتی ئیسلامی کردبوو لە کوردستان سەرچاوەکەی ئەم "واقیدیە" بوو کە ئێستا بۆتان باس دەکەم ، جا ئەو مولحیدە فێڵبازە لە نوسینەکەیدا نوسیبووی زانای گەورە و مێژوونوس ئیمامی واقیدی.. چونکە- قسەکان لە بەرژەوەندی بابایی مولحید بوو.. ئیتر بە شانو باڵیدا هەڵیئەدا، لەهەمانکاتدا چەندین نامەم بۆ هاتبوو- دەیانپرسی واقیدی کێیە..؟
کەواتە واقیدی کێیە ..؟
واقیدی یەکێکە لە بازرگانەکانی شاری مەدینە .. ئەم پیاوە بە کەسێکی دانا و رۆشنبیرێکی گەورەی سەردەمی خۆی ناسراو بووە .. ئەم پیاوە ناوی ئەبوعەبودوڵڵای محمدی کوڕی عومەرە ساڵی ١٣٠ ك٠ لەدایك بووە ٢٠٧ ك٠ کۆچی کردوە رەحمەتی خوای لێبێت..
لەسەردەمی ئەم پیاوەدا شتێك نەبووە ناوی مێژوونوس بێت، تەنانەت بە گەبەریش کە یەکەم مێژوونوس بووە نەوتراوە مێژوونوس لەساڵی ٢٢٤ك٠ لە دایك بووە ٣١٠ وەفاتی کردوە.. گەبەری 
پێش گەبەری خەڵکانی تر هەبوون هەوڵیان داوە بەڵام نەیانتوانیوە سەردی مێژووی بەدی بهێنن و ناوی بنێن مێژوو (التاریخ)، بە هەموویان ووتراوە" القصاصین" واتا ئەو کەسانەی کە چیرۆك دەگێڕنەوە.. لەناو ئەهلی زانستو عولەمایاندا بەچاوێکی کەم تەماشای ئەم قصاصینە کراوە، تا کۆتایی سەدەی نۆیەمی کۆچی.. بە هەموو مێژوو نوسانی ئیسلام ووتراوە قصاصین ، تەنها ئەو مێژوونوسەی...ئەگەر قورئان و فەرمودە و عەقیدەی لەبەر نەبوایە واتا وەك مەتن و وەك نوسینیش بەهیچ شێوەیەك مێژووی لێوەرنەدەگیرا، چونکە لە ناوئیسلامدا گێرانەوەی مێژوو بە "موعەن عەنیە" واتا بەڕشتیە ، ئەوکەسەی کە دەیگێڕێتەوە دەبێت خاوەن سەند بێت.
لە ساڵی ٨٨٠ك٠ کەسێك بەناوی ئیمامی "ساخاوی" بۆ ئەوەی ئیتر کەس گاڵتەو زەمی مێژوو نەکاتو بە چاوی سوك تەماشای نەکەن کتێبێکی نوسی بەناوی .. (الإعلان بالتوبیخ لمن ژمّ أهل التاریخ.)..
هیوام وایە ئەم پێشەکییە ئەوەندە بێت کە ئێوەی خوێنەر تێبگەیەنم کە مێژوو لەم سەدەنەی دوایدا گرنگی پێدراوە.. پێشتر لەناو ئیسلامدا مێژوو گرنگ نەبووە وەك گێرانەوەی سەری بێسەنەد، کە ئەمەش بۆ خۆی زانستێکە لە ئیسلامدا پێدەوترێت (عیلم الرجال) واتا زانستی پیاو ناسی کە تەنها ئیسلام خاوەنیەتی و داهێناوە، ئەگەر تەماشای مێژوەکانی ئیسلام بکەیت کە گرنگی پێدراو هەمووی بەسەندەوە قسەکان هاتووە لە گەبەریەوە تا جەلالدینی ئەسیوگی.. دوای ئەویش لە نوێکانی سەدەی ١١ و١٢ بەهەمانشیوەی رشتەو سەندە .
