راپۆرت

بژاردەکانى بەردەم ئەمەریکا بۆ جڵەوکردنى ئێران: سوریا وعێراق بە نمونە


نوسینى : هاوكار ڕه‌فیق و به‌ختیار ئه‌حمه‌د ساڵح 
ناوه‌ندی كوردستان بۆ توێژینه‌وه‌ له‌ململانێ و قه‌یرانه‌كان (كوردسام)

پوختە
ئەو ڕێکارانەى کە تا ئێستا ئەمەریکاو هاوپەیمانەکانى گرتوویانەتە بەر، لە دژى کۆمارى ئیسلامى ئێران، نەک نەبووتە لاوازکردنى ئەو وڵاتە، بگرە بە پێچەوانەوە بە هێزترى کردووە و تا دێت بریکار و حکومەتە پاشکۆکانى زیاتر دەبێت لە ناوچەکە. هەر بۆیە ئەگەر ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا نەتوانێت ستراتیژێکى گونجاو بگرێتەبەر، بێ گومان دۆخى ناوچەکە زۆر لەوەى ئێستا هەیە، ئاڵۆزتر دەبێت، هاوسەنگی هێز لەبەرژەوەندی ئێران یەکلایی دەبێتەوە، لەم حاڵەتەشدا جڵەوکردنی لە ئەستەم نزیکدەبێتەوە.

سەرەتا
هەر جوڵەیەکى نوێ کە ئەمەریکا وئێران پێى هەڵبدەستن، ئاستى بارگرژى لە نێوان ئەو دوو دەوڵەتە بەرز تر دەکاتەوە. لە چوارچێوەى هەوڵەکانى بۆ نمایشکردنى هێز و تواناى بەرگریکردنى لە خۆى، ئێران تاقیکردنەوەى موشەکى ئەنجام دەدات، لە کاتێکدا کە ئەمەریکا ئەو مافە تەنها بۆ خۆى ودەوڵەتە هاوپەیمانەکانى بە ڕەوا دەبینێت. لە لایەکى دیکەوە ئێران هەڵدەستێت بە بەرفراونکردنى هەژمونى خۆى، لە ڕێگەى هاوکاریکردنى گروپە چەکدارەکان، لە سوریا و لوبنان و عیراق. لە بەرامبەردا ئەمەریکا هاوکارى سەربازى زیاتر ڕەوانەى دەوڵەتانی کەنداو دەکات، بۆ خۆپارێزى لە بەرامبەر هەڕەشەکانى ئێران.
به‌پێی زۆرێك له‌ راپۆرته‌ هه‌واڵگرییه‌كان هیچ دەوڵەتێک بەئەندازەى ئێران، لە دواى ساڵى 1979ەوە، زیانى گیانى و مادیی بە ویلایەتە یەکگرتووەکانى ئەمەریکا نەگەیاندووە. لە ساڵى 1983دا، تۆمه‌تباره‌لە پشت تەقینەوەکانى لوبنانەوە، دژ بە هێزەکانى مارێنز. لە ساڵى 1996شدا، تۆمه‌تباره‌ به‌وه‌ی ڕۆڵى هەبوو لە تەقاندنەوەى تاوەرەکانى خوبەر لەسعودییە. لە دواى ساڵى 2003شەوە لە عێراق، هێزەکانى قودس تۆمه‌تباره‌ به‌ هاوکارى هێزەکانى سونە و شیعە یاخییەکان بۆ کوشتنى هەزارەها ئەمەریکی. بێجگە لەوەی لە هەر شوێنێک شیعە بوونى هەبێت، بە تایبەت لە خۆرهەڵاتى ناوەڕاست، ئێران هەوڵى نانەوەى پشێوى داوە، لە خۆرهەڵاتى سعودییەوە بۆ عێراق و سوریا و یەمەن و بەحرەین، سەربارى پشتیوانى کردنى بەردەوامى حەماس و حیزبوڵا و دروستکردنى هەڕەشەى بەردەوام لەسەر  ئیسڕائیل.