دەتانهێنمەوە بۆ لای واقیدی - رەحمەتی خوای لێبێت- ئەم پیاوە ١٠٠،٠٠٠درهەمی لەشاری مەدینە قەرز کرد بوو بۆ کڕینی گەنم .. بەهەحاڵ درێژەی نادەمێ و بەرشکست بوو ، هیچ پارەی نەماو قەرزارێکی زۆر بوو.. رایکرد بۆ شاری بەغداد لەوێ مایەوە دەستی کرد بە گێرانەوەی چیرۆك و فەرمودە ، قسەی ناو مەجلیس و خۆی نزیك کردوە لە بەرمەکیەکان کە وەزارەتی هارونە رەشیدیان بەدەست بوو.. 
هاوڕێیەتی پەیدا کرد لەگەڵ "خالید کوڕی بەرمەك" لە شاری بەغداد وبووە خۆشەویستی چەند جار لە مەجلیسی هاروندا -رەحمەتی خوای لێیت- دانیشت وچەند بەسەرهاتێکی گێرایەوە، هارون بانگکردو پێگووت سەندەی ئەم قسانە لە کێوە دەهێنیت ؟
- ئەویش ووتی خۆم دایدنم بۆ خۆشکردنی مەجلیسی ئێوەیە، بەڵام لەڕاستشدا خۆم بەوکارە دڵخۆش نیم ، ژیانی خۆی باسدەکات بۆ هارونە رەشید و - هارونیش دڵی بۆ دەسوتێو ڕێزی لێدەگرێت لەبەر ئەوە خەڵکی شاری مەدینەی پێغەمبەری خوادایەو - صلی اللە علیە وسلم- هەموو پارەکانی بۆ ئەداتەوە دەزانێت کەسێکی باشە ماوەیەك دریکاتە قازی ناوچەیەك لە نزیك شاری بەغداد و دوای ئەوە وەفات دەکات..
بەرەمیەکان کە ئەودەمە لە شیعەی تالیبینیەکان و مەجوسەکانی ئێران نزیك دبنەوە دژی هارونەرەشید، دەست دەکەن بە نوسینی فەرمودەو گێڕانەوەی ریواتەی بەناوی ئەم واقیدیە فەقیرەوە.. ئەوکەسەی کە بەناوی واقیدی دەنوسێت ناوی .. ئیبراهیمی کوڕی محمدی کوڕی یەحیاییە..!
واقیدی بۆ خۆی پیاوێکی بەرێزی دینداری خاوەن زانست بووە ، بەڵام زاناو تایبەتمەند نەبووە لە بوارێکدا وەك زانایانی ئیسلامی بناسرێت ..
جا هەرکتێبێك باسدەکەن بوونی نەماوە دەڵێن واقیدی نوسیویەتی.. بۆ زانیاری هەموو لایەك واقیدی تەنها یەك پەرتوکی ئێستا هەیە دەست دەکەوێت.. ئەویش باسی فتوحاتو شەرکردنە بەناوی "التاریخ و المغازی" .. باقی پەرتوکەکانی تری دەڵێن هەیبوو کەس نازانێت لە کوێییە.. واتا هەر قسەیە..
بەڵام ئێستا لە نوسەری عەرەب و کورد و فارسی عەلمانی رقن کە مێژوو دەنوسن یەکسەر دەڵێن واقیدی سەرچاوەمە، کوا سەندەکەی خۆشی نازانێت چۆن هاتووە، بەڵام ئیتر خۆش دێت بەدەستەوە..! لەڕاستیشدا هیچ بنەمایەکی زانستی نیە، تەنها قسەی گیرفانە.