سیاسەتى ئێستاى ئەمەریکا لە ناوچەکە
 1: ویلایەتە یەکگرتوەکانى ئەمەریکا لە ڕووى سەربازییەوە ، بوونێکى بە ئاگاى هەیە لە ئاوەکانى کەنداو، تا لە ڕووى دەریاوە، گواستنەوەى نەوت مسۆگەر بێت و ئێران دەستوەردان نەکات.(ئەمە هەمان ئامانجی ئێرانیشە).
2: هاوکارى هاوبەشەکانى دەکات لە کەنداو، بە تایبەت ئەنجومەنى هاریکارى کەنداو، بۆ دروستکردنى بەرگرى ناوچەیی دژ بە ئێران. 
3: هاوکارى ئیسڕائیل دەکات تا هێزەکانى و ئاسایشەکەى بپارێزێت، لە بەرامبەر هاوپەیمانەکانى ئێران، واتە حەماس و حیزبوڵا. بێجگە لە گەیشتن بە چارەسەرێك لە نێوان ئیسرائیل و فەلەستین.
4: لە بەرامبەر پاراستن وئاراستەکردنیان دژ بە ئێران و تیرۆر، لە ناوچەکەدا چەکى پێشکەوتوو دەفرۆشێت بە هاوپەیمانەکانى .
5: ئیدارەى نوێ پێداچوونەوە بە پەیوەندییەکانى دەکات، لەگەڵ هاوپەیمانە دێرینەکانى ئەوانەى کە ئیدارەى پێشوو، پەراوێزى خستبوون، سەربارى پێداچوونەوەى بە سیاسەت و ستراتیژییەکانى لە ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست.
6:  ئامانجى دووبارە  گەڕاندنەوەى سەقامگیرییە بۆ ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست، سەربارى بەرەنگاربوونەوەى ئەو هۆکارانەی، دەبنە دروستبوونى گروپى تیرۆرستی و توندڕەوی.   
نەبوونى ستراتیژییەکى ڕاستەقینە بەرامبەر بە ئێران 
هەتا ئێستا ئەو بژاردانەی کە ئەمەریکا گرتویەتییە بەر لە دژى ئێران، سەرکەوتنى بەدەست نەهێناوە، نوێترین سزاش لە مانگى ئابی 2017دا، ترەمپ واژۆى لەسەر کرد یاساى (کاتسا) بوو، کە سزاگەلێک دژ بە بە ژمارەیەک کەس و دامەزراوە لەخۆیدەگرێت، کە پەیوەندیدارن بە هێزەکانى سوپاى پاسداران. یاساى (کاتسا)، کە کورت کراوەى (Countering America's Adversaries Through Sanctions Act) ،واتە یاسای بەرەنگاربوونەوەی دوژمنەکانى ئەمەریکا لە ڕێگەى سزاکانەوە. پڕۆژە بڕیارێکە کە سزاگەلێکى نوێ دەسەپێنێت بەسەر هەر یەک لە ئێران و ڕوسیا و کۆریاى باکور، خەوشى سەرەکى ئەم یاسایەش لەوەدایە، ئەمریکا ناوى ڕوسیا لەگەڵ کۆریا و ئێران دەهێنێت، پێویستە جیاکارى لە نێوان ئەم سێ دەوڵەتەدا بکرێت، ئێران و کۆریا ئەگەر دانوستانیان لەگەڵ نەکرێت، ئەوا ڕوسیا لە سەر ئاستى باڵا گفتوگۆى لەگەڵ دەکرێت، سەربارى ئەوەی لە سوریا بۆ سنوردانانى ئێران پێویستە. بەمشێوەیە سزا نوێکانى سەر ئێران، بە پێى یاساى کاتسا، کە لە لایەن وەزارەتى خەزێنەى ئەمەریکاوە سەپێنراوە، بلۆککردنى پارە و قەدەغە کردنى هاتوچۆ، بەسەر 40 کەس ودامەزراوەى ئیرانی سەپێنراوە، کە پەیوەندیان هەیە بە پشتیوانیکردن لە پڕۆژەى پەرەپێدان بە موشەکى دوورمەودا و تیرۆرى جیهانى و پێشێلکردنى مافی مرۆڤ. سزا گەلێکى دیکەش سەپاوە بەسەریدا، کە رێگرى دەکات لەوەى کە هیچ جۆرە گرێبەستێکى دارایی لەگەڵ ئەم دامەزراوە و کەسانەدا نەبەسترێت، کە لە دەرەوەى وڵاتە یەکگرتوەکانى ئەمەریکان. بەڵام پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە، ئایە ئەم ڕێکارانە دەبنە بەربەست لەبەردەم، بەرەوپێشچوونى سەربازى و دەستوەردانى زیاترى ئێران، لە ناوچەکە و بەتایبەتیش لە چوار دەوڵەتەکەى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست، چونکە ئەم ڕێکارانە ئێران گەمارۆنادەن و نابنە چوارچێوەیەک بۆ داڕشتەکردنى ستراتیژییەکى ڕاستەقینە، بەڵکو زۆرێک لەمانە دەبنە هۆکارى پەلهاویشتنى زیاترى ئێران، وەک ئەوەى لە گەمارۆى ئابوریدا، بەرەو عێراق و سوریا و دەوڵەتانى ترى عەرەبى پەلیکێشا و بە گەڕان بەدواى بازاڕ و بەرهەمهێنان و  گرێدانى ڕیکەوتنامەى ئابورى نوێ، گەمارۆ و فشارە ئابورییەکانی تێپەڕاند. هەتا ئەوەى لەگەڵ تورکیا، چین و ڕوسیاش لە ڕەهەندی ئابوری و بازرگانیەوە پێشکەوت. 
بۆیە ئەگەر ئەمەریکا ڕاستگۆبێت، لە بەرەنگاربوونەوەى ئێراندا، تەنها ئامانجى گەورەکردنى هەڕەشەى ئێران نەبێت لە پێناو فرۆشتنى چەکى زیاتر بە هاوپەیمانەکانى لە کەنداو، دەبێت ستراتیژی خۆى بگۆڕێت. لە دواى جۆرج بۆش، هەر یەک لە باراک ئۆباما و دۆناڵد ترەمپ، کارى لەپێشینەیان  لە خۆرهەڵاتى ناوەڕاست، هاوئاهەنگیکردن بوو لەگەڵ هاوپەیمانەکانیان، بۆ ڕووبەڕووبوونەوەى ڕێکخراوى دەوڵەتى ئیسلامى لە عێراق و شام. ئەم سەرقاڵییەش دەرفەتێکیش بوو بۆ ئێران، تا ئەو بۆشاییە بقۆزێتەوە بۆ پەلکێشانى زیاتر لە ناوچەکە(سەربارى ئەوەى کە ئێرانیش، وەک هاوپەیمانێکى ئەمەریکا لەو شەڕەدا بەشدارى کرد و پێش ئەمریکاش بە براوەیی هاتەدەرەوە). هەرچەندە هەڕەشەى هەڵوەشاندنەوەى ڕێککەوتنامەى ئەتۆمى، لە لایەن وڵاتە یەکگرتووەکانى ئەمەریکاوە، گەر بچێتە بوارى جێبەجێکردنەوە، دەبێتە گەورەترین هەڵەى ستراتیژی دۆناڵد ترەمپ، لەماوەى سەرۆکایەتیکردنیدا. بەو پێیەى ئەم ڕێکارە    دەبێتە هۆى هەڵوەشاندنەوەى پەیماننامەى بڵاونەبوونەوەى چەکى ئەتۆمى و دواجار کردنەوەى دەستى ئێران تا بەبێ بەر بەستە بە پەرەدان بە چالاکییە ئەتۆمییەکانى. 

 نیگەرانیەکانى ئەمریکا لە بارەى ئێرانەوە 
ویلایەتە یەکگرتوەکانى ئەمەریکا، زۆر لە مێژە تاران بەوە تۆمەتبار دەکات، کە پشتیوانى لە تیرۆرى جیهانى و ململانێکان لە سوریا، عێراق، لوبنان و یەمەن دەکات. لە ڕووى سەربازیشەوە ئێران سەرکەوتنى بەرچاوى بەدەست هێنا لە عێراق، لە دواى تێک شکاندنى ڕێکخراوى دەوڵەتى ئیسلامى، بەڵام لە ئێستادا، تا ڕادەیەک ڕووى سیاییەوە، هەژمونى ڕوو لە کەم بوونەوەیە، بەو پێیەى کە زۆر لەوهێز و پارتە شیعانەى کە پێشتر لێوەى نزیکبوون، لە ئێستادا لێی دوور دەکەونەوە، کە ڕەنگە هەندێکیان بەهۆى کۆکردنەوەى دەنگى زیاتر و هەندێکیشان بە هۆى گوشارى ئەمەریکاوە بێت. بۆ ماوەى چل ساڵە، ئێران بەربەستێکى گشتگیرى بۆ بەرژەوەندییەکانى ئەمریکا و هاوپەیمان و هاوبەشەکانى لە ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست دروستکردووە، بەشێوەیەک توانیویەتى هیلالێکى هەژموونی(قوص نفوز – Arc of influence) دروستبکات، کە لە لوبنان وسوریاوە درێژدەبێتەوە و تێپەڕ دەبێت بە عێراق و بەحرەین لە کەنداودا، تا دەگاتە یەمەن لەسەر دەریاى سور. سەربارى دەستوەردانە سیاسى و سەربازییەکانى ئێران، هەڕەشەى جدییە لە بەرامبەر ویستەکانى ئەمریکا لە ناوچەکە و کەنداو، بەتایبەت لە ڕووى پێگەى سیاسى و دەستکەوتى ئابورییەوە. بۆ سەرخستنى ئەم پلانەش ئێران دەستوەردانى بەردەوام و تێکدانى سەقامگیرى ناوچەکەى کردووە بە ستراتیژی لە پێشینە، بەم شێویە بوونى ئێران بونێکى قەیراناوى و کاولکارییە، بۆ ئەوەى لەم دۆخەدا شوێنپێکانى ئەمریکا کاڵبکاتەوە و خۆى شوێنى بگرێتەوە، لەبەر هەموو ئەمانە ویلایەتە یەکگرتووەکانى ئەمریکا، ئەوەى پێویستیەتى بریتیە لە(ستراتیژییەتى بەرەنگاربوونەوە)،کە گشتیگر و تەواوکار بێت و بەردەوامى هەبێت. بەڵام نابێت ئەوە نادیدە بکەین، کە ئەمریکا ویستى ئەوەى نیە ڕژێمى ئێران بەتەواوى لەناوبەرێت، ئەمریکا خوازیارى مانەوەى ئێرانە، بەڵام بەبێ تواناى ئەتۆمى و چەکى دورمەودا، لەبەر ئەم هۆکارانە:
1: بوونى ئێران دەکاتە پاساوێک بۆ دەستوەردانەکان و مانەوەى هەمیشەیی لە ناوچەکە.
2: ئەگەر مەترسیەکى وەک ئێران بوونى نەبێت بازارى چەکى نامێت. 
3: لە بەرامبەر پاراستنى ئاسایشى دەوڵەتانى ناوچەکە لەهەڕەشەی ئێران، گرێبەستی ئابوری و هاوردەکرنى نەوت مسۆگەر دەکات.
4: لەڕێگەى دوژمن و ئامانجى هاوبەشەوە، بەشێک لە دەوڵەتانى عەرەبى و ئیسرائیل دەکاتە یەک سەنگەرەوە، ئەمەش واتاى قبوڵکردنى ئیسرائیل و مامەڵە لەگەڵ کردنیەتى.
 
 هۆکارەکانى هەڵکشانى هەژمونى ئێران، لە دواى 2003ەوە 
1: عێراقى دواى2003، گۆڕەپانێک بوو بۆ فراوانبوونى ڕۆڵى ئێران، خراپ ئیدارەدان و سەرکردایەتیکردنى شیعە، دوو هۆکاربوون بۆ ئەوەى ئێران بە تەواوى هەژمونى خۆى بەسەر عێراقدا زاڵ بکات.   
2: نزیکبوونەوەى ئیران و ئەمریکا، لە سەردەمى بارەک ئۆبامادا، دەربارەى  ڕێکەوتنى ئەتۆمى و سوکردنى سزا ئابورییەکانى سەرى، لەلایەک هاوپەیمانەکانی ئەمریکای پەراوێزخست، لە لایەکى تریشەوە ئێران و بریکارەکانى بەهێزکرد.  
3: بوونى هێزى زەمینى ئەمریکا لە ناوچەکە، هاوشێوەى کشانەوەکەى لە بەرژەوەندى ئێران بوو. لە حاڵەتى یەکەمدا پاساوى دەستوەردانى بەئێراندا و لە حاڵەتى دووەمیشدا شەرعیەتى مانەوەى بۆ پڕکردنەوەى بۆشایی ئەمنى پێدا. 
4: لە زۆر ڕەهەندەوە شکستى ڕژێمە سیاسیەکانى دەوڵەتانى بەهارى عەرەبى، لە بەرژەوەندى هێنانەدى ئامانجەکانى ئێراندابوو.  
5: ئێران چوار پایتەختى گرنگى دەوڵەتانى عەرەبى کۆنتڕۆڵکردووە، ئەوانیش (بەغداد، دیمەشق، بەیروت و سنعا)ن، ئەمەش هۆکارێک بوو بۆ دەستوەردان و هەڵکشانی زیاتر. 
6:ئێران لە ڕووى سەربازییەوە، بەرەوپێشچوونى بەرچاوى بەخۆیەوە بینیوە، لە هەرسێ بوارى وشکانى، ئاوى و ئاسمانى تواناى سەربازى پەرەپێداوە. بێجگە لە پێشخستنى توانا ئەتۆمی و موشەکییەکانى.
7: ئێران لە دواى جەنگى هەشتساڵە، ڕاستەوخۆ سوپاکەى نەهێنایەوە گۆڕەپانى جەنگەکان، بەڵکو لە ڕێگەى بریکارەکانیەوە ململانێکانى بەڕێوەدەبرد، بریکارەکانیشی لە بەهیزیدا هێشتەوە،  وەک حیزبوڵا لە لوبنان، حوسیەکانى یەمەن، ئه‌بو فه‌زڵ ئه‌لعباس لە سوریا، حەشدى شەعبى لە عێراق و سەرایەى موختار لە بەحرەین، کە هەر مامەڵەیەک لە گەڵیاندا وەک دەستبردنە بۆ ئاگر، چونکە بە هێزى ئاینى و مەزهەبى جۆشکراون.
8: جەنگەکان لە بەرژەوەندى ئێران کۆتاییان پێهاتووە، هەرسێ جەنگەکەى کەنداو، جەنگى ئەفغانستان، یەمەن، لوبنان، سوریا و جەنگى حەماس و  ئیسرائیل، هەموویان  قەڵەمڕەوى زیاتریان بە  ئێران بەخشى.
9: دەرکەوتنى داعشیش لە عێراق و سوریا، خەڵاتێکى تربوو بۆ ئێران، تاکە وڵات کە لە جەنگی داعشدا دەستکەوتی لە زیان زیاتربووە ئێران بووە. بێجگە لەوەی پلانی شوێنگرەوی داعشی هەبوە دوای تێکشاندنی، بە پێچەوانەوە ئەمریکا لە پلانی شوێنگرەوەدا وەک ئیران نەبوو.  
10: لاوازى پرۆژەى عەرەبى، لە بەرەنگاربوونەوەى پرۆژەى  ئێرانى،  تەنانەت لاوازتر لە بەرامبەر پرۆژەى ئیسرائیل وپرۆژەى تورکى.

ئامانج و ستراتیژى ئێران لە ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست
بۆدیارى کردنى ستراتیجێکى دروست لەمەڕ ئێران، پێویستە سەرەتا بزانرێت کە ئێران بە نیازە چی بکات. ئەوەى لە خوارەوە دێت ئامانجە سەرەکییەکانى ئێرانە لە ناوچەکە:
1: ئێران مەزهەبى شیعەى، لە بیرۆکەى ویلایەتى فیقهیەوە وەرگرتووە، ئەمەش بووە بە ئایدۆلۆژیاکەى، کە بەتەنیا سیستمێکى سیاسى نیە، بەڵکو کلتور و وشیارییەکى ئاینیە، کە بەرژەوەندى دەوڵەتەکە دەهێنێـتەدى. پارێزگاریکردن لەم ئایدۆلۆژیا دینیە و مانەوەى ڕژێمى ئێران و بەردەوام بوونى وەک دەوڵەتێکى دینسالار، لە پێشینەى ئامانجەکانى ئێرانە.  
2: لەسەر ئاستى دەرەوەش، ئێران پشت بە داکۆکیکردن لە ئاینزای شیعە دەبەستێت، بۆ جیاکردنەوەى خۆى لە دنیاى عەرەب. دواتر هەر خۆیشى ئەو ئاینزایە تێدەپەڕێنێت و لە یەک کاتدا هاوکارى حەماس، ئەلقاعیدە، ئەنساڕئیسلام و حیزبوڵا دەکات، ئەمەش شتێکە نامۆیە بە تایبەت کاتێک کە دەبینین ڕێکخراو گەلێکى بنەماخوازى وەک ئەقاعیدە، ئاینزاى شیعە بە هەڵگڕاوە ئەژمار دەکەن و لە دژى فەتواى کوشتن دەردەکەن.
3: خوازیارى زاڵبوون و بڵاوبوونەوەى شۆڕشەکەیەتى، لە ڕێگەى دەستوەردانى زیاترەوە، بەسەر جیهانى عەرەبیەوە. ئەمیش لە ڕێگەى ناسەقامگیرى زیاتر و پەرتکردنى هاوپەیمانیە عەرەبیەکانەوە دەبێت، بۆئەوەى کەلێکنێک بۆ خزانى خۆى بدۆزێتەوە.
4: زۆرینەى ئێرانییەکان لەو باوەڕەدان، کە ئەوە مافى خۆیانە هەژمونیان هەبێت بەسەر ناوچەکە و خۆرهەڵاتى ناوەڕاست و بەشێک لە وڵاتانى باشورى ئاسیا، وەک جۆرێک لە زیندوو کردنەوەى ئیمپڕاتۆرییەتى سەردەمى هاخامەنشی و ساسانى.
5: ئێرانییەکان بە چاوێکى کەم بایەخەوە لە عەرەب ئەڕوانن، پێیانوایە عەرەبەکان ناتوانن خۆیان بەڕێوە بەرن و پێویستە بە ڕێوە ببرێن. 
6: ئێران گەمارۆى ئابورى و دیبلۆماسى و نێودەوڵەتیەکان، بە پێشخستنى  پرۆگرامى موشەکى کیشوەربڕ و پیتاندنى یۆرانیۆم وەڵامدەداتەوە، ئەمەش ئامانجێکى ترى ئێران بووە، لە 10ساڵى رابردوودا. 
7: هەوڵى دەسترۆیشتوویی زیاتر دەدات بەسەر کەنداودا، چاوى لەسەر سامانە نەبڕاوە و پێگە ستراتیژییەکەتى. بێجگە لەوەی پشت دەبەستێت بە ڕێڕەوى کەنداو بۆ هەناردەکردنى نەوتەکەى.