زانایان چی دەڵێن لەبارەیەوە :
کۆڕایی زانایانی ئەهلی سوننەت و جەماعە .. رەحەمەتی بۆ دەنێرن، بەڵام دەڵێن قسەکانی هەموی درۆیەو درۆزن بووە..، بۆ دەڵێن درۆزن بووە..!؟
لەسەر بنەمای ئەو هەموو قسەیەی کە بەدەمیەوە هەڵبستراوە، ٣٠ هەزار فەرمودەی ڕیوایەت کردوە لە پێغەمبەروە هەمووی درۆ و چەواشەکاری بووە..!
جا بەدەم پێغەمبەروە صلی اللە علیەی وسلم درۆ بکات داخۆ گێڕانەوەی مێژوەکەی چی بێت..!
لەو زانیانە ..
ئەحمەدی کوڕی حەنبەل، بوخاری ، موسلیم، ٦ فەرمودەوانە ڕاستەکە، ئیمامی زەهەبی، ئین کەسیر، ئیبن حەجەری ئەسقەلانی..هتد
بێجگە "ئیبنوماجە" کە ئەو ریوایەتی لێوەرگرتوە..
بەهەر حاڵ هەموو زانایانی فەرمودە لەسەر ئەوە کۆکن کە پیاوێکی درۆزنە... لە پەراوێز هەندێك نمونە دادەنێم لە قسەی زانایان..*
ئەی عەلمانی کورد چۆن ئەو هەموو مێژوونوسە هەیە تەنها واقیدی وەردەگرێت؟ .. وەرەن بە دەستە دزیەکەیان ئاشکرا بکەین ..!
مولحیدەکان و عەلمانیە رقنەکان بە گشتی کە باسی فتوحاتی ئیسلامی دەکرێت پەنا دەبن بۆ کتێبێك، بەناوی "کوردستان و ئاینی ئیسلام" لە ساڵی ١٩٧٠ ز٠لە بەغداد لە چاپدراوە.. نوسەرەکەی کەسێکە خەڵکی شاری کۆییە بەناوی (مەلا رەئوفی سەلیم حەوێزی) کە ئاشکرا بوو دوای ٢٥ ساڵ ئەو مەلا ڕەئوفە ئەم کتێبەی دزیوە کردویەتی بەناوی خۆیەوە، بە کتێبێك دەستنوس گوایە واقیدی نوسیویەتی بەناوی .. فتوح سواد العراق لە عەرەبیەوە وەرگێراوە بۆ فارسی، وەرگێرەکەی ناوی مەلا عەبدولعزیز واعیزی سەردەشتیە، کەلە راستیە ئەمیش هەر خەڵکی کۆییە چۆتە سەردەشت دانیشتوە..
پرسیار لێرەدا ئەوەیە ئەی دەست نوسە عەرەبیەکە لەکوێیە ..؟
گوایە ئەم مەلا عەبولعەزیز واعیزیە سەردەشتیە؛ هاتۆتە ناوچەی مەرگە چۆتە لای مەلا عەبدولصەمەدی مەرگەیی و لە کتێبخانەکەی ئەودا دەستی کووتوە وەریگێراوتە سەر زمانی فارسی و دوای ئەم مەلا رەئوف سەلیم حەوێزیە کردویەتی بەناوی خۆی ووتویەتی خۆمم نوسیوە لەکاتێکدا تەنها ناوی کتێبەکەی گۆڕیوە..
دوای لێکۆڵینەوە گەڕان دەرکەوت ئەم کتێبە مافی بەسەر واقیدیەوە نیە ، سێ کەس نوسیویەتی ناویان (مەلا سەعیدی سنەیی و حوزنی موکریانی و میجەرسۆن) حوزنی موکریانو میجەر سۆن تارادەیەك ناسراون .. مەلا سەعید ئەوەی پێبڵێن مەلای نەیکردوە ماوەیەك بۆ فێڵ دەبێتە مەلاو لەسەرەتای سەدەی ٢٠دا دەچێتە سوید و دەبێتە دکتۆرو پاشان دەبێتە گاور و کچی قەشە شمعونی دەخوازیت و ناوی خۆی دەگۆڕێت بۆ میرزا سەعیدی سەنەیی.. ئینجا ئەو شیعرەی هورمزگانیش هەر ئەم نوسیویەتیو گوایە سەردەمی زەدەشتیەکان نوسراوە، ئەم سێ کەسە و ئەو دوو هاورێییەتر کە خەڵکی کۆیە بوون هەمویان پیاوی ئینگلیز بوون وبۆ دژایەتی ئیسلام نوسیویانە.. ئەوەی لەو کتێبەدا هەمووی قسەی بێمعناو درۆ دەلەسەیە..