سعودییە وەک هاوپەیمانى ئەمریکا، دژ بە ئێران
سعودییەوە چەندین دەیەیە، دژ بە فروانخوازییەکانى ئێران، لە خولگەى ئەمریکادایە. بەڵام ئەو ڕۆڵەى دەیبینێت، جیاوازترە لەوەى باسى دەکات و پلانى بۆ دادەنێت، هەر هەنگاوێکى هەڵیگرتبێت، ئێران سودى لێبینیوە. نەک لە تەواوى ڕۆژهەڵاـى ناوەڕاست بەڵکو لە لوبنانیش نەیتوانى حیزبوڵاى بریکارى ئێران سنوربەند بکات. (هاوپەیمانیەتى 14ى ئازار)، کە سعودییە پاڵپشتى دەکرد، حیزبوڵا هەڵیوەشاندەوە. دەستلەکارکێشانەوەى سەرۆک وەزیرانى لوبنانیش، دانپێدانانێکى تر بوو بە شکستى سعودییە. بێجگەلەوەى 2008یش، سعودییە نەیتوانى بەر بە داگیرکارییەکانى حیزبوڵا بگرێت، لە نزیک بەیروتى پایتەختدا. لە یەمەنیش دەستوەردانى ڕاستەوخۆى کردووە، ئەگەر هەمان سیناریۆى لوبنانى بەسەر نەیەتەوە، چونکە وەڵامی موشەک بە لێدوانی میدیایی نادرێتەوە،(مەبەست لەو مووشەکە بالیستیکییەیە، کە مانگی ڕابردوو  لە یەمەنەوە ئاراستەی ریاز کرا).  هاتنە پێشەوەى  محه‌مه‌د بن سەلمانیش، شتێکى دیکە نیە لەو سیاسەتە ڕواڵەتیەى سعودییە نمایشى دەکات، وەک ئەوەى لە کۆتا لێدواندا خامنەیی بە هیتلەرى نوێى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست وەسفکرد. بیجگە لەوە هەتا ئێستا نەیتوانیوە هاوشێوەى ئێران هێزى کاریگەری نزیک لە خۆى لە دەوڵەتانى عەرەبى پێکبهێنیت، هاوپەیمانێتى(گەردەلولى زه‌بر)و هەڵوێستى لەرزۆکى قەتەر وعومان باشترین نمونەن. بۆیە گرنگە شازادە گەنجەکە سەرشێتانە نەچێتە سەنگەرى دژى ئێرانەوە، پێش هەر هەنگاوێک پێوستە بیر لە وانەکانى لوبنان و یەمەن و سوریا بکاتەوە، کە نەیتوانیوە بەسەر ئێراندا زاڵبێت. ئەمریکاش بەرهەمى هاوپەیمانییەکەى لەگەڵ سعودییە بینیوە، باش لەوە تێدەگات سعودییە ناتوانێت ویستەکانى ئەمریکا بهێنتەدى، بۆیە گرنگە لە دورەوە سەیرى سعودییە نەکات، پێویستە خۆشى بەشدارى کردارى بەرەنگابوونەوەکە بێت، لەو خشتەیەى کە دێت بژاردەکانى سعودییە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەى ئێران و ئەگەرى ڕوودان و سەرکەوتنى دەخەینەڕوو:

کەواتە سعودییە تاوەکو ئێستا نەیتوانییوە، وەک پێویست زیانى ڕاستەوخۆ یاخود ناڕاستەوخۆ، بە بەرژەوەندییەکانى ئێران بگەیەنێت، هەر بۆیە بژاردەیەکى نەگونجاوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەى ئێران.

پێویستە ستراتیژى ئەمەریکا بۆ جڵەوکردنى ئێران، ئەم بژاردانە لە خۆی بگرێت
هەر ستراتیژییەکى ئەمریکى لەبەرەنگاروبوونەوەی ئێراندا، پێویستە ئەوە لەبەرچاوبگرێت، کە هەموو شتێک لە ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست بەیەکەوە گرێدراوە. هەروەک چۆن فشارخستنە سەر ئێران لە یەمەندا ڕاستەوخۆ دەبێتە جوڵێنەرى شیعەکانى بەحرەین، ئەگەر لەسوریاش هەمان فشارکرا، ئەوا ئێران میلیشیا شیعەکان لە عێراق بەکار دەهێنێت، بۆ لاوازکردنى هەوڵەکان بۆ لەناوبردنى داعش، یان ئێران بزوتنەوەى حەماس جۆش دەدات، بۆ ئەنجامدانى هێرشى موشەکى لە غەزەوە بۆ سەر ئیسرائیل (وەک چۆن لە یەمەنەوە بەئاراستەی سعودییە ئەمەی کرد، ئەمەش دەرئه‌نجامی لێدوانە زبرەکانی سعودییە بوو دەربارەی لوبنان). لەم بڕگەیەدا بو وردی ستراتیژییەتی ویلایەتە یەکرتووەکانی ئەمریکا، بۆ جڵەوکردنی ئێران دەخەینەڕوو، بەمشێوەیەی کە هاتووە:

یەکەم: ستراتیژییەتی ئەمریکا لە عێراق  
ئازادکردنى عێراق لە 2003دا، تەنیا ڕوخاندنى سەدام حسێن نەبوو، بەڵکو زیاتر لەوەش ڕوخاندنى دەوڵەتى عێراق و دامەزراوەکانى حکومڕانى بوو بە شێوەیەکى تەواو،بەتایبەت دامەزراوە سەربازییەکان، کە هەرزوو دەسەڵاتى ئەمریکا شوێنى گرتنەوە، بەڵام دواتر ئێران توانى  کاریگەرى دروستبکات لە دوبارە بنیاتنانەوەى دامەزراوەکان، بەلایەنى کەمەوە گرەنتى ئەوەى کرد، کە حکومڕانى عێراقى نوێ دژ بە ئێران نەبێت، لە قۆناغى دواتریشدا کردییە شوێنکەوتەى خۆى. لە پرۆسەى هەڵبژاردنەکانى دواتریشدا، باشتر ئەم ئامانجەى هێنایەدى. بەڵام ئەمریکا تەنیا لە قۆناغى ڕاگوزەردا توانى ئامانجەکانى بهێتەدى، لەگەڵ دەستگرتن بەسەر نەوتى عێراقدا. هەروەک چۆن بریمەر لە پەرتوکەکەیدا، دەڵیت "ئەمریکا پێچەوانەی شوێنەکانی تر، هیچ پلانێکی درێژخایەنی نەبووە بۆ عێراق، ئەمە لە کاتێکدا ساڵی ١٩٤٥، ئەمریکا سێ ساڵ پلانی دانا، بۆ ئەوەی دوای جەنگی جیهانی دووەم چیبکات، کەچی لە عێراق بەهۆی خێرایی جەنگەکەوە، کاتی ئەوەی نەبوو پلاندابنێت". هەتا ئەوەى لەگەڵ کشانەوەى هێزەکانى ئەمریکادا، ئێران لە ڕەهەندى سیاسى، ئابورى، سەربازى و ئاینیەوە، بەتەواوى عێراقى کۆنتڕۆڵکرد. بە پێى ماڵپەڕی فۆرین پۆلیسی ئەمریکیش  بێت، ئێران هەتا ئێستا لە عێراقدا١٢٠هەزار چەکدارى حەشدى شەعبى بەهێز کردووە، بەجۆرێک (کەتائیبى حیزبولا، ڕیکخراوى یەدر و عەسائیبى ئەهلى حەق)،بەتەواى لە ژێر فەرمانى ئەودان. بەم چەشنە عێراق بە یەکێک لە پێگە سەرەکییەکانى هەژمونى ئێران ئەژمار ئەکرێت لە ناوچەکە، ئەمەریکا گەر بتوانێت لە عێراق جڵەو بکات، دەتوانێت کاریگەرى لەسەر بوونى ئێران دروست بکات لە سوریا و لوبنان. بۆیە لێرەدا بە گرنگى دەزانین ستراتیژییەتى ئەمریکا لە عێراق، دیاری بکەین: 
1: سەختترین ڕووبەڕووبوونەوەى ئێران لە لایەن ئەمەریکاوە، لە عێراقدا دەبێت. لەڕێگەى پشتیوانیکردن لە حکومەتەکەى حەیدەر عبادی،  بۆیە گرنگە هاوکارى بکرێت تا عێراقێکى بەهێز و سەقامگیر دروست دەبێت، لەبەرئەوەى عێراقێکى بەهێز باشتر دەتوانێت ڕووبەڕووى هەژموونى ئێران بێتەوە.ئەمەش  بژاردەیەکى قورسە لە ئێستادا، بەڵام  ئەمریکا ئەزمونى لەم شێوەیەى لەگەڵ میسر و ئەفغانستاندا هەیە. 
2:لەگەڵ بەهێزبوونەوەى عێراق، پێویستە هەرێمى کوردستانیش بەهێزبکرێتەوە، چونکە کوردەکان هێزێکى گرنگن بۆ پاراستنى هاوسەنگى لە عێراقدا. لە ڕووى هەواڵگرى و سەربازیشەوە، سەرزەمینى کوردستان باشترین جێگەیە، لەبەرامبەر ئەمەدا، پیویستە ئەمریکا پشتگیرى مافە دەستورییەکانى کورد بکات و کوردەکانیش بەلای تورکیا و ئێراندا نەشکێنەوە و  بەرژەوەندی ئەمریکا لەبەرچاوبگرن.
 3: پێویستە ئەمەریکا هانى سعودییە و وڵاتانى کەنداو بدات، تا پەیوەندییەکانیان لەگەڵ عێراق باشتر بکەن و بەشدارى بکەن لە ئاوەدان کردنەوەى عێراق، تا زیاتر دوورى بخەنەوە لە ئێران. کشانى عێراق لەژێر فشارى ئەمریکا بۆ سعودییە، ئەوەى لێدەخوێندرێتەوە. 
4: پێویستە کە کار بکرێت لەسەر دووبارە ئاوەدانکردنەوەى شارە زیان لێکەوتووەکان و گێڕانەوەى ئاوارەکان بۆ شوێن و ڕێى خۆیان و بنیاتنانەوەى پڕۆسەى سیاسی، بە بەشدارى تەواوى پێکهاتەکان، تا ڕێگرى بکرێت لە دروستبوونى شەڕى ناوخۆیی و سەرهەڵدانى نمونەیەکى دیکە لە رێکخراوى دەوڵەتى ئیسلامى. ئەمە بۆ سوریاش هەر ڕاستە، چونکە ئێران ژینگەى شێواوى دەوێت بۆ دەستوەردان و مانەوەى خۆى. 
5: سوننەکانى عێراق زیاتر لەهەر کاتێک، پەرتەوازەیی و پەیڕوکردنى سیاسیەتى دژبەیەکیان پێوەدیارە، پێویستە ئەمریکا پێکهاتە سونییەکان یەکبخات وهێزە شیعیە ناڕازییەکان (ئەوانەى دژى هەژمونى ئێرانن)، بەرەو لاى خۆى ڕابکێشێت و لەگەڵ کوردەکان یەکیانبخات، مەرجى یارمەتى و پشتگیرى هەریەکێکیشان بەم ستراتیژەوە گرێبدات.
6: سنوردانان بۆ ڕێکەوتنامە سەربازى وئابورى وسیاسیەکانى نێوان ئێران و عێراق، لەوەش گرنگتر سنوردانان بۆ هاوردەکردنى نەوتى عێراق و کەرکوک، لە لایەن ئێرانەوە.

دووەم: ستراتیژییەتى ئەمریکا لە سوریا
ئێران هەر لەگەڵ دەستپێکى شۆڕشى سوریادا، ڕۆڵێکى گەورەى بینیوە لە رێگەگرتن لە کەوتنى ڕژێمەکەى ئەسەد، لە ڕێگەى جوڵەپێکردنى ئەو هێزانەى نزیکبوون لێیەوە، بە مەبەستى تێکشاکاندنى ڕکابەرەکانى،ئەمە بێجگە لە پشتگیرییە مادی و سیاسیەکانی بۆی. هاوڕایی لەگەڵ ڕوسیادا دەربارەى ڕژێمەکەى ئەسەد، هۆکارێکى دیکە بوو، بۆ کاریگەرى ئێران لە گۆڕەپانى سوریادا. سەربارى ئەوەى ئێران بە تەواوى خزاوەتە ناو دامەزراوەکانى ڕژێمى ئەسەدەوە، نزیکەى 30000ئەندامى هەیە، لەو ناوچانەى کە لەژێر دەسەڵاتى ڕژێمدان لە ڕۆژئاواى سوریا، کەبەم شێوەیە دابەشبوون، نزیکەى 5000 ئەندام لە سوپاى پاسدارانى ئێران و  هێزى بەسیج Basij- ، هەروەها 3000بۆ 5000 شەڕکەرى لە ڕیزەکانى حیزبوڵاى لوبنان هەیە و مەشقپێکراوى لێهاتوون، نزیکەى 20000هەزار ئەندامیشى لە میلیشیا شیعەکانى ئەفغانستان و پاکستانەوە چەکدارکردوون. بە جۆریک ئەم هیزانە زیاترن لە ژمارەى ئەو ئەندامانەى لە سوپاى سوریادان، تەنانەت زیاترن لە هێزەکانى ڕوسیا لە سوریا، دورخستنەوەى ئێران لە سوریا کارێکى ناواقعیە، ئەمە نە ئامانجى ئەمریکایە و نەویستى روسیاشە، بۆیە گرنگترین ستراتیژ کەمکردنەوەى ئەو ڕۆڵە گەورەیەیە کە لە سوریا دەیبینێت، یان بە لایەنى کەمەوە سنوردارکردنى لەو ئاستەى هەیە، بۆیە لەم چوارچێوەیەدا چەند بژاردەیەک دەخەینەڕوو:
1: رێگە نەدرێت بنکەی سەربازیی هەمیشەیی ئێران و حیزبوڵڵا لە سووریا دابنرێت، بۆ ئەوەی نزیکی سنوری هاوبەشی سوریا و ئیسرائیل نەبنەوە. ئەمە داواکارى خودى ئیسرائیلیشە لە روسیا، چونکە لەم خاڵەوە، موشەکە بالیستیەکان دەگەن بە ئیسرائیل و دەرچەى ئاویشى لەبەردەم دەکرێتەوە.  هەربۆیە پێویستە بەشیک لە قوڵایی فورات، هەتا ڕەقە و ئەبوکەمال، لە بەرژەوەندى ئەمریکا یەکلابکرێتەوە، بۆ ئەوەى (ڕێگاى خێراى ئیران بەیروت) بپچڕێندرێت. یان دامەزراندنى ناوچەى ئارام لەم شوێنانە، ئەوەى ئەردەن و روسیاش کردیان، پێدەچێت بەشێک بێت لەم سیناریۆیە.  
2:ڕکابەریکردنى ڕوسیا لە سوریا کارێکى هەڵەیە، گرنگە ئەمریکا لە ڕێگەى فشارى ڕوسیاوە، شەرعیەتى هێرشکردن و هەژموندارى زیاتر لە هێزەکانى ئێران و حیزبوڵا وەربگرێتەوە، ئەمەش بە دامەزراندنى زیاترى ناوچەى ئارام و کارى هاوبەش دەبێت، یان لە بەرامبەردا ئەمریکا پاداشتى ڕوسیا بکات، بێدەنگ بوونى لە هەمبەر دۆسیەى ئۆکرانیا بەشێکە لەم تەکتیکە. گرنگە گوشار بخرێتەسەر ڕوسیا، تا ڕێگە بە ئێران نەدرێت  کەناراوەکانى بەکار بهێنێت، تا سوودى لێ نەبینێت بۆ گواستنەوەى چەک بۆ حیزبوڵا و مەرجدارکردنى ئاسایی کردنەوەى دۆخى سوریا، بە دەرکردنى هێزە دەرەکییەکان لە سوریا هاوشێوەى سوپاى پاسداران و بەسیج و ئەرتەشى ئێرانى.
3: دژایەتیکردنى تورکیا لە سوریا لێکەوتەیەکى باشى نابێت، پێویستە ئەمریکا جۆرێک لە سازش یان جۆرێک لە دڵدانەوە، بەرامبەر تورکیا بگرێتەبەر، بەڵام بەشێوەیەک نەبێت پەراوێزخستنى یەپەگەى لێبکەوێتەوە، لە چوارچێوەی تەکتیکدا هەندێک پاشەکشە و جوڵە گرنگن، بە مەرجێک نەبنە مەترسی بۆ ستراتیژی داڕێژراو. بۆیە گرنگە تورکیا لە هاوپەیمانێتى ئێران بێتەدەرەوە، یان بەلایەنى کەمەوە لەسەر حسابى ئەمریکا سیاسەتەکانى پراکتیزە نەکات. 
4: پێوستە ئەمریکا مامەڵە لەگەڵ هەندێک ناوچەى سەربەخۆدا بکات، واتا ئەو ناوچانەی دەکەونە دەرەوەى دەسەڵاتى ئەسەد و دەوڵەتى ئیسلامى، بەجۆرێک ئاسایش و پشتیوانى ئابورى دابین بکرێت، بۆ بەڕێوەبردنى خۆیان، بە دڵناییەوە کوردەکان دەکەونە ئەم چواچێوەیەوە، پێویستە ئەمریکا پشتگیریان بکات،  چونکە یەپەگە وەک هێزێکى عەلمانى و بەهێز تاکە بریکارى ئەمریکایە، هاوشێوەى گرنگى حیزبوڵا بۆ ئێران.
5:بەرنامەیەکی وادابڕێژیت، کە تێیدا دەستەوگروپى تیرۆرستى سەرهەلنەدەنەوە، یان داعش بەهێز نەبێتەوە، یاخود لە ئیدلیبدا بەرەى نوسرە (ئەلقاعیدەى جاران)، هێزى هەستانەوەى نەبێت، چونکە ئەمە لە بەرژەوەندى ئەمریکا نیە. 
6: گرنگتر لەمانە گرەنتیکردنى دامەزراوەکانى سوریایە، لە بەرژەوەندى ئەمریکا. بەدڵنیاییەوە ئەمەش بە بەشدارى کاراى کوردەکان و کەمکردنەوەى هەژمونى شیعەى ئێرانى دەبێت، لەم خاڵەدا ڕوسیاِش هەماهەنگە، چونکە ئەویش خوازیار نیە سوریا هاوشێوەى عێراق ببێتە پاشکۆى ئێران. 

سێهەم: بژاردەى هێرشی سەربازى    
  1: لێدانى ڕاستەوخۆی سەربازى لە ئێران، بێجگە لە شڵەژانی ناوچەکە ودروستبوونى جەنگێکى فراوان و وێرانکەر، شتێکى دیکە بەرهەم ناهێنیت.ئەمە لە کاتێکدا هەر هەڕەشەیەکى سەربازى ڕاستەوخۆ بەرامبەر بە خودى ئێران، پشتگیریکردنى ڕوسیا و هاوپەیمان و بریکارەکانى ئێرانى لێدەکەوێـتەوە، ئەمەش دیسانەوە ناوچەکە، بۆ دووبەرەى دژ بەیەک لە هاوپەیمانى جیاوازدا دابەش دەکات و دەبێـتە مەترسیش بۆ سیستەمى تاکجەمسەرى، کە ئەمریکا خۆى بەسەرکردەى دەزانێت. 
2: پێویستە کارێک بکرێت ئێران لە هێزى سەربازى ئەمریکا بترسێـت، واتا ئەمریکا ئامادەیی خۆى بسەلمێنت لە ڕووى سەربازییەوە(ئەوەى پێى دەگوترێت هەڕەشەکردن بەهێز)، ئەمە بە ئاراستەکردنى موشەکى بەسەرچوو نابێت (وەک ئەوەى لە نیسانى 2017 لە بنکەى شعیراتى سوریا بینیمان). لەهەمبەر زیادەڕەوییەکانى زیاترى بریکارەکانى ئێران، پێویستە  ئەمریکا میلیشیا شیعەکان بخاتە خانەى تیرۆرەوە و دواتریش لە ڕێگەى گورزى ئاسمانیەوە رَیگە بە پێشڕەوییەکانیان بگرێت.  
3: پێویستە هێزى سەربازى ئەمریکا، بە فلتەرى یاسایی و ڕێگەپێدانى نێودەوڵەتیدا بڕوات، جا لە ڕێگەى کۆنگرێسەوە، یان نەتەوە یەکگرتووەکان،یان ئەنجومەنى ئاسایشەوە بێت، سەرباى ئەوەى پێویستە هاوپەیمانەکانى ئەمریکا لە کەنداو و هاوپەیمانى باکورى ئەتڵەسى (ناتۆ) پشتگیرى ئەم جوڵەیە بکەن.
4: پێویستە بوونى سەربازى خۆى لە سوریا زیاد بکات، بەتایبەت لە باکورى خۆرئاوا، بۆ ئەوەى هێزى ئاسمانى و وشکانى، بەهاوبەشى هاوپەیمانەکانى لە سوریا دژ بە بریکارەکانى ئێران بخاتە گەر. 
5: گەڕانەوەى هێزى سەربازى ئەمریکا لە عێراق بۆ ماوەیەکى درێژ، چونکە ئامادەیی سەربازى ئەمریکا، ڕێگرە لە هەژمونى سەربازى زیاترى ئێران. وەک چۆن ئەوەى ئێستا لە کەرکوک  و دوزخورماتیی دەکرێت، باشترین بژاردەیە بۆ ئاستەنگ دانان بۆ ئێران. 