هەندێك لە درۆکان من لێرەدا ئاشکرای دەکەم ..
لە کتێبی کوردو ئاینی ئیسلامدادەڵێت: ئەبوعوبێدەی جەراح هاتۆتە کوردستان بە جیهاد شەهیدی بووە ئافرەتی کوردیان بە سەبیا بردوە..!
ئەبو عوبێدەی جەراح لە شام وەفاتی کردوە، بەنەخۆشی تاعون
لەهەمان کتێبدا دەڵێت: خالیدی کوڕی وەلید هاتە کوردستان و رووباری خوین دروست کرد ..
خالیدی کوڕی وەلید نەهاتۆتە کوردستان نەیدیوە بەچاو و لە شام وەفاتی کردوە لەسەر جێگا..
دەڵێت قەقعقا لە کوردستاندا جیهادی کوردوە لەوێ کوژراوە..
ئەویش لە شام بەدەردی خوای وەفاتی کردوە..!
ناوی هەندێك هاوەڵی هێناوە کە گوایە هاتونەتە کوردستان ، لەکاتێکدا زۆربەیان لە جەنگی بەدرو ئوحودا شەهید بوون ...!
ناوی هەندێك شاری بردوە کە هەمووی ٢٠٠ ساڵە دروست بووە، بۆ نمونە شاری بانە ناوەکەی ناگاتە ٣٠٠ ساڵ..
یان شاری سابڵاخ باس دەکات کە هەمووی ١٠٠ ساڵە پێدویترێت سابڵاخ..
نای شاری واهێناوە بێجگە هەولێرو کەرکوك لەڕاستیدا ناوەکان تورکیەو عوسمانیەکان دروستیان کردوە.. بەهەر حاڵ ئەوە تەنها بۆ بەدۆرخستنەوەی بوو، ئەو کتێبە مافی بە سەر راستی یەوە نیە.

سەرچاوەکان :
کوردستان لەبەر دەم فتوحاتی ئیسلادا، نوسینی مامۆستا حەسەن حمە کەریم 
فەتحی ناوچە کوردیەکان بە ئاشتی و بووە یان بەشەڕ، نوسینی مامۆستا حەسەن حمە کەریم
مەلای خەتێ و ئەفسانەی مێژوو نوسیك، نوسینی مامۆستا حەسەن حمە کەریم
چێشتی مجەور: مامۆستا هەژار موکریان
دیوانی مەحوی : مامۆستا مەلا کەریمی مودەریس
پێگەی : ملتقی اهل الحدیپ
پێگەی : ویکیپیدیا
پێگەی : قصە السلام 
*پەرواێز
فقد روی عبد الله بن علی بن المدینی عن أبیه قال: عند الواقدی عشرون ألف حدیپ لم أسمع بها، پم قال لا یروی عنه وچعَّفه.
وقال الإمام أحمد: "هو كژاب".
وقال أبو داود السجستانی: أخبرنی مع سمع علی بن المدینی یقول: روی الواقدی پلاپین ألف حدیپ غریب.
وقال الدولابی: حدپنا معاویە بن صالح قال لی أحمد بن حنبل: الواقدی كژاب.
وقال أبو إسحاق الجوزجانی: لم یكن الواقدی مقنعا، ژكرت ڵاحمد موته یوم مات ببغداد، فقال جعلت كتبه ڤهائر للكتب منژ حین.