چوارەم: هاوپەیمانەکانى ئەمریکا و ئێران، ستراتیژییەتى مامەڵەکردن
1: هەڵوەشاندنەوەى هاوپەیمانى ڕوسیا و ئێران، یان لاوازکردنی، لە ئێستا هاوکارییەکى کەم وێنە هەیە لە نێوان ڕوسیا وئێران، کە بە درێژایی پەیوەندییەکانى 500 ساڵەى نێوان ئەو دوو وڵاتە بەخۆیەوە نەیبینیوە. سەربارى ئەوەى کە جۆرێک لە بی َمتمانەیی لە مێژووى ئەم دوو وڵاتەدا هەیە، بەڵام ژمارەیەک لە بەرژەوەندى هاوبەش ئەو دوو وڵاتەى لێک نزککردۆتەوە. ڕەنگە کورت خایەن بێت و بە چارەسەربوونى دۆخى سوریا، بچێتە ئاستێکى ئاساییەوە، بەڵام هەر لەو ماوەیەدا زیانێکى زۆر بە بەرژەوەندییەکانى ئەمەریکا دەگەیەنێت. بەڵام سەربارى ئەو نزیکییە، ئیدارەکەى ترامپ دەتوانێت کەلێکنێک بخاتە نێو ئەو پەیوەندییەوە. 
2:پێوستە ئەو گروپ و ڕێکخراوانەی پشتگیری و هاوپەیمانێتی ئێران دەکەن کەم بکرێنەوە، دواتر هێڵێکی بەرگری لە لوبنانەوە هەتا عومان دروستبکرێت، بۆ دابڕانی ئێران لە دراوسێ عەرەبەکانی، ئەمەش لە ڕێگەی پشتگیری دەوڵەتە عەرەبییە میانرەوەکان دەبێت.
3: هاوکاریکردنى هاوپەیمانى عەرەبی، بە سەرۆکایەتى سعودیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەى حوسیەکان لە یەمەن. ڕوونە کە سعودییە بە تەنها ناتوانێت ڕووبەڕووى بوونى ئێران ببێتەوە لەناو یەمەن، بێجگە لەوەى هاوپەیمانەکانى سعودییە، کردار و بەڵێنیان جیاوازە، هەربۆیە پێویستە  ئەمریکا ڕۆڵى زیاتر ببینێت لەو شەڕەدا و ئیمارات و بەحرەین زیاتر هانبدات. لە لوبنانش پێوستە پشت بە ئیسرائیل ببەسترێت.
4: نزیکبوونەوەى ئیسرائیل و دەوڵەتانى عەرەبى سوننى، بکرێتە بژاردەیەکى تر، لە بەرەنگاربوونەوەى هەژموونى ئێراندا، بەمەش بەستەڵەکى نێوان جیهانى عەرەبى و ئیسرائیل بەرەو توانەوە دەچێت و قەبارەی هاوپەیمانیەکانیش لە ڕووی هێزی و پیگەوە بڵنتر دێنەبەرچاو.
5: پێویستە هاوپەیمانەکانى ئێران لاوازبکرێن و ستراتیژییەتى پەرتکردن دابڕێژێت بەرامبەریان، بۆ ئەوەى بێنە خولگەى ئەمریکاوە، یان بەلانى کەمەوە دژ بە ئەمریکا نەبن، ئەویش لە ڕێگەى بەخشینى زیاتر و کارى هاوبەشەوە دەبێت، نەک بەرەنگاربوونەوە و پەراوێزخستنی زیاتر وەک ئەوەی بەرامبەر قەتەر دەکرێت. 
6: پێویستە ئەو درزەى کەوتۆتە نێوان دەوڵەتانى کەنداوە و چارەسەر بکرێت، چونکە ئێران ئەم دۆخە دەقۆزێتەوە، بۆیە پێویستە ئەمریکا پێش ئێران دەوڵەتانى کەنداو بگرێتەخۆ و نەرمنوێنى (قەتەر، کوەیت و عمان) بەرامبەر بە ئێران چارەسەر بکات.
7:کورد باشترین بژاردەیە و هاوپەیمانى ئەمریکایە لە سوریا و عێراق و ئێران بۆ ڕوو بەڕوو بوونەوەى هەژمونى ئێران لە هەر یەک لەو سێ وڵاتە.

پێنجەم: خستنەڕووى چەند بژاردەیەکى تر  
1: پابەندبوون بە رێککەوتننامەى ئەتۆمى، تا ئەو کاتەى کە ئێران پابەند دەبێت، باشتروایە، کە ئەمەریکا تاکلایەنە هەوڵى هەڵوەشاندنەوەى نەدات. لەبەر ئەوەى ڕووبەرووبوونەوەى ئێرانێکى ئەتۆمی سەخت تر دەبێت. بەواتای ئەوەی توانا ئەتۆمییەکانی ئێران نەبوەتە هەڕەشەیەک بۆ ناوچەکە، هەروەها ڕێگە گیراوە لە پێشبرکێی چەکی  ئەتۆمی،بۆیە پێویستە ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمەریکاش ئێران ناچار بکات بە پابەندبون بە جێبەجێکردنی ڕێکەوتنامەکەوە. 
2: رێگە لە دەوڵەتانى ئەوروپى بگیردرێت بۆ گرێنەدانی رێکەوتنامەی ئابورى گەورە لەگەڵ ئێران، ئەمە وا دەکات ئێران تەنیا بەندە شکڵى و تەکنیەکەیانى ریکەوتنەکە جێبەچیبکات و بەندە گرنگەکانى تایبەت بە کەمکردنەوەى ئاستى پیتاندنى یۆرانیۆم وەلا بنێت. کۆمپانیاش لە دەرەوە دادەمەزرینیت، ئەمەش بریکارەکانى باشتر پارەداردەکات. لەمەدا پێویستە ئەمریکا بیسەلمێنت، کە هەڵکشانى ئێران و توانا سەربازییەکانى هەڕەشەیە بۆ ئەوروپا و ئاسایشى جیهانى.
3: ده‌بێ ئەمەریکا کار بکات لەسەر ناو خۆى ئێران، پشتیوانیکردنى دەنگى ناڕازى لە ناو خودى ئێران، بۆ دروستکردنى گوشار لەسەر دەسەڵاتى سیاسی و سەرقاڵ کردنى بە خۆیەوە. بە واتایەکى تر لێدان لە یەکێتى نەتەوەیی ئێران، بۆئەوەى ڕژێمى ئێران لاواز بکات و بیڕوخێنت.
4: گرنگه‌ ئەمەریکا پشتیوانى بکات لە جوڵانەوە جوداخوازەکان و هاوکارییان بکات تا باشتر ڕووبەڕووى ستەمى حکومەتى ناوەندى ببنەوە، وەک جوڵانەوەى جودا خوزاى کوردەکان، بەلوشییەکان، عەرەبەکان، ئازەرییەکان. 
5: نابێت ڕێگە بە دروستبوونەوەى تیرۆر بدرێت و ژینگەى سەرهەڵدانى بۆ بڕەخسێت، چونکە ناسەقامگیرى و کردەى تیرۆرستى لە بەرژەوەندى ئێرانە.
6: ناشیرینکرنى وێنەى ئێران، بە پەردەهەڵماڵینى لە پشتگیرى تیرۆر و پەرەپێدانى موشەکى بالیستى و تێکدانى سەقامگیرى و ... هتد، بێجگە لەوەى گرنگه‌ ئەنجومەنى ئاسایش بە ئەرکى خۆى هەڵبستێت دژ بە ئێران، کە هەتا ئێستا زۆر سستە لەم بارەوە.
 7: توندکردنی سزاکان لە ناوخۆدا ، یاخود شلکردنی پەتەکە بۆ ئێران هەتا ئەو کاتەی خۆیی دەخنکێنێت(مد الحبل لها حتى تخنق نفسها). واتا ئەنجامدانی هەڵەیەکی ستراتیژی هاوشێوەی هێرشی عێراق بۆ کوەیت، بەڵام ئەمە بژارەیەکی لاوەکیە.

شەشەم: واباشترە  ستراتیژییەتی ئەمریکا بەرامبەر بە ئێران، ئەم خاڵانە لە خۆی نەگرێت
 1: دانبەخۆداگرتنى  ئەمریکا هەڵەیەکە، ئیران بۆ بەهێزبوونى خۆى دەیقۆزیتەوە
 2: هەڵوەشاندنەوەی رێکەوتنامەی ئەتۆمی لە لایەن ئەمریکاوە، دەبێتە هەڵەیەکی ستراتیژی.
 3:جڵەوکردنی ئێران بە هەڕەشە و لێدوانی توند نابێت.
4: پەراوێزنەخستنی هاوپەیمانەکانی ئەمریکا، لە ناوچەکە. 
5: بەرەنگاربوونەوەکە تەنیا لە چوارچێوەی ئێران و میلیشیاکانیدابێت، نەک دژایەتی هاوپەیمانەکانی ئێران بکرێت.
6: پاشەکشەنەکردنی ئەمریکا لە سوریا و عێراق لە ڕوی سەربازی و سیاسیەوە. 
7: ئاستەنگدانان بۆ پێشڕەوییەکانی ئێران، چونکە گەڕانەوەی ئیران دوای پێشەڕەوی قورسە. 
8: هەنگاوی سست وادەکات ئێران لەگەڵ هاوپەیمانەکانی بەهێز بێت و ترسی لە ئەمریکا نەبیت. 
9:دانەخستنی دەرگای دانوستان و هەوڵی دبلۆماسی.
10: ئیران جارێکی ترنەکرێتە هاوبەش، وەک ئەوەی لە جەنگی ئەفغانستان و عێراق و داعش بینیمان.  

دەرئەنجام
پێشئەوەی ئێران هاوسەنگی ناوچەکە بەلای خۆی و هاوپەیمانەکانیدا بکشێنێتەوە، گرنگه‌ ئەمریکا ستراتیژییەتی بەرەنگاربوونەوە لە دژی جێبەجێبکات. بەڵام هەتا ئێستا ئەو سیاسەتانەى کە ئەمەریکا گرتویەتییەبەر لە دژى ئێران، ناڕوونى و ئاڵۆزى زۆرى پێوەدیارە. دوای ئاشکراکردنی ستراتیژیەتی نوێی ئەمریکاش بەرامبەر بە ئێران، هەتا ئێستا هەنگاوێکی کرداری نەنراوە، هەرچەندە ئەم ستراتیژە شتێکی وای تێدا نیە کە ئێران جڵەوبکات، یان بەلایەنی کەمەوە بیترسێنێت، هەر ئەمەش گومان لە بەرامبەر سیاسەت و ستراتیژی ئەمریکا دەکات بەرامبەر بە ئێران. هەرچەندە مافەکانی مرۆڤ و بەرنامەی مووشەکی بالیسیتی دوو بابەتن کە جاروبار لە کۆنگرێسیەوە، لە دژی ئێران کاری لەسەر دەکرێت، بەڵام نوێنەرایەتی ئەمریکا لە نەتەوەیەکگرتووەکان هەتا ئیستا داوای کۆبونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نەکردووە لە دژی ئێران، لەسەر ئاستی وەزارەتی دەرەوش جگە لە رەخنەی زارەکی هەتا ئیستا بە کرداری هەنگاوی جڵەوکردنی ئێران نەنراوە. ئەوستراتیژانەی لەم توێژینەوەیەدا خروانەتەڕوو، بژاردەیی هەنوکەیین بۆ تەوقدان و سنوردانانی زیادەڕەوییەکانی ئێران لە ناوچەکە، بەتایبەتی لە عێراق و سوریادا، چونکە ئاستەنگدانان لەم دوو وڵاتە وا لە ئێران دەکات، لە گۆڕەپانەکانی تریش لاواز بێت.

لیستی سەرچاوەکان
1: جون آلن و مايكل أوهانلون: خطّة للحدّ من نفوذ إيران في الشرق الأوسط.مركز بروكنجز.
 2: كيف تواجه واشنطن توسع نفوذ إيران في المنطقة؟
 3: د.نيفين مسعد; هل يتراجع نفوذ إيران فى العراق ؟ موقع الاهرام.  
 4: مارتن اندریک يكشف الخطة الاستراتيجية الاميركية لتحجيم نفوذ إيران، بروكنجز.
5: جيريمي هودج :الخاسر والرابح من أزمة كردستان.. كيف استطاعت إيران وروسيا زيادة نفوذهما في الإقليم؟،هاف بوست عربي. 
6: آنا بورشفسكايا:هل يستطيع ترامب فكّ التحالف الروسي-الإيراني؟معهد واشنطن. 
7: کنت ام. پولاک: مقابله با چالش ایران در خاورمیانه، خبرگزاری ارنا.
8: جوزف اولمرت: ایران امپراتوری می‌سازد – چقدر خطرناک است؟‌ ایرن درجهان.
9: جاش روگین:راهکارهای مقابله آمریکا با ایران در سوریه و ممانعت از یکپارچگی سوریه، خبرگزاری تسنیم.
10: أحمد محمد عبد المنعم، السياسة الخارجية للولايات المتحدة الامريكية تجاه تصاعد النفوذ الإيراني في الشرق الأوسط، المركز الديمقراطي العربي. 
11:محمد أبو سعدة،سيناريوهات سياسة ترمب تجاه إيران، المعهد المصري للدراسات السياسية والإستراتيجية، 02 فبراير 2017. 
12:د.ضيف للة الضعيان، العلاقات الأمريكية الايرانية الوجة الأخر،ماجيستر،جامعة الملبك سعود بالرياض، 2011. PDF.
:13JONATHAN SPYER, Tehran Is Winning the War for Control of the Middle East, foreign policy.
14: مايكل سينغ، سُبل تفعيل استراتيجية الولايات المتحدة تجاه إيران، معهد واشنطن.
15: سنية الحسيني، السياسة الخارجية الأمريكية تجاه منطقة الشرق الأوسط،موقع الحوار.
16: إيمان زهران، دلالات السياسات الأمريكية الأخيرة تجاه إيران، موقع السياسة الدولية.
17: طلال عتريسي، علاقات ايران مع دول المشرق العربي ودول الخليج، المركز العربي، 2011.PDF
 18: د. أحمد عبد الرحيم مصطفي، الولايات المتحدة و الشرق العربي، البحث العلمى PDF.
19: عبد الفتاح، ايران والشيعة العرب علاقة شائكة، شؤون عربية، العدد144، 2010. PDF.
20: ممدوح بريك محمد، النفوذ الايراني في المنطقة العربية على ضوء التحولات في السياسة الامريكية تجاه المنطقة 2003-2011، دار الاكاديميون، عمان، 2012.

 




‌‌‌
1/8/2018 11:54:47 PM
Print Friendly and PDF
زۆرترین بینراو
  • 24 کاتژمێر
  • هەفتە
  • مانگ