وقال أبو داود: لا أكتب حدیپه، ما أشك أنه كان ینقل الحدیپ، لا ینڤر للواقدی فی كتاب إلا تبین أمره فیه، روی فی فتح الیمن وخبر العنسی أحادیپ عن الزهری لیست من حدیپه. وكان أحمد لا یژكر عنه كلمە.
وقال عنه یحیی بن معین فی تاریخه :685 ـ والواقدی: لیس بشی‌و. وفی موچع ێ‌خر: "چعیف" وفی ێ‌خر: "لیس بپقە".
وعنه أیچا -أی ابن معین- قال: أغرب الواقدی علی رسول الله صلی الله علیه وسلم عشرین ألف حدیپ.
وقال یونس بن عبد اڵاعلی: قال لی الشافعی: كتب الواقدی كژب.
وقال النسائی: المعروفون بوچع الحدیپ علی رسول الله صلی الله علیه وسلم أربعە: ابن أبی یحیی بالمدینە، والواقدی ببغداد، ومقاتل بن سلیمان بخراسان، ومحمد بن سعید بالشام.
وقال أیچا النسائی فی "الكنی": أخبرنا عبد الله بن أحمد الخفَّاف، قال: قال إسحاق هو -یعنی: الواقدی- عندی ممن یچع الحدیپ.
وقال أیچا -أی النسائی-: "متروك الحدیپ".
وقال البخاری: سكتوا عنه، ما عندی للواقدی حرف، وما عرفت من حدیپه، فلا أقنع به.
وقال -أی البخاری- فی موچع ێ‌خر: "متروك الحدیپ، تركه أحمد وابن نمیر وابن المبارك، وإسماعیل بن زكریا ".
وقال ابن راهویه: هو عندی ممَّنْ یچع الحدیپ.
وقال ابن أبی حاتم فی الجرح والتعدیل (6/26): نا عبد الرحمن، قال: سألت أبا زرعە عن محمد بن عمر الواقدی، فقال چعیف، قلت: یكتب حدیپه؟ قال: ما یعجبنی إلا علی الاعتبار، ترك الناس حدیپه.
قال الژهبی: لا شی‌و للواقدی فی الكتب الستە إلا حدیپ واحد عند ابن ماجە: حدپنا ابن أبی شیبە، حدپنا شیخ لنا فما جَسَرَ ابن ماجە أن یفصح به، وما ژاك إلا لوهن الواقدی عند العلما‌و، ویقولون: إن ما رواه عنه كاتبه فی الگبقات هو أمپل قلیلا من روایە الغیر عنه.
وقال الإمام ابن المدینی: "الهیپم بن عدی أوپق عندی من الواقدی، ولا أرچاه فی الحدیپ ولا فی اڵانساب ولا فی شی‌و".
وقال الإمام أبو داود لابن المبارك: "حَدِّپنا عن الواقدی، قال: سو‌و".
وقال الإمام ابن عدی: "ومن یروی عن الواقدی من الپقات فتلك اڵاحادیپ غیر محفوڤە عنهم إلا من روایە الواقدی؛ والبلا‌و منه ومتون أخبار الواقدی غیر محفوڤە وهو بین الچعف".
ولژلك قال الإمام الژهبی فی سیر أعلام النبلا‌و للژهبی 8 / 303: "وقد تقرر أن الواقدی چعیف ... ونُورد ێ‌پاره من غیر احتجاج ... فهژه الكتب الستە ومسند أحمد وعامە من جمع فی اڵاحكام نراهم یترخصون فی إخراج أحادیپ أناس چعفا‌و، بل متروكین ومع هژا لا یُخرجون لمحمد بن عمر شیئاً ... إژ قد انعقد الإجماع الیوم علی أنه لیس بحجە وأن حدیپه فی عِداد الواهی". اهـ.